کلینیک ارتوپدی کودکان|متخصص ارتوپد کودکان

کلینیک ارتوپدی کودکان

آیا زانو ضربدری به درمان نیاز دارد؟ + پیشگیری و راه های درمان

آیا زانو ضربدری به درمان نیاز دارد؟ + پیشگیری و راه های درمان

زانوی ضربدری یکی از شایع‌ترین عارضه‌های پا است که در آن زانوها به داخل خم شده‌اند و مچ پاها از یکدیگر فاصله گرفته‌اند. شیوع این عارضه در میان دختران کمی شایع‌تر از پسران است. زانوی ضربدری همیشه نیاز به درمان ندارد و بیشتر اوقات بخشی از فرایند طبیعی رشد کودک است. تنها زمانی زانو ضربدری به درمان نیاز پیدا می‌کند که باعث ایجاد الگوی غیرعادی راه‌رفتن شده و تقارن پاها را دچار مشکل کند یا باعث ایجاد درد و ناراحتی شود. گزینه‌های درمانی برای زانو ضربدری به علت زمینه‌ای و شدت بیماری بستگی دارد، اما بیشتر اوقات شامل درمان‌های غیرتهاجمی می‌شود. فقط در موارد حاد است که زانو ضربدری ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد.

زانو ضربدری چیست؟

زانو ضربدری چیست؟

زانو ضربدری یا ژنو-والگوم (Genu Valgum)، یک عارضه شایع پا است که در آن زانوها به داخل و به سمت یکدیگر خم می‌شوند. در این عارضه پاها به شکل یک ضربدر یا حرف ایکس دیده می‌شود و مچ پاهای فرد که دارای زانو ضربدری است، در هنگام چسباندن پاها به هم، از یکدیگر فاصله دارند. این عارضه معمولاً بخشی از رشد و تکامل طبیعی کودک است و پس از رشد کامل کودک، ضربدری بودن زانوها نیز برطرف می‌شود.

شدت زانو ضربدری

شدت زانو ضربدری را به دو روش اندازه می‌گیرند. در یک روش فاصله میان قوزک‌ها را زمانی که زانوها به هم چسبیده‌اند، اندازه می‌گیرند. معمولاً تا ۸ سانتی‌متر فاصله عادی و استاندارد میان قوزک‌ها در نظر گرفته می‌شود (منبع). فاصله بیشتر از ۸ سانتی‌متر نشانه زانو ضربدری است. البته این روش خیلی دقت کافی را ندارد چرا که فاصله عادی میان قوزک برای هر فرد و هر رده سنی متفاوت است. به همین دلیل شدت دقیق زانو ضربدری را با اندازه زاویه انحراف استخوان ساق پا با استخوان لگن اندازه می‌گیرند. این اندازه پس از انجام تصویربرداری از زانو قابل انجام است. زانو ضربدری از نظر شدت به سه نوع تقسیم می‌شود (منبع):

  • زانو ضربدری خفیف: انحراف ۶ تا ۱۰ درجه
  • زانو ضربدری متوسط: انحراف ۱۰ تا ۲۰ درجه
  • زانو ضربدری شدید: انحراف بیش از ۲۰ درجه

تفاوت زانو ضربدری با پای پرانتزی

تفاوت زانو ضربدری با پای پرانتزی 

زانو ضربدری با پای پرانتزی  هر دو عارضه‌های بسیار شایعی، خصوصاً در کودکان، هستند، اما ممکن است که با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. هر دو عارضه در فرایند رشد کودک رخ می‌دهند. از بدو تولد تا زمان دو سالگی کودکان دارای پای پرانتزی هستند، به این معنی که پاها شکل پرانتز به خود گرفته و از زانو به بیرون خم شده‌اند. در پای پرانتزی درحالی‌که مچ پاها به یکدیگر چسبیده‌اند، زانوها به هم نمی‌رسند و از یکدیگر فاصله گرفته‌اند. پس از دو سالگی پای پرانتزی خودبه‌خود رفع شده و سپس شکل ضربدری به خود می‌گیرند. در زانوی ضربدری اتفاقی کاملاً برعکس پای پرانتزی رخ می‌دهد. در این عارضه زانوها به هم می‌چسبند درحالی‌که مچ پاها به یکدیگر نمی‌رسند. زانو ضربدری معمولاً خودبه‌خود تا هفت سالگی بر طرف می‌شود و پاها صاف می‌شوند.

زانو ضربدری چگونه به وجود می‌آید؟

بروز زانو ضربدری، در بیشتر موارد طبیعی است و با رشد کودک پس از مدتی خودبه‌خود برطرف می‌شود. در این موارد علت بروز زانو ضربدری بیشتر مادرزادی و فیزیولوژیکی است. اگر زانو ضربدری تا پایان دوران رشد کودک ادامه داشته باشد، ممکن است که این عارضه برطرف نشود. چندین عامل در باقی‌ماندن زانو ضربدری پس از پایان دوره رشد تأثیرگذارند. یکی از این عوامل ژنتیک است. از دیگر علت‌های بروز زانو ضربدری می‌توان به برخی از اختلالات متابولیک و همچنین برخی آسیب‌دیدگی‌ها اشاره کرد. کودکانی که اضافه‌وزن دارند یا از ضعف عضلانی رنج می‌برند نیز در معرض خطر ایجاد زانو ضربدری هستند. از عوامل بروز زانو ضربدری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

علت دقیق بروز زانو ضربدری ناشناخته است، اما برخی عوامل نشان داده‌اند که ژنتیک تأثیر بسزایی در بروز این عارضه دارد. یکی از این عوامل سابقه خانوادگی این عارضه است. افرادی که یکی از اعضای خانواده‌شان دارای زانو ضربدری است، بیشتر در خطر دچارشدن به این عارضه هستند. همچنین برخی از بیماری‌ها و اختلالات ژنتیکی مانند سندرم داون می‌توانند باعث بروز این عارضه شوند. سندرم داون باعث بروز ناهنجاری‌ها در ساختار بدن شده و می‌تواند باعث تغییر شکل استخوان‌ها شود.

زانو ضربدری مادرزادی یا فیزیولوژیکی بخشی از فرایند رشد طبیعی کودک است و در بیشتر کودکان مشاهده می‌شود. معمولاً نوزادان در بدو تولد دارای پای پرانتزی هستند و این عارضه پس از دو سالگی برطرف می‌شود. پس از دو سالگی پاها آرام‌آرام صاف شده و در سه یا چهار سالگی زانوها شروع به ضربدری شدن می‌کنند. زانو ضربدری کودکان معمولاً تا سن هفت سالگی به‌صورت تدریجی برطرف می‌شود. اگر زانو ضربدری قبل از دو سالگی مشاهده شود یا اینکه شدت آن زیاد باشد باید ابتدا مشخص شود که آیا بیماری‌های زمینه‌ای وجود داد یا خیر. درمان زانو ضربدری مادرزادی معمولاً ضروری نیست، زیرا این وضعیت معمولاً پس از رسیدن کودک به سن معینی خودبه‌خود برطرف می‌شود. با این حال، در مواردی که این بیماری باعث درد یا ناراحتی قابل‌توجهی می شود، ممکن است مداخله پزشکی لازم باشد.

زانو ضربدری پاتولوژیک زمانی بروز پیدا می‌کند که یک بیماری زمینه‌ای باعث بروز آن شود. شایع‌ترین بیماری زمینه‌ای که می‌تواند باعث بروز زانو ضربدری شود، بیماری راشیتیسم یا نرمی استخوان است. راشیتیسم در اثر اختلال در دریافت ویتامین D به وجود می‌آید و باعث نرم‌شدن استخوان‌ها می‌شود. با نرم‌شدن استخوان‌های پا، دیگر وزن بدن قابل‌تحمل نیست و استخوان‌ها خم می‌شوند. در درمان این‌گونه از زانو ضربدری، ابتدا باید بیماری که باعث بروز این عارضه شده است را درمان کرد و سپس به سراغ اصلاح زانو ضربدری رفت. در این مواقع مدیریت به‌موقع می‌تواند به جلوگیری از بروز عوارض بیشتر و بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کند.

بیماری بلانت یک اختلال رشد است که باعث می‌شود تا صفحه رشد در نزدیکی زانو دچار اختلال شده و دیگر به ساخت استخوان ادامه ندهد. پس از مدتی استخوان‌ها تغییر شکل داده و دچار خمیدگی می‌شوند. علت دقیق بروز این بیماری مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی نیز در بروز این بیماری تأثیر دارند. کودکان مبتلا به این بیماری معمولاً اضافه‌وزن دارند و زودتر از موعد شروع به راه‌رفتن می‌کنند. اگر این بیماری سریعاً درمان نشود ممکن است که بعداً به درمان‌های تهاجمی برای اصلاح شکل استخوان‌ها نیاز باشد.

یکی از شایع‌ترین عارضه‌های مفصل‌ها، آرتروز است. آرتروز یک عارضه تخریبی و فرسایشی است که در طول زمان باعث آسیب به تحلیل غضروف میان مفصل‌ها می‌شود. پس از تخریب این غضروف‌ها، استخوان‌های مفصل زانو دچار ساییدگی و تغییر شکل می‌شوند. این تغییر شکل در مفصل زانوها می‌تواند باعث بروز زانو ضربدری شود. آرتروز علاوه بر ایجاد درد و تخریب استخوان، باعث بروز التهاب و ناپایداری زانوها و پا نیز می‌شود. درصورتی‌که شخصی دارای آرتروز زانو است می‌تواند با جلوگیری از پیشروی آرتروز، اقدام به پیشگیری از زانو ضربدری شود. معمولاً هر چه میزان تخریب زانو بیشتر باشد، میزان خمیدگی و شدت زانو ضربدری نیز بیشتر خواهد بود.

یکی از عارضه‌های شایع پا، کف پای صاف است که در آن، قوس کف پا یا در دوران کودکی شکل نمی‌گیرد یا در دوران بزرگسالی بر اثر فشار مضاعف دچار افتادگی می شود. در نتیجه کل کف پا هنگام ایستادن با زمین تماس پیدا می‌کند. این وضعیت می‌تواند مشکلات مختلفی از جمله درد در پا، مچ پا و زانو و همچنین مشکلات وضعیت بدن و حتی کمردرد ایجاد کند. یکی از عوارض جدی‌تر کف پای صاف، ایجاد زانو ضربدری است. چرا که کف پای صاف روی تراز و توزیع وزن پا و ساق پا تأثیر می‌گذارد. یکی از عوارض کف پای صاف چرخش پا به سمت داخل است. این چرخش به مرور زمان باعث تغییر زاویه زانو شده و می‌تواند منجر به خم‌شدن مفصل زانو به سمت داخل شود.

آسیب به مفصل زانو می‌تواند منجر به تغییر در ساختار مفصل شود. اگر صدمه واردشده به‌اندازه کافی شدید باشد، می تواند باعث آسیب‌دیدگی رباط‌های مفصل زانو شود. در صورت آسیب‌دیدن رباط‌های مفصل زانو، استخوان‌ها تراز خود را از دست می‌دهند. ازدست‌رفتن این تراز می‌تواند منجر به تغییر در زاویه استخوان‌ها نسبت به یکدیگر شده و درنهایت باعث بروز زانو ضربدری می‌شود.

آسیب به مفصل زانو می تواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله ضربه‌های شدید و فشار زیاد باشد. به‌عنوان‌مثال، ورزشکارانی که در ورزش‌هایی شرکت می‌کنند که شامل پریدن و دویدن زیاد است، بیشتر در معرض خطر آسیب‌دیدگی زانو هستند. به طور مشابه، افرادی که کارهایی را انجام می‌دهند که نیاز به ایستادن یا راه‌رفتن زیاد دارند، ممکن است در معرض خطر آسیب‌دیدگی زانو باشند. یکی دیگر از عواملی که می‌تواند منجر به ایجاد زانو ضربدری شود، پوشیدن کفش نامناسب است. کفش‌هایی که به‌اندازه کافی از پا حمایت نمی‌کنند یا تنگ هستند، می‌توانند فشار بیشتری را روی پا و مفصل زانو وارد کرده و خطر آسیب را افزایش دهند.

عضلات نقش بسیار مهمی در حفظ تعادل و ساختار اسکلتی بدن دارند. اگر برخی از این عضلات ضعیف شوند و به‌خوبی نتوانند از بدن حمایت کنند، استخوان‌ها ممکن است ساختار خود را از دست دهند و احتمال بروز عارضه‌هایی مانند زانو ضربدری را بیشتر کنند. عضلاتی که مسئول اصلی تنظیم صحیح پاها هستند شامل عضلات چهار سر ران، همسترینگ و عضلات گلوتئال می‌شوند. این عضلات با هم کار می کنند تا پاها را ثابت و در یک راستا نگه داشته و از خم‌شدن زانوها به داخل جلوگیری کنند. هنگامی که این عضلات ضعیف می‌شوند، قادر به ایجاد حمایت و ثبات کافی برای پاها نیستند و باعث چرخش زانوها به سمت داخل می‌شود. این چرخش زانوها به سمت داخل همان چیزی است که منجر به ایجاد زانوی پرانتزی می‌شود.

بنابراین داشتن عضلات قوی و انعطاف‌پذیر برای حفظ هم‌ترازی و جلوگیری از زانو ضربدری ضروری است. تمرینات تقویتی و حرکات کششی می‌توانند به بهبود قدرت و تعادل این عضلات کمک کنند.

آیا زانو ضربدری خطرناک است؟

آیا زانو ضربدری خطرناک است؟ 

زانو ضربدری در بیشتر مواقع بخشی از فرایند رشد کودک محسوب شده و نیازی به درمان ندارد. درصورتی‌که این عارضه ناشی از یک بیماری دیگر باشد بهتر است که ابتدا آن بیماری یا عارضه درمان شود و سپس زانو ضربدری اصلاح شود. اگر زانو ضربدری قبل از دو سالگی یا بعد از هفت سالگی مشاهده شد، نوزاد یا کودک باید سریعاً تحت نظارت پزشک قرار بگیرد. زانو ضربدری ممکن است با رشد کودک شدید‌تر شود به همین دلیل بهتر است تا سریعاً تحت نظارت قرار گیرد تا در صورت لزوم روش‌های درمانی غیرتهاجمی شروع شود. در صورت درمان‌نشدن زانو ضربدری در کودکی، ممکن است در آینده باعث بروز عوارضی شامل موارد زیر شود:

  • درد زانو، لگن یا مچ پا
  • ظاهر نامتقارن پا
  • بی‌ثباتی زانو
  • لنگیدن هنگام راه‌رفتن
  • کاهش دامنه حرکتی
  • مشکل در دویدن و راه‌رفتن
  • ناتوانی در جفت‌کردن پاها در زمان ایستادن
  • کوتاهی قد

زمان مراجعه به پزشک برای زانو ضربدری

معمولاً در کودکان زانو ضربدری باید تا حدود سن هفت سالگی برطرف شود. اگر این اتفاق رخ نداد، مراجعه به پزشک برای پیگیری درمان به‌موقع ضروری است. همچنین بروز زانو ضربدری قبل از دو سالگی نیز یکی از نشانه خطری است و باید نوزاد سریعاً تحت‌نظر پزشک قرار بگیرد. روند درمان هر چه سریع‌تر شروع شود، احتمال موفقیت برطرف‌شدن آن بالاتر می‌رود.

تشخیص زانو ضربدری در منزل

برای تشخیص زانو ضربدری در منزل می‌توان زانوهای کودک یا فرد موردنظر را، هنگامی که ایستاده‌اند، کنار یکدیگر قرار داد و سپس به فاصله میان قوزک و مچ پا دقت کرد. اگر فاصله میان قوزک زیاد بود و پاها به نظر ضربدری یا به شکل ایکس (X) دیده شد، زانوها ضربدری شده‌اند و بهتر است که تحت‌نظر پزشک قرار بگیرند.

تشخیص علت زمینه‌ای زانو ضربدری

پس از مراجعه به پزشک، او تشخیص زانو ضربدری را ابتدا با معاینه فیزیکی شروع می‌کند. در طول معاینه، پزشک زاویه زانوها را هنگام صاف‌کردن پاها و همچنین سایر علائم مانند درد یا ناراحتی در زانوها و پاها، مشکل در راه‌رفتن و ایستادن یا راه‌رفتن غیرمعمول باشد را ارزیابی می‌کند. اگر پزشک ضربدری بودن زانوها را تشخیص دهد، ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر میزان انحراف و خمیدگی زانو عکس‌برداری را پیشنهاد کند. همچنین ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر سایر عارضه‌هایی که ممکن است باعث بروز زانو ضربدری شده‌اند، آزمایش خون لازم باشد.

درمان زانو ضربدری چگونه است؟

درمان زانو ضربدری هر چه زودتر و در زمانی که کودک هنوز در سن رشد خود قرار دارد، شروع شود، امکان موفقیت آن بیشتر خواهد شد. فقط در این صورت است که امکان درمان زانو ضربدری با روش‌های غیرتهاجمی وجود دارد. اگر زانو ضربدری شدید باشد یا فرد از زمان رشد خود عبور کرده باشد، دیگر امکان درمان قطعی زانو ضربدری با روش‌های غیرتهاجمی وجود ندارد و فقط باید برای درمان جراحی انجام داد. اگر زانو ضربدری ناشی از یک بیماری زمینه‌ای باشد، ابتدا آن بیماری درمان شده و سپس به سراغ روش‌های درمانی زانو ضربدری می‌روند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی می تواند به بهبود قدرت و انعطاف‌پذیری عضلات اطراف زانو کمک کند. این مورد می‌تواند باعث کاهش درد و تثبیت مفاصل زانو و مچ پا شود علاوه بر این، فیزیوتراپیست‌ها ممکن است از روش هایی مانند اولتراسوند و تحریک الکتریکی برای کاهش درد و التهاب در زانو یا مچ پا استفاده کنند. در موارد شدیدتر زانو ضربدری، فیزیوتراپی ممکن است همراه با ارتز یا بریس برای کمک به اصلاح تراز زانوها استفاده شود. با وجود اینکه فیزیوتراپی به طور کامل نمی‌تواند زانو ضربدری را درمان کند، اما می‌تواند علائم زانو ضربدری را بهبود بخشیده و از آسیب بیشتر به مفاصل زانو جلوگیری کند.

استفاده از ارتز

استفاده از ارتز

از ارتزهایی مانند بریس، کفش و کفی طبی می‌توان برای درمان موارد خفیف تا متوسط زانو ضربدری استفاده کرد. کفی طبی با جذب ضربه، توزیع مجدد فشار و ایجاد حمایت از قوس کف پا می‌تواند در اصلاح وضعیت قرارگیری زانو و تراز مجدد پاها کمک کند. این کفی‌ها در قسمت داخلی بلندتر است سایر نقاط دیگر است و تراز مجدد پاها می‌شود. بریس‌ها با ارائه پشتیبانی خارجی به مفصل زانو، گزینه دیگری برای درمان زانو ضربدری و اصلاح وضعیت زانو هستند. این گونه بریس‌ها از موادی ساخته شده‌اند که در برابر خم‌شدن زانو به داخل مقاومت می‌کنند و حالت طبیعی زانو را حفظ می‌کنند. با استفاده از ارتز، افراد دارای زانو ضربدری می‌توانند تسکین درد، بهبود ثبات و کاهش پیشرفت بیماری را تجربه کنند. با این حال، مشورت با یک متخصص ارتوپد کودکان برای تعیین مناسب‌ترین نوع ارتز مهم است، زیرا در موارد شدید ممکن است درمان‌های دیگری نیز لازم باشد.

جراحی

جراحی 

درمان تهاجمی زانو ضربدری فقط زمانی انجام می‌شود که شدت عارضه بسیار زیاد باشد یا اینکه فرد از سن رشد عبور کرده باشد. در غیر این صورت از روش‌های غیرتهاجمی برای اصلاح وضعیت زانو ضربدری یا بهبود علائم ایجاد شده در اثر این عارضه استفاده می‌شود. چندین روش جراحی برای درمان زانو ضربدری وجود دارد که رایج‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر می‌شود:

  • جراحی استئوتومی (Osteotomy): در این جراحی با برش و جابه‌جایی استخوان، پا را هم‌ترازی یکدیگر قرار داده و مشکل خمیدگی آن به داخل را برطرف می‌کنند.
  • جراحی هدایت رشد: در این جراحی یا قراردادن صفحات فلزی کوچک در نزدیکی صفحات رشد استخوان ران و زانو اقدام به اصلاح آهسته و تغییر شکل پا در طول زمان می‌شود. این جراحی فقط زمانی انجام می‌شود که کودک هنوز در سن رشد قرار داشته باشد و شدت زانو ضربدری به‌قدری باشد که امکان درمان آن با روش‌های غیرتهاجمی وجود نداشته باشد.
  • جراحی تعویض مفصل زانو: جراحی تعویض مفصل زانو معمولاً فقط در بزرگسالی و برای موارد بسیار شدید آرتروز زانو انجام می‌شود. با تغییر مفصل زانو امکان هم‌ترازی و رفع زانو ضربدری و همچنین امکان برطرف‌کردن آرتروز وجود دارد.

زمان بهبودی جراحی بسته به روش انجام شده دارد و می‌تواند متفاوت باشد. برای محافظت از محل جراحی و مفصل زانو ممکن است استفاده از بریس یا گچ برای چند هفته لازم باشد. فیزیوتراپی نیز بخش مهمی از روند بهبودی است و بیماران ممکن است نیاز به شرکت در جلسات درمانی منظم برای بهبود قدرت، انعطاف‌پذیری و دامنه حرکت داشته باشند.

در بیشتر موارد، جراحی زانو ضربدری در اصلاح وضعیت و بهبود علائم آن موفقیت‌آمیز است. با این حال، مانند هر جراحی دیگری دارای عوارض است. برخی از این عوارض شامل خونریزی، عفونت و آسیب عصبی می‌شود. جراحی فقط زمانی لازم است که مزایای انجام آن بیشتر از عوارض آن باشد. پزشک تعیین می‌کند که آیا جراحی بهترین روش برای درمان زانو ضربدری است یا خیر.

ورزش و حرکات اصلاحی زانو ضربدری

انجام برخی ورزش‌ها و حرکات اصلاحی می‌تواند با تقویت عضلات پا و اطراف زانو در بهبود علائم و وضعیت زانو کمک‌کننده باشد. البته این حرکات اصلاحی نمی‌تواند به تنهایی زانو ضربدری را درمان کند، اما می‌تواند روند درمان را برای فرد آسان‌تر کند. برخی از این حرکات اصلاحی شامل موارد زیر می‌شوند:

حرکت اسکات

اسکات می‌تواند به تقویت عضلات اطراف زانو از جمله عضلات چهار سر ران، همسترینگ و لگن کمک کند. تقویت این عضلات می‌تواند به بهبود هم‌ترازی زانو و جلوگیری از حرکت بیش از حد به سمت داخل کمک کند. انجام این حرکت می‌تواند به کاهش برخی علائم مرتبط با زانو ضربدری کمک کند. برای انجام این حرکت مراحل زیر را انجام دهید:

  1. صاف بایستید و پاهای خود را به اندازه عرض شانه باز کنید.
  2. سعی کنید که روی پاهای خود بنشینید.
  3. تا جایی که می‌توانید در حالت نشسته باقی بمانید و سپس به موقعیت قبلی بازگردید.
  4. در طول انجام حرکت شانه‌ها و کمر خود را صاف نگه دارید.
  5. چندین بار انجام این حرکت را تکرار کنید.

حرکت لانژ (Lunge)

حرکت لانژ می‌تواند باعث تقویت و افزایش انعطاف‌پذیری عضلات پا و اطراف زانو شود. با تقویت این ماهیچه‌ها، می‌توان از فشار اضافی روی زانو جلوگیری کرد و باعث هم‌ترازی زانوها شد. برای انجام حرکت لانژ مراحل زیر را دنبال کنید:

  1. صاف بایستید و پاهای خود را به‌اندازه عرض شانه باز کنید.
  2. دستان خود را در کنار خود و روی لگن قرار دهید.
  3. سپس با یک پا به جلو قدم بردارید و روی آن پا بنشیند.
  4. در زمان انجام این حرکت زانوی دیگر نباید به زمین برخورد کند.
  5. چند ثانیه در این وضعیت باقی بمانید و سپس به وضعیت قبلی بازگردید.
  6. حرکت را با پای دیگر تکرار کنید.
  7. این حرکت را در برنامه ورزشی روزانه خود قرار دهید.

حرکت بلندکردن پاشنه

حرکت بلندکردن پاشنه می‌تواند باعث تقویت عضلات مچ پا و تثبیت مفصل‌ها شود. این می‌تواند روی وضعیت تراز و فاصله زانوها از یکدیگر تأثیر بگذارد و باعث بهبودی علائم و وضعیت زانو ضربدری شود. برای انجام این حرکت مراحل زیر را انجام دهید:

  1. می‌توانید این حرکت را روی زمین یا روی یک سطح لبه‌دار مانند پله انجام دهید.
  2. مراقب باشید که ارتفاع پله یا لبه از زمین زیاد نباشد تا زمین نخورید.
  3. در انجام این حرکت شما باید پاهای خود را صاف روی زمین قرار دهید.
  4. سپس روی پنجه‌ّهای خود بایستید.
  5. چند ثانیه در این وضعیت بمانید و سپس به موقعیت قبلی برگردید.
  6. این کار را ۱۰ یا ۱۵ بار تکرار کنید.
  7. اگر انجام این کار روی هر دو پا برای شما مشکل است، می‌توانید به‌صورت نوبتی فقط روی یک پا آن را انجام دهید.

حرکت کشش پا

انجام حرکات کششی پا می‌تواند باعث انعطاف‌پذیری و افزایش محدوده عملکردی پاها شود. این حرکت را هم می‌توانید در حالت ایستاده، هم در حالت نشسته و هم در حالت خوابیده انجام دهید. هر کدام که برای شما راحت‌تر است را انجام دهید.

  1. هدف انجام این حرکت کشیده‌شدن عضلات و تاندون‌های شما است.
  2. برای انجام این حرکت روی زمین دراز کشیده یا بایستید.
  3. سپس یک پا را تا جایی که می‌توانید بکشید و صاف نگه دارید.
  4. در این وضعیت تا جایی که می‌توانید باقی بمانید.
  5. شما باید در این وضعیت کشش را در پای خود احساس کنید.
  6. می‌توانید برای حفظ تعادل از دیوار یا یک صندلی استفاده کنید.
  7. سپس حرکت را با پای دیگر تکرار کنید.

کفش و کفی مناسب زانو ضربدری

کفش و کفی مناسب زانو ضربدری 

با انتخاب یک کفش و کفی مناسب می‌توان درمان یا بهبود علائم زانو ضربدری، به‌خصوص در موارد خفیف و متوسط، را سرعت داد. از ویژگی‌های یک کفش طبی مناسب برای زانو ضربدری می‌توان به پهن بودن پنجه و فضای مناسب آن اشاره کرد. پاشنه‌ها نیز باید به‌قدرت سخت باشند تا امکان حمایت از وزن بدن را فراهم کنند. همچنین یک کفش مناسب باید به‌خوبی از قوس پا حمایت کند و طوری ساخته شده باشد که امکان تنفس را برای پا فراهم کند. کفش‌ها بهترین عملکرد را با کفی طبی دارند و بهتر است در صورت تهیه کفش طبی اقدام به تهیه یک کفی طبی نمود. کفی‌های طبی بهتر است به‌صورت سفارشی و مناسب فرد ساخته شوند تا بتوانند به خوبی از عملکرد و تراز پا حمایت کنند. کفی‌ها همچنین می‌توانند به کنترل حرکت چرخش مچ پا، زانو و لگن کمک کنند. کفی مخصوص زانو ضربدری به‌گونه‌ای طراحی شده است تا پاها را در قسمت داخل کمی بلند کند و باعث فاصله‌گرفتن زانوها از یکدیگر و بهبود تراز پا شود.

پیشگیری از زانو ضربدری

پیشگیری از زانو ضربدری همیشه امکان‌پذیر نیست، چراکه عوامل ژنتیکی در بروز این عارضه تأثیر دارند. اما چند اقدام پیشگیرانه وجود دارد که می‌تواند احتمال بروز زانو ضربدری را کاهش دهد. بیشتر این روش‌ها شامل رعایت یک زندگی سالم است. این روش‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

  • رژیم غذایی غنی: نرمی استخوان یکی از رایج‌ترین بیماری‌هایی است که باعث ضربدری شدن زانو می‌شود. راه پیشگیری از بروز این عارضه، گنجاندن ویتامین D و کلیسم در رژیم غذایی است. همچنین به تشخیص پزشک ممکن است که مکمل‌های ویتامین D و کلسیم برای جلوگیری از بروز نرمی استخوان تجویز شود.
  • کنترل وزن مناسب: وزن اضافی و چربی بدن فشار مضاعفی به مفاصل وارد می‌کند که می‌تواند به‌مرور زمان باعث بدشکلی ساختار اسکلتی بدن شود. حفظ وزن سالم می‌تواند به کاهش فشار روی زانوها و بهبود عملکرد سالم مفاصل کمک کند.
  • وضعیت بدن: خم‌شدن به یک طرف می‌تواند فشار زیادی به بدن وارد کند. بهتر است که هنگام ایستادن، شانه‌ها عقب و سر بالا قرار گیرد تا وزن به طور مساوی در بدن پخش شود.
  • تقویت عضلات ران و ساق پا: تقویت عضلات اطراف مفصل زانو می‌تواند به حفظ تراز سالم و بهبود ثبات مفصل کمک کند. این عضلات وظیفه حمایت و نگه‌داری استخوان‌ها در محل خود را دارند و هرگونه ضعف و ناتوانی در این عضلات می‌تواند باعث ناترازی و انحراف استخوان‌ها از محل خود شوند.
  • جلوگیری از آسیب: از فعالیت‌های خطرناک و پرتحرک که ممکن است به زانو آسیب برسانند، تا جای ممکن خودداری کنید. هر گونه آسیب و شکستگی در نزدیکی زانو می‌تواند احتمال ضربدری شدن زانو را افزایش دهد.
  • استفاده از کفش مناسب: کفش‌های نامناسب یا آن‌هایی که پشتیبانی کافی از مچ و قوس پا نمی‌کنند، می‌تواند باعث ایجاد فشار بیشتر روی مفاصل شوند. کفشی را باید انتخاب کرد که مناسب باشد و از قوس و کف پا به‌خوبی حمایت کند.

نتیجه‌گیری

زانو ضربدری وضعیتی است که در آن پاها از زانو به سمت داخل خم شده و مچ پاها از یکدیگر فاصله گرفته‌اند. زانو ضربدری به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود که بیشتر موارد آن به درمان خاصی نیاز ندارد و با رشد کودک، زانو ضربدری هم برطرف می‌شود. در برخی موارد ممکن است که این عارضه به دلیل مشکلات زمینه به وجود آمده باشد، در این صورت ابتدا باید آن بیماری زمینه‌ای درمان شده و سپس به سراغ درمان زانو ضربدری رفت.اصلاح زانو ضربدری در موارد متوسط و شدید تا زمانی که فرد در سن رشد قرار داشته باشد، با درمان‌های غیرتهاجمی امکان‌پذیر است، اما پس از عبور از سن رشد، درمان غیرتهاجمی فقط باعث بهبود علائم و جلوگیری از بروز عوارض ناشی از زانو ضربدری می‌شود. معاینات منظم و غربالگری منظم کودک می‌تواند از روند درمان را آسان‌تر کرده و احتمال موقعیت آن را بالاتر ببرد.

سوالات متداول

آیا درمان زانو ضربدری بدون جراحی امکان‌پذیر است؟

درمان زانو ضربدری به شدت آن و سن فرد بستگی دارد. در موارد خفیف این عارضه ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد. همچنین درمان بدون جراحی زانو ضربدری در زمان رشد، احتمال موفقیت بیشتری دارد.

آیا درمان زانو ضربدری با مصرف ویتامین D درمان می‌شود؟

مصرف ویتامین D به‌تنهایی نمی‌تواند زانو ضربدری را درمان کند، اما می‌تواند باعث رشد بهتر استخوان‌ها و همچنین درمان بیماری نرمی استخوان شود.

آیا زانو ضربدری باعث کم‌شدن محدوده حرکتی می‌شود؟

با توجه به شدت، زانو ضربدری می‌تواند بر محدوده حرکتی تأثیر گذاشته و عملکرد را کاهش دهد. تغییر موقعیت مفصل زانو و مختل‌شدن رباط‌ها و تاندون‌های پا از دلایل این کاهش عملکرد هستند.

آیا می‌توان با زانو ضربدری تا آخر عمر زندگی کرد؟

بله در بیشتر موارد زانو ضربدری حتی ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد و فرد یک زندگی عادی داشته باشد. فقط در موارد نادر و زمانی که زانو ضربدری باعث بروز عوارض شده باشد یا اینکه شدت آن به‌قدری باشد که زندگی روزمره را مختل کرده باشد، نیاز به درمان دارد.

آیا با زانو ضربدری می‌توان ورزش کرد؟

بله می‌توان با زانو ضربدری ورزش کرد و حتی ورزش‌کردن می‌تواند باعث بهبود وضعیت زانوها شود. البته با توجه به شدت زانو ضربدری انجام برخی از ورزش‌های پرتحرک ممکن است چالش‌برانگیز یا حتی منع انجام داشته باشد.

آیا گذاشتن یک بالش بین زانو می‌تواند باعث برطرف‌شدن زانو ضربدری شود؟

گذاشتن بالش بین زانوها هنگام خوابیدن زانو ضربدری را درمان نمی‌کند، اما می‌تواند به کاهش فشار اضافی بر ناحیه اطراف زانوها کمک کند.

آیا لازم است نگران زانو ضربدری فرزندم باشم؟

زانو ضربدری در کودکان بسیار شایع است و در بیشتر موارد خودبه‌خود با رشد کودک برطرف می‌شود. تا زمانی که زانو ضربدری باعث مشکل در نحوه راه‌رفتن یا درد و ناراحتی نشود جای نگرانی نیست، اما بهتر است در هفت یا هشت سالگی برای غربالگری به یک متخصص ارتوپدی کودکان مراجعه کنید تا وضعیت را بررسی کند.

آیا زانو ضربدری با افزایش سن بدتر می‌شود؟

زانو ضربدری اگر در نتیجه یک بیماری زمینه‌ای باشد، در صورت درمان‌نشدن می‌تواند با افزایش سن بدتر شود و فشار روی زانوها را تشدید کند.

آیا زانو ضربدری باعث فلج شدن یا معلولیت شدید می‌شود؟

خیر، زانو ضربدری همیشه باعث فلج شدن یا معلولیت شدید نمی‌شود. فقط در موارد نادر و حاد که راه‌رفتن و عملکرد فرد دچار اختلال شدید شده است، احتمال معلولیت وجود دارد.

آیا داشتن زانو ضربدری در ۱۸ سالگی عادی است؟

زانو ضربدری در کودکان رایج است و پس از آن عادی نیست. در صورت مشاهده این عارضه پس از نوجوانی باید به یک ارتوپد برای ارزیابی شرایط مراجعه کنید.

مشاهده زانو ضربدری در چه سنی عادی است؟

مشاهده زانو ضربدری از دو سالگی تا هفت سالگی عادی است و بخشی از فرایند طبیعی رشد کودک است. مشاهده زانو ضربدری قبل از دوسالگی و پس از هفت سالگی غیرعادی است و عارضه باید توسط یک پزشک بررسی شود.

آیا زانو ضربدری را بعد از ۱۸ سالگی هم می‌توان درمان کرد؟

روش‌های درمانی غیرتهاجمی تا زمانی قابلیت درمان زانو ضربدری را دارند که فرد در سن رشد قرار داشته باشد و پس از آن این‌گونه درمان‌ها صرفاً علائمی مانند درد و ناراحتی را برطرف می‌کنند. در این افراد جراحی تنها گزینه درمان قطعی زانو ضربدری است.

آیا کنترل وزن روی زانو ضربدری تأثیر می‌گذارد؟

کاهش وزن می‌تواند به کاهش فشار روی زانوها کمک کرده و علائم زانو ضربدری را کاهش دهد، اما نمی‌تواند به‌تنهایی یک درمان قطعی برای زانو ضربدری باشد.

آیا امکان عود کردن زانو ضربدری پس از درمان وجود دارد؟

احتمال عود کردن زانو ضربدری پس از درمان بسیار پایین است، اما ممکن است به دلایل متفاوتی مانند ضعف عضلانی، وضعیت جسمانی نامناسب، آسیب به استخوان‌ها و همچنین احتمال بروز خطا در صورت جراحی دوباره بازگردد.

شرایط معافیت سربازی با زانو ضربدری چگونه است؟

در موارد شدید زانو ضربدری و زمانی که فاصله میان قوزک پا هنگام چسباندن زانوها به یکدیگر بیش از ۱۲ سانتی‌متر است، احتمال معافیت دائم وجود دارد. البته اگر فرد متقاضی معافیت دارای مدرک کارشناسی یا بالاتر باشد، مقدار این فاصله باید بیشتر از ۱۴ سانتی‌متر باشد. در سایر موارد زانو ضربدری ممکن است شامل معافیت از رزم شود.

آخرین مقالات

فهرست مطالب

Call Now Buttonتماس با ما