کلینیک ارتوپدی کودکان|متخصص ارتوپد کودکان

کلینیک ارتوپدی کودکان

فلج مغزی درمان می‌شود؟ تأثیر آن در آینده و تحصیل کودک چیست؟

آیا فلج مغزی درمان می‌شود؟

فلج مغزی گروهی از اختلالات عصبی است که بر حرکت و وضعیت بدن تأثیر می‌گذارد. این عارضه در اثر نرسیدن اکسیژن کافی و آسیب به مغز قبل از تولد، در هنگام تولد یا در مدت کوتاهی پس از تولد ایجاد می‌شود. معمولاً علائم آن پس از تولد کم‌کم ظاهر می‌شود. این علائم شامل اخلال در رشد، تکان‌ندادن دست و پا، سفت‌بودن عضلات، مشکل در صحبت‌کردن، راه‌رفتن و فعالیت‌کردن می‌شود. برای تشخیص دقیق این عارضه به زمان و نظارت مستمر پزشک نیاز است. با اینکه درمانی برای فلج مغزی وجود ندارد، اما در صورت تشخیص، باید با استفاده از اقداماتی مانند فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتار درمانی اقدام به کاهش و مدیریت علائم کرد. در صورت انجام اقدامات لازم و به موقع، کودکان دارای فلج مغزی می‌توانند یک زندگی سالم و کاملاً مستقل داشته باشند.

فلج مغزی چیست؟

فلج مغزی چیست؟

فلج مغزی به گروهی از اختلال‌ها گفته می‌شود که توانایی حرکت کردن و حفظ تعادل و حالت اندامی بیمار را مختل می‌کند. فلج مغزی شایع‌ترین ناتوانی حرکتی در کودکان است. رشد غیرعادی مغز یا نوعی آسیب‌دیدگی مغز در حال‌ رشد که توانایی کنترل عضله‌ها را مختل کند، منجر به فلج مغزی می‌شود. فلج مغزی بر حالت اندامی، تعادل، خواب، یادگیری و توانایی حرکتی، ارتباطی و … اثر می‌گذارد. بخش‌های درگیر فلج مغزی، شدت و ترکیب علائم در تمام بیماران یکسان نیست.

فلج مغزی درمان قطعی ندارد، اما زندگی بیماران با بهره‌گیری از درمان‌های مناسب بهبود می‌یابد. بسیار مهم است که طرح درمان در اولین فرصت ممکن شروع شود. استفاده از وسایل کمک‌ حرکتی و دستگاه‌های کمکی استقلال بیمار را افزایش می‌دهد. اقداماتی که برای پذیرفتن زندگی با فلج مغزی و کنار آمدن با بیماری انجام می‌شود، بر پذیرش، خوش‌بینی و حمایت والدین متمرکز است. بیماران فلج مغزی در گذر از دوران کودکی به بزرگسالی به زندگی سالم و عادی ادامه می‌دهند.

کودکان مبتلا به فلج مغزی با برنامه‌ریزی، پشتیبانی همه‌ جانبه والدین و بینش مثبت می‌توانند انتظار داشته باشند که کیفیت زندگی‌شان معادل با کیفیت زندگی هم‌سن‌وسالان توانمندترشان بشود. آنان می‌توانند کیفیت بالای زندگی را در سال‌های آتی حفظ کنند و به دستاوردها و موفقیت‌های مهمی در زندگی برسند.

انواع فلج مغزی

فلج مغزی با توجه به نوع اصلی اختلال حرکتی بروزیافته طبقه‌بندی می‌شود. بسته به این‌که کدام بخش از مغز درگیر شده باشد، یک یا چند مورد از اختلال‌های حرکتی زیر پدیدار می‌شود:

فلج مغزی اسپاستیک شایع‌ترین نوع فلج مغزی است. تون عضلانی در بیماران مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک افزایش می‌یابد. در نتیجه عضلات بیماران خشک و منقبض و حرکاتشان محدود می‌شود. فلج مغزی اسپاستیک معمولاً برحسب اندام‌های درگیر بدن توصیف می‌شود:

  • مونوپلژی: مونوپلژی پایین‌ترین درصد شیوع را در میان انواع فلج مغزی اسپاستیک دارد. تنش و خشکی عضلات در فلج مونوپلژی معمولاً محدود به یک اندام است. اندام درگیر عموماً یکی از دست‌هاست.
  • همی‌پلژی: یک سمت بدن بیمار، شامل دست، پا و تنه در فلج همی‌پلژی درگیر می‌شود. دست معمولاً درگیرتر از پاست.
  • دی‌پلژی: خشکی عضله در فلج دی‌پلژی عموماً در پاها تجربه می‌شود و دست‌ها کمتر درگیر می‌شوند یا اصلاً درگیر نمی‌شود. بیماران دچار دی‌پلژی اسپاستیک به سختی راه می‌روند، چون خشک و منقبض بودن عضله‌های پا و مفصل ران باعث می‌شود پاها به سمت هم کشیده شود، رو به داخل بچرخد و زانوها ضربدری یا اصطلاحاً قیچی‌مانند شود.
  • کوادری‌پلژی: کوادری‌پلژی شدیدترین نوع فلج مغزی اسپاستیک است که چهار دست و پا، تنه و صورت را درگیر می‌کند. بیماران مبتلا به کوادری‌پلژی اسپاستیک معمولاً نمی‌توانند راه بروند و غالباً دچار دیگر ناتوانی‌های رشدی مانند ناتوانی ذهنی، تشنج یا مشکلات بینایی، شنوایی یا گفتاری هستند.

بیماران مبتلا به فلج مغزی دیسکینتیک یا آتتوئید به سختی می‌توانند حرکات دست، بازو، پا و پایین پا را کنترل کنند و به همین دلیل راه رفتن و نشستن برایشان سخت است. حرکات غیرقابل‌کنترل است و می‌تواند آهسته و همراه با پیچ و تاب یا سریع و نامنظم باشد. گاهی صورت و زبان نیز درگیر می‌شود و بلع و گفتار نیز برای بیمار دشوار می‌شود. بیماران مبتلا به فلج دیسکینتیک تنش عضلانی متغیری را تجربه می‌کنند که از بسیار سفت تا بسیار شل متغیر است. تغییرات تنش عضلانی ممکن است حتی در طول یک روز هم رخ بدهد.

بیماران دچار فلج مغزی آتاکسیک با مشکلات تعادلی و هماهنگی دست و پنجه نرم می‌کنند. بیماران هنگام راه رفتن تعادل ندارند و انجام حرکات سریع یا حرکات نیازمند کنترل فراوان، مانند نوشتن برایشان سخت است. همچنین بیماران به سختی می‌توانند دست‌ها یا بازوها را برای رسیدن به یک شیء و برداشتنش کنترل کنند.

فلج مغزی ترکیبی یا مختلط به حالتی گفته می‌شود که کودک علائم بیش از یک نوع فلج مغزی را داشته باشد. اگر کودک مبتلا به فلج مغزی ترکیبی باشد، مراکز کنترل حرکت در چند بخش از مغزش آسیب دیده است. شایع‌ترین نوع فلج مغزی ترکیبی فلج مغزی اسپاستیک ـ دیسکینتیک است.

علائم فلج مغزی

علائم فلج مغزی

از آنجا که فلج مغزی انواع مختلفی دارد و باعث بروز سطوح متفاوتی از ناتوانی‌های گوناگون می‌شود، نشانه‌های فلج مغزی بسیار متنوع است. برخی بیماران تمام بدنشان درگیر فلج مغزی می‌شود و در عده‌ای دیگر علائم فلج مغزی فقط یک یا دو اندام یا یک سمت بدن را درگیر می‌کند. نشانه اصلی مبتلا شدن کودک به فلج مغزی تأخیر در رسیدن به نقاط عطف حرکتی مانند غلت زدن، نشستن، ایستادن یا راه رفتن است. در این بخش از دیگر نشانه‌های احتمالی فلج مغزی مطلع می‌شوید. شایان ذکر است که شماری از این نشانه‌ها در برخی کودکانی که مبتلا به فلج مغزی نیستند، نیز مشاهده می‌شود. بنابراین بروز این علائم لزوماً نشان‌دهنده ابتلای کودک به فلج مغزی نیست.

نشانه‌های فلج مغزی در نوزادان زیر ۶ ماه:

  • وقتی نوزادی را که به پشت خوابیده است، بلند می‌کنید، سرش به عقب می‌افتد.
  • بدن نوزاد خشک و سفت است.
  • نوزاد کنترلی بر اندامش ندارد و اندام شل و آویزان است.
  • هنگامی‌که نوزاد را بغل می‌کنید، به نظر می‌آید که گردن و پشت بدنش را بیش از حد می‌کشد و مدام به گونه‌ای حرکت می‌کند که انگار خودش را از شما دور می‌کند و می‌کشد.
  • وقتی نوزاد را بلند می‌کنید، پاهایش خشک است و ضربدری یا مانند تیغه‌های قیچی روی هم می‌افتد.

نشانه‌های فلج مغزی در نوزادان بزرگ‌تر از ۶ ماه:

  • نوزاد به هیچ طرفی نمی‌چرخد.
  • نمی‌تواند دست‌هایش را به هم نزدیک کند.
  • به سختی دست‌ها را به سمت دهان می‌برد.
  • فقط یک دستش را دراز می‌کند، اما دست دیگرش را مشت می‌کند.

نشانه‌های فلج مغزی در نوزادان بزرگتر از ۱۰ ماه:

  • نوزاد کج و یک‌وری می‌خزد، بدن را با فشار یک دست و پا جلو می‌برد و دست و پای دیگر را روی زمین می‌کشد.
  • به سرعت روی باسن حرکت می‌کند یا روی زانوها بالا و پایین می‌پرد، اما روی چهار دست و پا سینه‌خیز نمی‌رود.
  • رشدش با تأخیر است و به همین دلیل جثه‌اش کوچک‌تر از حد انتظار است.
  • ریزش آب دهان دارد یا بلع را به سختی انجام می‌دهد.
  • رشد گفتارش دارای تأخیر است.
  • دچار ناتوانی‌‎‌های یادگیری و ذهنی است.
  • تشنج می‌کند؛ تشنج به نوبه خود یکی از علائم صرع است. کودکان دچار فلج مغزی ممکن است مبتلا به صرع نیز تشخیص داده شوند.
  • مشکلات شنوایی
  • مشکلات بینایی و تغییر حرکات چشم
  • احساس درد داشتن یا مشکلات حسی، برای مثال به سختی متوجه لمس یا نوازش شدن
  • مشکلات مثانه و روده مانند یبوست و بی‌اختیاری ادرار

عارضه مغزی دامن‌زننده به فلج مغزی به مرور زمان تغییر نمی‌کند. علائم معمولاً با بالا رفتن سن شدیدتر نمی‌شود. اما وضوح بعضی علائم همگام با بزرگ‌تر شدن کودک کمتر یا بیشتر می‌شود. به‌علاوه چنانچه خشکی و کوتاه شدن عضله درمان نشود، این عوارض شدیدتر می‌شود.

علت بروز فلج مغزی

فلج مغزی پیامد رشد غیرعادی مغز یا نوعی آسیب‌دیدگی مغز در حال‌ رشد است که بر توانایی کودک برای کنترل کردن عضلاتش اثر می‌گذارد. آسیب دیدن یا رشد غیرعادی مغز دلایل احتمالی مختلفی دارد. در گذشته تصور می‌شد که فلج مغزی عموماً نتیجۀ نرسیدن اکسیژن کافی به نوزاد در زمان تولد است. اما امروزه دانشمندان بر این باورند که کمبود اکسیژن علت فقط تعداد اندکی از موارد فلج مغزی است (منبع). رشد غیرعادی مغز یا آسیب مغزی منجر شونده به فلج مغزی ممکن است قبل از تولد، حین تولد، در طول ماه اول یا چند سال نخست زندگی کودک که مغز هنوز در حال رشد است، رخ بدهد. شایع‌ترین دلایل فلج مغزی عبارتند از:

  • فلج مغزی مادرزادی: اگر رشد غیرعادی یا آسیب‌دیدگی مغز پیش از تولد یا حین تولد، علت فلج مغزی باشد، فلج مغزی از نوع مادرزادی است. اکثر موارد فلج مغزی، مادرزادی است. علت دقیق فلج مغزی مادرزادی در بسیاری از موارد نامشخص است. البته عفونت‌‌های مادر که بر جنین در رحم نیز اثر گذاشته باشد و نرسیدن اکسیژن به مغز به دلیل زایمان سخت می‌تواند علت فلج مغزی مادرزادی باشد.
  • زایمان زودرس: تقریباً نیمی از کودکان دچار فلج مغزی نارس متولد شده‌اند. مغز نوزادان نارس به‌ طور کامل رشد نکرده است، به همین دلیل نوزادان نارس آسیب‌پذیرتر هستند. احتمال ابتلا به فلج مغزی ارتباط مستقیمی با میزان نارس بودن دارد. نوزادانی که پیش از هفته بیست و هشتم بارداری متولد می‌شوند، بیش از بقیه نوزادان در معرض خطر ابتلا به فلج مغزی قرار دارند.
  • بیماری یا عارضه‌های دیگر: بعضی بیماری‌های نوزادان تازه متولد شده مانند یرقان بسیار شدید، سکته مغزی و خونریزی مغز احتمال ابتلا به فلج مغزی را افزایش می‌دهد.
  • فلج مغزی اکتسابی: درصد اندکی از موارد فلج مغزی پیامد رشد غیرعادی مغز یا آسیبی است که پس از گذشت ۲۸ روز از تولد به مغز وارد می‌شود. در این موارد با فلج مغزی اکتسابی مواجه هستیم. فلج مغزی اکتسابی معمولاً ناشی از عفونت‌هایی مانند مننژیت یا آسیب دیدن سر است.
  • عارضه‌های ژنتیکی: ناهنجاری‌های ژنتیکی زمینه‌ای می‌توانند در ابتلا به فلج مغزی نقش داشته باشند.

تشخیص زودهنگام فلج مغزی با نظارت بر مراحل رشد کودک

تشخیص زودهنگام فلج مغزی با نظارت بر مراحل رشد کودک

به مهارت‌هایی مانند برداشتن اولین قدم، اولین لبخند و دست تکان دادن نقاط عطف رشد گفته می‌شود. کودکان با توجه به چگونگی بازی، یادگیری، گفتار، کنش و حرکت به این نقاط عطف می‌رسند. تأخیر در رسیدن به هر یک از نقاط عطف رشد می‌تواند نشانه ابتلا به فلج مغزی باشد. البته شایان ذکر است که نوزادها با سرعت‌های متفاوتی به نقاط عطف می‌رسند و هر تأخیری را نباید نشانه‌ای خطرناک یا نگران‌کننده در نظر گرفت.

پس از رسیدن به دو ماهگی، نوزاد ممکن است بتواند همه یا چند عدد از کارهای زیر را انجام دهد:

  • به صورتتان نگاه می‌کند.
  • وقتی با او حرف می‌زنید یا بغلش می‌کنید، آرام می‌شود.
  • وقتی به سمتش می‌روید، خوشحال می‌شود.
  • به‌جز گریه صداهای دیگری هم از خود درمی‌آورد.
  • وقتی راه می‌روید یا تکان می‌خورید، نگاهتان می‌کند.
  • وقتی روی شکم قرار می‌گیرد، سرش را بالا نگه می‌دارد.
  • هر دو دست و دو پا را تکان می‌دهد.
  • دست‌ها را کمی از هم باز می‌کند.

پس از رسیدن به چهار ماهگی انجام برخی از کارهای زیر توسط نوزاد ممکن است:

  • خودبه‌خود برای جلب توجه‌ شما لبخند می‌زند.
  • به شما نگاه می‌کند، تکان می‌خورد یا صدا درمی‌آورد تا توجه‌تان را جلب یا حفظ کند.
  • وقتی با او حرف می‌زنید، متقابلاً صدا درمی‌آورد.
  • سرش را به سمت صدای‌ شما می‌چرخاند.
  • با علاقه به دست‌هایش نگاه می‌کند.
  • اگر گرسنه باشد، وقتی شیشه شیرش را می‌بیند، دهانش را باز می‌کند.
  • وقتی در آغوشش می‌گیرید، سرش را بدون تکیه‌گاه ثابت نگه می‌دارد.
  • اگر اسباب‌بازی در دستش بگذارید، آن را نگه می‌دارد.
  • دست‌ها را به سمت دهان می‌برد.
  • وقتی روی شکم قرار می‌گیرد، بدن را با فشار روی آرنج‌ها یا ساعدها بالا می‌آورد.

پس از رسیدن به شش ماهگی، نوزاد توانایی‌های فکری مانند تشخیص چهره و تولید برخی صداها به جز گریه‌ کردن را نیز هم ممکن است به دست آورد. کارهایی که در این مرحله از سن رشد توسط نوزاد ممکن است انجام شود، شامل موارد زیر می‌شود:

  • نزدیکان را می‌شناسد.
  • دوست دارد به تصویر خودش در آینه نگاه کند.
  • صداهای پیچیده از خودش درمی‌آورد.
  • برای کشف کردن اشیاء آن‌ها را در دهانش می‌گذارد.
  • دستش را برای گرفتن اسباب‌بازی موردنظرش دراز می‌کند.
  • برای این که نشان بدهد دیگر غذا نمی‌خورد، دهانش را می‌بندد و لب‌ها را به هم فشار می‌دهد.
  • از روی شکم به پشت می‌چرخد.
  • وقتی روی شکم قرار می‌گیرد، بازوها را صاف می‌کند و بدن را با فشار دادن دست‌ها بلند می‌کند.
  • برای نگه داشتن خودش در حالت نشسته به دست‌ها تکیه می‌کند.

در نه ماهگی نوزاد می‌تواند احساسات دیگری غیر از گریه‌کردن را از خود نشان دهد و به اطراف نگاه کند. برخی از کارهایی که یک نوزاد پس از نه ماهگی ممکن است بتواند انجام دهد، شامل موارد زیر می‌شود:

  • در حضور غریبه‌ها خجالتی یا هراسان می‌شود یا محکم به شما می‌چسبد.
  • احساسات مختلفی مانند شادی، غم، خشم و شگفتی را با حالت دادن به صورتش نشان می‌دهد.
  • وقتی اسمش را صدا می‌کنید، برمی‌گردد و به شما نگاه می‌کند.
  • وقتی ترکش می‌کنید، با خیره شدن، گریه کردن یا دست دراز کردن به سمتتان واکنش نشان می‌دهد.
  • ‌هنگام بازی کردن لبخند می‌زند یا می‌خندد.
  • صداهای مختلف بسیاری تولید می‌کند.
  • دست‌هایش را بالا می‌آورد تا او را بغل کنید.
  • وقتی اشیاء از میدان دیدش دور می‌شود، آن‌ها را با نگاه دنبال می‌کند.
  • خودش به تنهایی در حالت نشسته قرار می‌گیرد.
  • بدون تکیه‌گاه می‌نشیند.

در یک سالگی نوزاد می‌تواند از عضلات بدنش بیشتر استفاده کند و سعی می‌کند با گرفتن اجسام روی دو پا بایستد. در این زمان او باید بتواند حداقل چهار دست و پا راه برود. برخی از کارهایی که یک نوزاد در یک سالگی ممکن است بتواند انجام دهد، شامل موارد زیر می‌شود:

  • با شما بازی می‌کند.
  • دستش را به نشانه سلام و خداحافظی تکان می‌دهد.
  • پدر و مادرش را با واژه‌های «بابا» یا «مامان» یا دیگر نام‌های خاص صدا می‌کند.
  • معنی «نه» را می‌فهمد و وقتی واژه نه را از زبانتان می‌شنود، برای مدتی کوتاه مکث می‌کند یا کارش را دیگر ادامه نمی‌دهد.
  • اگر چیزی را قایم کنید، مثلاً اسباب‌بازیش را زیر پتو بگذارید، دنبالش می‌گردد.
  • خودش را بالا می‌کشد تا بلند شود و بایستید.
  • سعی می‌کند با گرفتن از اثاثیه راه برود.
  • اگر فنجان بدون درپوش را برایش نگه دارید، می‌توانید مایعات را از داخل فنجان بنوشد.
  • اشیائی مانند تکه‌های کوچک غذا را بین دو انگشت شست و اشاره می‌گیرد و بلند می‌کند.

پس از رسیدن به هجده ماهگی، کودک می‌تواند راه برود و با اسباب‌بازی‌هایش بازی کند. برخی از کارهایی که در انجام آن‌ها در این سن امکان‌پذیر است، شامل موارد زیر می‌شود:

  • چیزهایی را که به نظرش جالب است، با اشاره به شما نشان می‌دهد.
  • دست‌هایش را به سمتتان دراز می‌کند تا دستش را بگیرید یا بشویید.
  • با شما به چند صفحه از کتاب نگاه می‌کند.
  • کمکتان می‌کند تا لباسش را بپوشانید، مثلاً دستش را از آستین بیرون می‌آورد یا پایش را بلند می‌کند.
  • سعی می‌کند سه یا چهار واژه علاوه بر «بابا» یا «مامان» بگوید.
  • دستورهای یک‌مرحله‌ای و بدون همراهی با زبان بدن را می‌فهمد و اجرا می‌کند؛ برای مثال وقتی می‌گویید «آن را به من بده»، اسباب‌بازی موردنظر را به شما می‌دهد.
  • حرکاتتان را تقلید می‌کند.
  • به روشی ساده با اسباب‌بازی‌ها بازی می‌کند، برای مثال ماشین اسباب‌بازی را روی زمین می‌کشد.
  • بدون کمک گرفتن از چیزی یا کسی راه می‌رود.
  • با دست غذا می‌خورد.
  • سعی می‌کند از قاشق استفاده کند.

کودکان در دو سالگی معمولاً مهارت‌های حرکتی و زبانی بیشتری را از خود نشان می‌دهند. برخی از کارهایی که در این سن توسط کودکان قابل انجام است، شامل موارد زیر می‌شود:

  • متوجه ناراحتی یا آزردگی دیگران می‌شود، برای مثال وقتی کسی گریه می‌کند، مکث می‌کند و ناراحت به نظر می‌رسد.
  • برای این‌که بفهمد در یک موقعیت جدید باید چه واکنشی نشان بدهد، به صورتتان نگاه می‌کند.
  • حداقل دو واژه، برای مثال «شیر بیشتر»، را کنار هم می‌گوید.
  • علاوه بر تکان دادن دست و اشاره کردن از دیگر حرکات بدن نیز استفاده می‌کند.
  • همان‌طور که از یک دستش استفاده می‌کند، چیزی را در دست دیگر می‌گیرد، برای مثال شیشه شیر را نگه می‌دارد و درش را باز می‌کند.
  • سعی می‌کند از کلیدها، دستگیره‌ها یا دکمه‌های روی اسباب‌بازی استفاده کند.
  • هم‌زمان با بیش از یک اسباب‌بازی بازی می‌کند.
  • می‌تواند بدود.
  • می‌تواند به توپ لگد بزند.
  • با کمک یا بدون کمک از چند پله بالا می‌رود.

در سه سالگی کودکان قابلیت انجام مهارت‌های ظریف‌تری را دارند مثلاً می‌توانند با انگشتانشان یک قاشق یا یک مداد را نگه دارند یا از آن‌ها استفاده کنند. برخی از کارهایی که در سه سالگی برای کودکان انجام آن‌ها امکان‌پذیر است، شامل موارد زیر می‌شوند:

  • به کودکان دیگر توجه می‌کند و برای بازی به آنان ملحق می‌شود.
  • با حداقل دو تبادل متقابل در گفتگو با دیگران شرکت می‌کند.
  • با واژه‌های «چه کسی»، «چی»، «کجا» یا «چرا» سؤال می‌پرسد، مثلاً می‌پرسد «مامان یا بابا کجاست؟»
  • اگر از بپرسید با نگاه کردن به عکس یا کتاب می‌گوید که چه کاری در حال انجام است، برای مثال «دویدن»، «غذا خوردن» یا «بازی کردن» را تشخیص می‌دهد.
  • اگر کسی اسمش را بپرسد، اسم کوچکش را می‌گوید.
  • با قاشق غذا می‌خورد.
  • عموماً آن‌قدر خوب با دیگران حرف می‌زند که بقیه متوجه منظورش بشوند.
  • وقتی به او هشدار می‌دهید، به اشیای داغی مانند اجاق گاز دست نمی‌زند.
  • بعضی لباس‌ها، مانند ژاکت یا شلوار گشاد را خودش به تنهایی می‌پوشد.

چهار سالگی سنی است که در آن کودکان توانایی شرکت در فعالیت‌های اجتماعی و بازی‌های گروهی را به خوبی دارند و می‌توانند درباره اتفاقات روز با استفاده از جمله‌های ساده صحبت کنند. برخی از فعالیت‌هایی را که کودکان در چهار سالگی می‌توانند انجام دهند را در زیر می‌توانید مشاهده کنید:

  • اگر تنها باشد، از شما می‌خواهد که او را بیرون ببرید تا با دوستانش بازی کند یا از شما اجازه می‌گیرد تا با کودکان دیگر بازی کند.
  • سعی می‌کند افرادی را که ناراحت یا دلخور هستند، آرام کند، برای مثال دوست گریانش را در آغوش می‌گیرد.
  • از خطر اجتناب می‌کند، برای مثال از روی بلندی‌های زمین بازی نمی‌پرد.
  • رفتارش را با توجه به مکان تغییر می‌دهد، برای مثال در مسجد، کتابخانه یا زمین بازی رفتارش یکسان نیست.
  • جمله‌های چهار واژه‌ای یا طولانی‌تر می‌سازد.
  • بخشی از واژه‌های ترانه، داستان یا کارتون را تکرار می‌کند.
  • حداقل یکی از ماجراهای روزش را تعریف می‌کند.
  • چند رنگ را بلد است.
  • اگر داستانی را بارها شنیده باشد، می‌گوید که در مرحله بعدی داستان چه اتفاقی می‌افتد.
  • تحت نظارت یک بزرگسال برای خودش غذا می‌کشد یا آب می‌ریزد.
  • دکمه‌های لباسش را باز می‌کند.
  • مداد یا مداد شمعی را بین انگشت‌ها و انگشت شست می‌گیرد و خطوط کج و معوجی می‌کشد.

در پنج سالگی کودکان قابلیت یادگیری برخی مسائل را دارند و می‌توانند مثلاً اعلام‌کردن ساعت را یاد بگیرند. همچنین انجام فعالیت‌های پرتحرک در این سن برای کودکان نباید مشکل باشد.

  • از قوانین پیروی می‌کند یا نوبت را هنگام بازی با کودکان دیگر رعایت می‌کند.
  • کارهای ساده خانه، مانند تمیز کردن میز پس از صرف غذا را انجام می‌دهد.
  • داستانی را که قبلاً شنیده است، تعریف می‌کند یا خودش داستانی را سرهم می‌کند.
  • به پرسش‌های ساده درباره کتاب یا داستانی که قبلاً شنیده یا برایش تعریف کرده‌اید، جواب می‌دهد.
  • گفتگو را با بیش از سه تبادل متقابل ادامه می‌دهد.
  • شعرهای ساده کودکانه را می‌شناسد یا می‌خواند.
  • می‌تواند تا ۱۰ بشمرد.
  • واژه‌های مربوط به زمان، مانند «دیروز»، «فردا»، «صبح» یا «شب» را به کار می‌برد.
  • به تنهایی می‌تواند بعضی لباس‌ها را بپوشد.
  • در ورزش‌های همراه با پرش و دویدن سریع شرکت می‌کند.

تشخیص قطعی فلج مغزی

تشخیص قطعی فلج مغزی

تشخیص فلج مغزی در سن پایین اهمیت فراوانی برای رفاه کودک و خانواده‌اش دارد. علائم فلج مغزی به مرور زمان واضح‌تر می‌شود. ممکن است فلج مغزی تا چند ماه تا یک سال پس از تولد تشخیص داده نشود. تشخیص فلج مغزی در صورت خفیف بودن علائم مدت بیشتری به تأخیر می‌افتد.

اگر پزشک به ابتلا به فلج مغزی مشکوک شود، علائم کودک را ارزیابی می‌کند. همچنین پزشک پرونده پزشکی کودک را بررسی می‌کند، معاینه بالینی انجام می‌دهد و رشد و نمو کودک را در ویزیت‌های بعدی تحت‌نظر می‌گیرد. ارزیابی رشد با هدف تشخیص نوع دقیق و خاص اختلال کودک انجام می‌شود. ممکن است لازم باشد مجموعه‌ای از آزمایش‌ها برای تشخیص و تشخیص افتراقی یا رد احتمال ابتلا به دیگر دلایل احتمالی بر روی کودک انجام شود. آزمایش‌های زیر برای تشخیص فلج مغزی کاربرد دارد:

  • MRI: در ام آر آی از امواج رادیویی و میدان مغناطیسی برای تهیه تصاویر سه‌ بعدی دقیق یا مقطعی از مغز استفاده می‌شود. با انجام MRI غالباً می‌توان تغییرهای ایجاد شده در مغز کودک را تشخیص داد. ام آر آی بدون درد است، اما با صداهای بلند همراه است و ممکن است تا یک ساعت طول بکشد. به همین دلیل احتمالاً داروی آرام‌بخش به کودک داده می‌شود یا کودک قبل از ام آر آی بیهوش می‌شود.
  • سونوگرافی جمجمه: سونوگرافی جمجمه در دوران نوزادی انجام می‌شود. در سونوگرافی جمجمه از امواج صوتی با فرکانس بالا برای تهیۀ تصاویری از مغز استفاده می‌شود. سونوگرافی تصویر دقیقی را به دست نمی‌دهد، اما چون سریع است و ارزیابی مقدماتی ارزشمندی از مغز را در اختیار می‌گذارد، انجام می‌شود؛
  • نوار مغز یا الکتروانسفالوگرام (EEG): اگر پزشک به تشنج کردن کودک مشکوک شود، نوار مغز برای ارزیابی بیشتر گرفته می‌شود. کودکان مبتلا به صرع دچار تشنج می‌شوند. برای گرفتن نوار مغز مجموعه‌ای از الکترودها به سر کودک متصل می‌شود. نوار مغز فعالیت الکتریکی مغز کودک را ثبت می‌کند. تغییر در الگوهای امواج مغز یکی از علائم شایع صرع است.
  • تست‌های آزمایشگاهی: آزمایش خون، ادرار یا پوست برای غربالگری بیماری‌های متابولیک یا ژنتیک انجام می‌شود,
  • آزمایش‌های تکمیلی: اگر پزشک تشخیص بدهد که کودک مبتلا به فلج مغزی است، احتمالاً کودک را برای انجام آزمایش‌های تشخیصی عارضه‌های دیگر به متخصصان مربوطه معرفی خواهد کرد. بینایی، شنوایی، گفتار، هوش، رشد، حرکت و ابتلا به بیماری‌های دیگر در این آزمایش‌ها بررسی می‌شود.

درمان فلج مغزی

فلج مغزی درمان قطعی ندارد، اما با انجام درمان مناسب می‌توان کیفیت بیماران مبتلا به این عارضه را بهبود بخشید. درمان زودهنگام برای به دست آوردن نتایج بهتر ضروری است. پزشک با هم‌فکری خانواده کودک طرح درمان را پس از تشخیص فلج مغزی تهیه می‌کند تا به کودک در رسیدن به قابلیت‌های کامل خود کمک کند. درمان‌های متداول فلج مغزی شامل درمان دارویی، بستن بریس، جراحی، فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتار درمانی می‌شود. هیچ درمان مشخصی وجود ندارد که بتوان آن را به عنوان بهترین درمان برای تمام کودکان مبتلا به فلج مغزی معرفی کرد. قبل از تصمیم‌گیری درباره طرح درمان باید با پزشک اطفال مشورت کنید تا به تمام مزایا و خطرهای احتمالی درمان پی ببرید. درمان‌های مختلف فلج مغزی شامل دارو درمانی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتار درمانی، بازی درمانی، عمل‌های جراحی و روش‌های دیگر را در این بخش برایتان شرح می‌دهیم.

دارو درمانی

دارو درمانی

داروهای کاهش‌دهنده خشکی و گرفتگی عضلانی برای بهبود توانایی‌های عملکردی کودکان مبتلا به فلج مغزی تجویز می‌شود. همچنین این داروها درد را تسکین می‌دهند و عوارض مربوط به اسپاستیسیتی یا علائم دیگر را کنترل می‌کنند.

  • تزریق در عصب یا عضله: پزشکان تزریق بوتاکس یا عامل‌های دیگر را برای رفع خشکی و گرفتگی یک عضله خاص توصیه می‌کنند. تزریق هر سه ماه یک‌بار تکرار می‌شود. از عوارض جانبی تزریق می‌توان به احساس درد در محل تزریق، علائمی شبیه به علائم آنفلوانزای خفیف و مشکلات تنفسی و بلع اشاره کرد.
  • داروهای خوراکی شل‌کنندۀ عضله: پزشکان داروهایی مانند باکلوفن، تیزانیدین، دیازپام یا دانترولن را غالباً برای شل کردن عضله‌ها تجویز می‌کنند. باکلوفن گاهی با لوله‌ای که زیر پوست شکم جایگذاری می‌شود، داخل نخاع پمپ می‌شود.
  • داروهای کاهش‌دهندۀ آب‌ریزش دهان: یکی از روش‌ها تزریق بوتاکس در غدد بزاقی است.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی

به کمک حرکات ورزشی و آموزش دادن عضله‌ها می‌توان قدرت، انعطاف‌پذیری، تعادل، رشد حرکتی و توانایی حرکتی کودک را افزایش داد. متخصص فیزیوتراپی روش ایمن مراقبت از کودک و رفع نیازهای روزمره‌اش را به والدین آموزش می‌دهد. این آموزش‌ها شامل روش استحمام و تغذیۀ کودک نیز می‌شود. همچنین متخصص فیزیوتراپی والدین را راهنمایی می‌کند تا حرکات ورزشی و آموزش عضله‌ها را در فاصلۀ بین دو جلسۀ فیزیوتراپی در خانه انجام بدهند.

کاردرمانی

کار درمانی

متخصص کاردرمانی به کودک کمک می‌کند تا کارهای روزمره را در خانه، مدرسه و اجتماع به تنهایی انجام دهد و تا حدی مستقل شود. استفاده از تجهیزات تطبیقی مانند واکر، عصای با پایۀ پهن، سیستم‌های کمکی برای نشستن و ایستادن یا ویلچر برقی نیز توصیه می‌شود.

گفتار درمانی

گفتار درمانی

گفتار درمانی توانایی کودک را برای واضح حرف زدن یا برقراری ارتباط با دیگران بهبود می‌دهد. همچنین اگر برقراری ارتباط برای کودک دشوار باشد، متخصص گفتاردرمانی استفاده از وسایل ارتباطی مانند رایانه یا سینتی‌سایزر (ترکیب‌کننده) صدا را به او آموزش می‌دهد. به‌ علاوه گفتاردرمانگر به رفع مشکلات مربوط به بلع و غذا خوردن کودک نیز کمک می‌کند.

بازی درمانی

بازی درمانی

بازی درمانی یا تفریح درمانی با هدف پرورش و گسترش قابلیت‌های جسمی و شناختی کودک از طریق شرکت در بازی و فعالیت‌های تفریحی انجام می‌شود. اگرچه ممکن است کودک تحت درمان‌های دیگری نیز باشد که مشخصاً به یک نیاز کارکردی خاص می‌پردازند، بازی درمانی به‌ طور ویژه با این هدف طراحی می‌شود که موانع سد راه دنبال کردن فعالیت‌های ورزشی، هنری، صنایع دستی، بازی و دیگر فعالیت‌های بهبوددهندۀ زندگی حذف شود. به این ترتیب کودک می‌تواند در فعالیت‌های تفریحی شرکت کند و سرگرمی داشته باشد.

تجهیزات کمکی

تجهیزات کمکی

بیماران مبتلا به فلج مغزی به کمک تجهیزات خاص می‌توانند استقلال و خودمختاری بیشتری به دست بیاورند. تجهیزاتی از قبیل بریس، ویلچر و واکر توانایی حرکتی و اعتمادبه‌نفس کودک را در حد چشمگیری افزایش می‌دهند. گاهی از این ابزارها در کنار فیزیوتراپی استفاده می‌شود. متخصصان فیزیوتراپی غالباً روش استفادۀ صحیح از تجهیزات تطبیقی را به کودکان آموزش می‌دهند. در نتیجه کودک بهتر می‌تواند خود را با جامعه‌ تطبیق بدهد و توانایی بیشتری برای شرکت در فعالیت‌های ورزشی و تفریحی پیدا می‌کند.

جراحی

جراحی

گاهی جراحی برای کاهش خشکی و گرفتگی عضلات یا اصلاح تغییرهای استخوانی ناشی از اسپاستیسیتی ضرورت می‌یابد. عمل‌های جراحی زیر برای درمان فلج مغزی کاربرد دارد:

  • جراحی ارتوپدی: اگر بافت عضله کوتاه یا منقبض شده باشد، کودک باید جراحی شود. با جراحی استخوان‌ها یا مفصل‌ها می‌توان بازوها، ستون فقرات، مفصل‌های ران یا پاها را در موقعیت صحیح قرار داد. عمل‌های جراحی غالباً با هدف افزایش طول عضله‌ها یا تاندون‌ها یا تغییر موقعیت تاندون‌های کوتاه‌ شده انجام می‌شود. این اصلاحات درد را کاهش و توانایی حرکتی را افزایش می‌دهد. به‌ علاوه کودک پس از عمل راحت‌تر می‌تواند از واکر، بریس یا عصای زیربغل استفاده کند.
  • بریدن فیبرهای عصبی: اگر راه رفتن یا حرکت کردن برای کودک دشوار و دردناک باشد و درمان‌های دیگر کمکی به رفع علائم نکرده باشد، این عمل انجام می‌شود. جراح عصب‌های مربوط به عضله‌های خشک و گرفته را می‌برد. در نتیجه عضله‌های پا شل می‌شود و درد تسکین می‌یابد. البته عضو مربوطه پس از این عمل بی‌حسی می‌شود.

سایر درمان‌ها

برخی کودکان و نوجوانان مبتلا به فلج مغزی از طب مکمل و جایگزین بهره می‌گیرند. البته اثربخشی درمان‌های جایگزین اثبات نشده است و این درمان‌ها در رویه‌های بالینی معمول گنجانده نشده‌اند. بنابراین اگر به فکر انجام درمان مکمل و جایگزین هستید، درباره مزایا و خطرهای احتمالی درمان با پزشک معالج فرزندتان مشورت کنید. آب درمانی، یوگا، طب سوزنی و درمان با سلول‌های بنیادی از جمله روش‌های طب مکمل هستند. هنوز مشخص نشده است که آیا درمان با سلول‌های بنیادی برای ترمیم عصب‌ها مناسب است یا خیر. چند کارآزمایی کامل‌شده و درحال‌انجام در زمینه درمان با سلول‌های بنیادی در سطح جهانی وجود دارد. کارآمدی و ایمنی درمان با سلول‌های بنیادی برای بیماران مبتلا به فلج مغزی در این کارآزمایی‌ها بررسی می‌شود.

عوامل خطر بروز فلج مغزی

بعضی رویدادها یا بیماری‌ها در دوران بارداری، احتمال ابتلا به فلج مغزی مادرزادی را افزایش می‌دهند. البته باید این نکته را به خاطر بسپارید که داشتن عامل خطر به این معنا نیست که فرزندتان حتماً دچار فلج مغزی خواهد شد. عامل‌های خطر فلج مغزی عبارتند از:

  • پایین بودن وزن در زمان تولد یا زایمان زودرس: نوزادانی که پیش از هفته سی و هفتم بارداری یا با وزن کمتر از ۲.۵ کیلوگرم متولد می‌شوند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به فلج مغزی قرار دارند. هر چه نوزاد زودتر به دنیا بیاید و وزنش در زمان تولد کمتر باشد، خطر بیشتر می‌شود؛
  • چندقلوزایی: خطر ابتلای نوزادان به فلج مغزی در زایمان‌های دو، سه و چندقلویی بالاتر است. همچنین اگر یک یا دو قل قبل از زایمان یا مدت کوتاهی پس از تولد بمیرد، احتمال مبتلا شدن قل باقی‌مانده به فلج مغزی بیشتر می‌شود.
  • درمان‌های ناباروری: نوزادانی که پس از انجام درمان‌های ناباروری خاص متولد می‌شوند، بیشتر از نوزادانی که در نتیجه باروری‌های عادی متولد می‌شوند، در معرض خطر ابتلا به فلج مغزی قرار دارند. بخش اعظم افزایش خطر، ناشی از این واقعیت است که احتمال منتهی شدن درمان‌های ناباروری به زایمان زودرس و چندقلوزایی بالاتر است.
  • عفونت‌های دوران بارداری: عفونت‌های ناشی از سرخجه و تبخال رحم و جفت را نیز آلوده می‌کنند و در نتیجه مغز جنین آسیب می‌بیند.
  • تماس با مواد شیمیایی سمی: اگر مادر در دوران بارداری با مواد سمی تماس داشته باشد، احتمال دچار شدن جنین به فلج مغزی بیشتر می‌شود. یکی از مسمومیت‌های خطرناک تماس با مقدار زیاد متیل جیوه است که در بعضی دماسنج‌ها و غذاهای دریایی وجود دارد.
  • زایمان و وضع حمل پیچیده: ناراحتی‌های تنفسی و قلبی نوزاد در زمان زایمان و بلافاصله پس از تولد خطر ابتلا به فلج مغزی را پررنگ‌تر می‌کند.
  • یرقان: یرقان باعث زرد شدن پوست، چشم‌ها و دهان نوزاد می‌شود. زردی نشانۀ نقص در عملکرد کبد است. در بعضی موارد که یرقان شدید است و درمان نمی‌شود، مغز آسیب می‌بیند و کودک دچار فلج مغزی می‌شود.
  • تشنج: نوزادانی که تشنج می‌کنند، احتمال مبتلا شدنشان به فلج مغزی در سال‌های بعد بیشتر است.
  • آسیب‌های پس از تولد: اگر اقدامات احتیاطی و ایمنی خاص در برخورد با نوزاد رعایت نشود یا یک فرد بزرگسال بر مراقبت از نوزاد نظارت نداشته باشد، ممکن است نوزاد آسیبی ببیند که در نهایت به فلج مغزی منجر شود.

پیشگیری از فلج مغزی

اگرچه فلج مغزی ناشی از ناهنجاری‌های ژنتیکی قابل‌ پیشگیری نیست، بعضی عامل‌های خطر فلج مغزی مادرزادی و اکتسابی را می‌توان مدیریت کرد یا از آن‌ها اجتناب نمود. برای مثال اگر مادر قبل از بارداری واکسن سرخجه بزند، این بیماری قابل‌پیشگیری است. فلج مغزی اکتسابی غالباً پیامد آسیب دیدن سر است. با رعایت اقدامات احتیاطی و ایمنی مانند استفاده از صندلی خودرو کودک برای نوزادان و نوپایان می‌توان از آسیب‌دیدگی سر جلوگیری کرد. رعایت توصیه‌های زیر، بارداری سالم را تضمین می‌کند و برای پیشگیری از مشکلات رشدی مانند فلج مغزی مفید است:

پیش از بارداری

  • سلامتی‌تان را قبل از بارداری تا جایی‌ که می‌توانید، ارتقا بدهید: مطمئن شوید بیماری‌ها و عفونت‌های مادر تحت‌ کنترل است. بیماری‌ها در حالت ایده‌آل باید قبل از بارداری کنترل شوند.
  • واکسیناسیون: بیماری‌های خاصی مانند آبله مرغان و سرخک به نوزاد در حال‌ رشد آسیب می‌زند. بنابراین لازم است واکسن‌های ضروری پیش از بارداری تزریق شود.
  • درمان‌های ناباروری ایمن: اگر درمان‌های ناباروری و فناوری کمک‌باروری برای حاملگی به کار برده شده باشد، باید روش‌هایی برای کاهش احتمال چندقلوزایی به کار برده شود، برای مثال هر بار یک رویان منتقل شود.

در طول بارداری

  • مراقبت‌های بارداری: دریافت زودهنگام و منظم مراقبت‌های بارداری برای حفظ سلامتی مادر و جنین در حال‌ رشد ضروری است.
  • بهداشت: شستشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون خطر ابتلا به عفونت‌هایی را کاهش می‌دهد که ممکن است به نوزاد درحال‌رشد آسیب بزنند.
  • حفظ سلامتی: اگر در دوران حاملگی بیمار شدید، تب کردید یا دیگر نشانه‌های عفونت را مشاهده کردید، به پزشک مراجعه کنید.
  • عوارض زایمان زودرس را محدود کنید: اگر مستعد زایمان زودرس هستید، دربارۀ روش‌های پیشگیری از عوارض زایمان زودرس با پزشک مشورت کنید.

پس از زایمان

  • واکسیناسیون: حتماً واکسن‌های ضروری را برای جلوگیری از مبتلا شدن فرزندتان به بیماری‌های عفونی تزریق کنید.
  • اقدامات لازم را برای پیشگیری از آسیب‌دیدگی رعایت کنید:
    • ایمنی فرزندتان را در خودرو با استفاده از صندلی مخصوص کودک یا بستن کمربند تأمین کنید. با توجه به قد، وزن و سن کودک از صندلی خودروی کودک یا کمربند ایمنی استفاده کنید.
    • فضاهای خانه را با استفاده از حفاظ پنجره ایمن‌تر کنید. با نصب حفاظ از سقوط فرزندتان از پنجرۀ باز جلوگیری می‌کنید. همچنین بالا و پایین راه‌پله دروازه ایمنی نصب کنید.
    • مطمئن شوید که سطح زمین بازی فرزندتان با مواد ضدضربه پوشیده شده است.
    • وقتی در نزدیکی وان، استخر یا جریان‌های آب طبیعی هستید، همواره چهارچشمی مراقب فرزندتان باشید. در زمانی که در نزدیکی آب مراقب فرزندتان هستید، فعالیت‌هایی مانند کار با رایانه یا تبلت، مطالعه یا گفتگو با تلفن را که باعث حواس‌پرتی می‌شود، انجام ندهید.
    • هنگام ورزش‌هایی مانند دوچرخه‌سواری حتماً کلاه ایمنی سر فرزندتان بگذارید.
    • هرگز کودک را نزنید، پرت نکنید، تکان ندهید یا به او آسیب نزنید.

زندگی با فلج مغزی چگونه است؟

فلج مغزی زندگی کودکان را به روش‌های بسیاری تحت‌الشعاع قرار می‌دهد؛ برخی کودکان به مراقبت مادام‌العمر نیاز دارند. برخی کودکان مبتلا به فلج مغزی راه رفتن و دویدن را، البته کمی دیرتر از کودکان دیگر، یاد می‌گیرند. برخی باید از وسایل کمکی مانند واکر یا بریس پا برای راه رفتن استفاده کنند. در این بین استفاده از ویلچر یا صندلی چرخدار بهترین روش برای حرکت کردن عده‌ای از کودکان است. بقیۀ کودکان به دلیل فلج مغزی و مشکلی که برای کنترل حرکات ضروری دارند، به سختی غذا می‌خورند یا حرف می‌زنند.

کودکان مبتلا به فلج مغزی باید تحت‌نظر متخصص ارتوپد کودکان، درمانگران مختلف و متخصصان سلامت روان باشند. این گروه از متخصصان توجه ویژه‌ای به نیازها و معضلات شایع ناشی از فلج مغزی می‌کنند و با همکاری یکدیگر بهترین طرح درمان را برای کودک تهیه می‌کنند.

فلج مغزی کنترل حرکتی را مختل می‌کند؛ کنترل حرکتی با هوش یا دیگر عملکردهای مغز تفاوت دارد. ممکن است کودک علی‌رغم ابتلا به فلج مغزی و مشکلات حرکتی ناشی از آن، بسیار باهوش باشد. اگر فرزندتان مبتلا به فلج مغزی تشخیص داده شد، حتماً این تشخیص را به پزشکان، درمانگران و کادر مدرسه اطلاع بدهید تا فرزندتان از درمان‌ها و حمایت لازم برخوردار باشد.

یادگیری برای تمام کودکان ضروری است. اگر فرزند مبتلا به فلج مغزی‌تان دچار ناتوانی‌های شناختی نیز هست، آموزش استتثنائی به یادگیری کودک کمک خواهد کرد. هر چه مداخله‌های یادگیری زودتر شروع شود، اثر مثبت مداخله‌ها بیشتر می‌شود. فوراً به انواع راهبردهایی فکر کنید که می‌توانید آن‌ها را در خانه برای تسهیل یادگیری فرزندتان به کار ببرید.

مهارت‌های ارتباطی و زندگی روزمره از جمله مهم‌ترین مسائلی هستند که باید در یادگیری روزانه به آن‌ها توجه شود. تمرین مداوم و دلگرم کردن کودک احساس خودکفایی و استقلال را در کودک تقویت می‌کند. تمرین کردن حروف و واژه‌ها، استفاده از تصاویر و داستان خواندن هر روزه نه تنها مهارت ارتباطی کودک را تقویت می‌کند، بلکه قدرت تخیلش را نیز پرورش می‌دهد.

احتمال این که کودکان مبتلا به فلج مغزی در مدرسه از فعالیت‌ها و فرصت‌های آموزشی کنار گذاشته شوند، بالاست. اما مشارکت کودک بسیار مهم است، چرا که باعث می‌شود کودک به روشی پرورش پیدا کند که بتواند به راحتی خود را با جامعه تطبیق دهد، جامعه‌پذیرتر شود، از خود دفاع کند و خود را یک کودک عادی مانند همه بداند. حتماً مسائل و انتظارات خود را با آموزگاران و کارکنان مدرسه فرزندتان در میان بگذارید.

کارهای زندگی روزمره شامل استفاده از سرویس بهداشتی، استحمام، لباس پوشیدن، مسواک زدن، شستن دست‌ها و امور بهداشتی دیگری می‌شود که هر روز انجام می‌شوند. تمام خردسالان برای انجام همه این کارها به کمک نیاز دارند، در این بین کودکان مبتلا به فلج مغزی مدت بیشتری به کمک احتیاج دارند.

فرزندتان را تشویق کنید که یاد بگیرد چگونه به تنهایی لباس بپوشد. به او یاد بدهید که در زمان لباس پوشیدن به پهلو بخوابد، به دیوار تکیه بدهد یا از چیز محکمی بگیرد. روش استفاده ایمن از سرویس بهداشتی و حمام کردن را نیز به فرزندتان یاد بدهید. وقتی فرزندتان توانست به تنهایی بنشیند، حواستان باشد که همیشه چیز محکمی در دسترسش باشد که بتواند هنگام استحمام یا دستشویی رفتن از آن بگیرد.

همواره فرزندتان را به انجام دادن کارهای بهداشتی مانند استحمام و مسواک زدن تشویق کنید. اگر فرزندتان توانایی جسمی کافی را برای انجام این کارها ندارد، باید هر روز به او کمک کنید. تا زمانی‌ که کودک آن‌قدر بزرگ شود که اهمیت عادت‌های بهداشتی روزانه را درک کند، رعایت بهداشت را با تبدیل کردن امور بهداشتی به یک بازی مفرح کنید.

برقراری ارتباط یکی از مهم‌ترین چالش‌های کودکان دچار فلج مغزی در زندگی اجتماعی است. مشکل در برقراری ارتباط، زندگی روزمره کودک را مختل می‌کند. مشکلات ارتباطی جزو مسائل اصلی والدینی است که فرزندشان دچار فلج مغزی است. درهرحال صبوری در کنار طرح درمان مناسب کارها را بسیار آسان‌تر می‌کند.

فراموش نکنید که تمام کودکان درگیر فلج مغزی دچار مشکلات ارتباطی نیستند. بااین‌حال گفتار درمانی به تمام کودکان مبتلا توصیه می‌شود. تمرین گفتاردرمانی منابع ارتباطی مورد نیاز در زمان حال و آینده را در اختیار کودک قرار می‌دهد.

برخی کودکان دچار فلج مغزی اصلاً نمی‌توانند حرف بزنند. در این صورت استفاده از تجهیزات کمکی مانند تخته‌های ارتباطی دارای تصویر، حرف و واژه برقراری ارتباط را آسان‌تر می‌کند. استفاده از تبلت یا ارتباط تقویتی و جایگزین نیز توصیه می‌شود.

از همان نخستین سال‌های زندگی به فرزندتان یاد بدهید که مستقل باشد. بگذارید کودک کارها را یاد بگیرد و به تنهایی انجام بدهد، به این ترتیب فرزندتان مهارت‌ها و اعتماد به‌ نفس لازم را برای آسان‌تر شدن گذار از دوران کودکی به بزرگسالی و ورود به جامعه به دست می‌آورد. اگر ناتوانی‌های ناشی از فلج مغزی آن‌قدر شدید نباشد که از تبدیل شدن کودک به یک فرد بزرگسال فعال و مستقل جلوگیری کند، روش‌های بسیاری برای ادامه دادن به زندگی پس از گرفتن دیپلم وجود دارد. کودکان با سطح هوشی متوسط یا بالاتر از متوسط می‌توانند وارد دانشگاه شوند، البته باید مرکز تحصیلی مناسبی‌ را پیدا کنید که خدمات و تسهیلات لازم را در اختیار بگذارد.

کودکان مبتلا به فلج مغزی برای پشت سر گذاشتن رویدادهای مهم زندگی مانند انتخاب شغل مناسب به حمایت بیشتری نیاز دارند. برخی والدین فکر می‌کنند که فرزندشان به دلیل ابتلا به فلج مغزی هرگز نمی‌تواند در جایی استخدام شود. اما کار کردن این بیماران غیرممکن نیست. برنامه‌های آموزشی خاصی برای تعلیم دادن به جوانان دچار فلج مغزی وجود دارد. در این برنامه‌ها علاوه بر وظیفه‌های شغلی، مهارت‌های زندگی و اجتماعی نیز آموزش داده می‌شود و در کاریابی به جوانان کمک می‌شود. شکی در مفید بودن برنامه‌های آموزشی نیست، اما والدین نیز مسئولیت‌هایی دارند و باید به فرزند کم‌توانشان کمک کنند تا با یادگیری انواع مهارت‌های زندگی، شانس خود را برای داشتن یک زندگی مستقل و موفق افزایش دهد.

وقتی کودکی مبتلا به یک عارضه ناتوان‌ کننده تشخیص داده می‌شود، کل خانواده با چالش‌های جدید روبه‌رو می‌شود. رعایت توصیه‌های زیر کمک می‌کند تا از خود و فرزندتان بهتر مراقبت کنید:

  • فرزندتان را مستقل بار بیاورید: فرزندتان را به خاطر هر تلاشی که برای مستقل شدن انجام می‌دهد، هر چقدر هم کوچک، تشویق کنید. مشارکت کودک در فعالیت‌های اجتماعی، آموزشی، شغلی، تفریحی و گروهی در هر سنی به جامعه‌پذیرتر شدنش کمک می‌کند. به‌ علاوه این فعالیت‌ها اثر مثبتی بر کیفیت زندگی کودک دارد.
  • مدافع فرزندتان باشید: والدین عضو مهمی از گروه مراقبت از سلامت کودک هستند. بدون واهمه از فرزندتان دفاع کنید یا پرسش‌های سخت را از کادر درمان، درمانگران و آموزگاران بپرسید.
  • دنبال پشتیبان بگردید: قرار گرفتن در حلقه حمایتی تأثیر انکارناپذیری در قوی‌تر کردن شما و خانواده‌تان برای مقابله با فلج مغزی و پیامدهایش دارد. والدین به دلیل بیماری فرزندشان اندوهگین و دچار احساس گناه می‌شوند. پزشک معالج در یافتن سازمان‌ها و گروه‌های حمایتی و خدمات مرتبط در محل سکونتتان کمکتان می‌کند. شرکت در برنامه‌های حمایتی خانوادگی، برنامه‌های مدرسه و مشاوره نیز برای فرزندتان مفید خواهد بود.

شخصیت های موفق دارای فلج مغزی

اکثر افراد دچار فلج مغزی سال‌های سال زندگی می‌کنند و اجازه نمی‌دهند این بیماری سدّ راه داشتن یک زندگی رضایت‌بخش و پربار شود. در این بخش افرادی را معرفی می‌کنیم که همگی به فلج مغزی مبتلا بودند. بسیاری از آنان در کنار بازیگری، نویسندگی و نقاشی برای افزایش آگاهی عمومی از فلج مغزی تلاش کردند و دامنه فرصت‌ها را برای دیگر افراد دچار ناتوانی گسترش دادند.

آر جی میته: بازیگر، تهیه‌کننده، مدل و کنشگر

آر جی میته

روی فرانک (آر جی) میته بازیگری است که شهرتش را بیش از همه مدیون نقش والتر فلین وایت جونیور، یکی از شخصیت‌های سریال تلویزیونی مشهور شبکۀ AMC، «برکینگ بد» است که به فلج مغزی نیز مبتلاست. میته در سه سالگی مبتلا به فلج مغزی تشخیص داده شد و بخش اعظم دوران کودکیش از بریس پا و عصای زیربغل استفاده کرد. اما با رسیدن به دوران نوجوانی دیگر نیازی به استفاده از وسایل کمکی نداشت؛ این رفع وابستگی تا حدی به دلیل ورزش منظم بود. میته یکی از چهره‌های تأثیرگذار در زمینۀ افزایش آگاهی درباره فلج مغزی است. او در بنیاد Screen Actors Guild سخنگوی بازیگران دچار ناتوانی بوده است و سفیر فلج مغزی ایالات متحده نیز هست.

بونر پادک: ورزشکار و حامی

بونر پادک

بونر پادک بسیار کوچک بود که والدینش متوجه شدند فرزندشان مانند بقیه کودکان حرکت نمی‌کند. والدین بونر می‌دانستند که بند ناف هنگام تولد دو بار دور گردن فرزندشان پیچیده بود. بااین‌حال، فلج مغزی بونر تا سن یازده سالگی تشخیص داده نشد. بونر پیش از تشخیص بیماریش نهایت تلاشش را می‌کرد تا پابه‌پای برادران ورزشکارش پیش برود و پس از تشخیص بیماری نیز خود را همچنان مجبور به ورزش کرد. او در سال ۲۰۰۸ به اولین فرد مبتلا به فلج مغزی تبدیل شد که موفق شد بدون کمک از قله کلیمانجارو بالا برود. سفر افتخارآفرین بونر در مستند فراتر از محدودیت‌ها (Beyond Limits) به تصویر کشیده شد. او در سال ۲۰۱۲ رکورد دیگری را به نام خود ثبت کرد و به عنوان اولین فرد مبتلا به فلج مغزی شناخته شد که توانست مسابقه سه‌گانه مردان آهنی (Ironman Triathlon) را به پایان برساند. او کتابی با عنوان یک قدم بیشتر (One More Step) را دربارۀ سرگذشت و ماجراجویی‌هایش نوشت. پادک مؤسس و رئیس بنیاد OM نیز هست؛ این بنیاد کمک‌های خیریه را برای ساخت مراکز آموزش زودهنگام جمع‌آوری می‌کند. درمان‌های مختلف در این مراکز به کودکان کم‌توان و ناتوان ارائه می‌شود.

جری جوئل: بازیگر، نویسنده و سخنران

جری جوئل

جری جوئل هنرپیشه، نویسنده و سخنرانی انگیزشی است. او اولین بیمار مبتلا به فلج مغزی بود که در یک سریال قرون وسطایی بازی کرد و به شهرت جهانی دست یافت. علت فلج مغزی جوئل این بود که وقتی مادرش روی ایوان جلوی خانه‌شان نشسته بود، یک ماشین به او می‌زند، در نتیجه او سه ماه زودتر و با وزن ۱.۳ کیلوگرم به دنیا می‌آید. جوئل خود زندگی‌نامه‌اش را در سال ۲۰۱۱ با عنوان در حد توانم صاف راه می‌روم (I’m Walking as Straight as I Can) منتشر کرد. او در این کتاب تجربیاتش را دربارۀ پیمایش در دنیای هالیوود ضمن کنار آمدن با فلج مغزی روایت می‌کند.

دن کپلینگر: هنرمند و سخنران

دن کپلینگر

دن کپلینگر در فیلم مستند کوتاه King Gimp نقش داشت که در سال ۲۰۰۰ نمایش داده و برنده جایزه اسکار شد. او یک هنرمند موفق و سخنرانی انگیزشی است. کپلینگر به دلیل عوارض زایمان در زمان تولد دچار فلج مغزی شد. او پس از شرکت در کلاس‌های آموزشی ویژه در سن پایین، در دوران دبیرستان به مدرسه عمومی منتقل شد و در آن‌جا دنیای شگفت‌انگیز هنر را کشف کرد. کپلینگر در رشته ارتباطات مدرک کارشناسی گرفت و سپس با تحصیل در رشتۀ هنرهای زیبا موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد شد. آثار هنری او در چند گالری به نمایش گذاشته شده است.

کریستی براون: نقاش، شاعر و نویسنده

کریستی براون

کریستی براون نقاش، شاعر و نویسنده ایرلندی بود که با فلج مغزی شدید متولد شد. او سال‌ها توان انجام هیچ حرکتی را نداشت و نمی‌توانست حرف بزند تا آن‌ که کنترل پای چپش را به دست آورد. کریستی به کمک مادرش حرف زدن، خواندن و نوشتن را یاد گرفت. کریستی براون شهرت جهانی‌اش را بیش از همه مدیون زندگی‌نامه‌اش با عنوان پای چپ من (My Left Foot) است که در سال ۱۹۵۴ منتشر شد. همچنین فیلمی که با همین نام و با نقش‌آفرینی درخشان دنیل دی لوئیس در نقش کریستی براون ساخته شد، شهرت بیشتری را برای او به ارمغان آورد. او بعدها رمان پرفروشی را دربارۀ زندگی خود به رشته تحریر درآورد که با عنوان Down All the Days در سال ۱۹۷۰ منتشر شد.

نتیجه‌گیری

فلج مغزی گروهی از اختلال عصبی است که سیستم حرکتی، وضعیت بدن و هماهنگی عضلات را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. این عارضه در اثر نرسیدن اکسیژن به مغز در اثر آسیب یا عفونت قبل، در حین تولد یا مدتی پس تولد ایجاد می‌شود. شدت فلج مغزی می‌تواند بسیار متفاوت باشد، به‌طوری‌که برخی از افراد فقط علائم خفیف را تجربه می‌کنند و برخی دیگر ممکن است دارای اختلالات جسمی قابل توجهی باشند. در حال حاضر هیچ درمانی برای فلج مغزی وجود ندارد و روش‌های درمانی مانند دارو درمانی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتار درمانی و استفاده از تجهیزات کمکی به مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی کودک کمک می‌کنند. کودکان دارای فلج مغزی ممکن است در زندگی روزمره با چالش‌هایی روبرو شوند، اما با حمایت و اقدامات مناسب، می‌توانند زندگی رضایت‌بخش و سالمی داشته باشند. این اقدامات و توانبخشی‌ها هرچه سریع‌تر انجام شوند، نتیجه بهتری خواهند داشت. در صورت مشاهده هرگونه علائم پس از تولد یا دریافت مشاوره در زمینه فلج مغزی می‌توانید با شماره تلفن‌های ٢٦٧٢٣٩٩٦-٠٢١، ۰۹۱۹۷۵۶۷۴۵۰ یا ۰۹۱۲۰۶۱۰۷۶۶ تماس حاصل فرمایید.

سوالات متداول

آیا فلج مغزی خطرناک است؟

با اینکه فلج مغزی می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر زندگی روزمره افراد داشته باشد، اما معمولاً به تهدیدی برای زندگی تلقی نمی‌شود. با این حال، افراد دارای اشکال شدیدتر فلج مغزی ممکن است در معرض خطر بیشتر بروز عوارضی مانند مشکلات تنفسی و قلبی-عروقی یا سایر مسائل پزشکی باشند.

آیا فلج مغزی درمان می‌شود؟

در حال حاضر، هیچ درمان شناخته شده‌ای برای فلج مغزی وجود ندارد. با این حال، روش‌های درمانی مختلفی وجود دارد که می‌توانند به مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به فلج مغزی کمک کنند. هدف از درمان کمک به این افراد برای دستیابی به حداکثر پتانسیل خود و داشتن زندگی مستقل است.

طول عمر کودکان دارای فلج مغزی چقدر است؟

طول عمر و امید به زندگی افراد دارای فلج مغزی با توجه به شدت عارضه و شرایط پزشکی مرتبط، متفاوت است. به طور کلی، افراد مبتلا به فلج مغزی امید به زندگی مشابهی با افراد فاقد این عارضه دارند. با مراقبت‌های پزشکی مناسب و مدیریت علائم، بسیاری از افراد مبتلا به فلج مغزی می‌توانند زندگی طولانی و رضایت بخشی مشابه سایر افراد داشته باشند.

آیا کودک دارای فلج مغزی می‌تواند به مدرسه برود؟

بله، کودکان دارای فلج مغزی می‌توانند به مدرسه برود. در واقع توصیه می‌شود که کودکان دارای فلج مغزی برای آموزش و معاشرت با همسالان خود به مدرسه بروند. البته با توجه به شدت و وضعیت آنها، ممکن است برای کمک به موفقیت در کلاس و مدرسه، به تسهیلات یا خدمات آموزشی ویژه نیاز داشته باشند.

آموزش کودکان دارای فلج مغزی چگونه است؟

کودکان دارای فلج مغزی ممکن است برای رفع نیازهای منحصر به‌ فرد خود به آموزش‌های تخصصی خاصی نیاز داشته باشند. فرایند آموزش برای این درسته از کودکان با توجه به شدت فلج مغزی می‌تواند متفاوت باشد.

آیا کودک دارای فلج مغزی حتماً دچار معلولیت می‌شود؟

شدت فلج مغزی در افراد می‌تواند بسیار متفاوت باشد و همه دچار ناتوانی و معلولیت نمی‌شوند. برخی از افراد دارای فلج مغزی ممکن است برای تحرک یا برقراری ارتباط به وسایل کمکی نیاز داشته باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است با مدیریت زودهنگام علائم خود، به هیچ وسیله کمکی نیاز نداشته باشند.

برای تشخیص فلج مغزی کودک باید چه آزمایش‌هایی را انجام دهد؟

نظارت و معاینه مستمر در طول رشد، مهم‌ترین راه تشخیص قطعی فلج مغزی است. تصویربرداری اشعه ایکس، سی‌تی‌اسکن و نوار مغز از آزمایش‌هایی است که کودکان در طول معاینات ممکن است انجام دهند.

چه زمانی از تشخیص قطعی فلج مغزی می‌توان مطلع شد؟

علائم و نشانه‌های فلج مغزی معمولاً در اوایل دوران کودکی ظاهر می‌شود، اما ممکن است تا چند سالگی کودک تشخیص قطعی داده نشود. پزشکان معمولاً به دنبال نشانه‌هایی از اخلال در رشد کودک هستند و اگر کودکی قادر به انجام این کارها پس از رسیدن به سن خاصی نباشد، پزشک ممکن است به فلج مغزی مشکوک شود.

کودکم دیر شروع به راه‌رفتن کرده است، آیا فلج مغزی شده است؟

لزوماً نه. تأخیر در راه‌رفتن کودکان می‌تواند ناشی از عوامل مختلف دیگری مانند ضعف عضلانی یا صرفاً سرعت پایین‌تر رشد باشد. مهم است که به خاطر داشته باشید هر کودک با سرعت خاص خود رشد می‌کند و برخی از کودکان ممکن است برای راه‌رفتن به زمان بیشتری نیاز داشته باشند. در صورت نگرانی از دیر راه‌رفتن کودک می‌توانید به یک متخصص ارتوپد کودکان مراجعه کنید.

آیا امکان بروز فلج مغزی در بزرگسالی وجود دارد؟

خیر، فلج مغزی در اثر آسیب به مغز قبل از تولد، در حین تولد، یا اندکی پس از تولد ممکن است بروز پیدا کند. اکثر افراد دارای فلج مغزی با آن به دنیا می‌آیند.

آیا فلج مغزی روی هوش تأثیر می‌گذارد؟

در بیشتر موارد فلج مغزی فقط روی سیستم عصبی و حرکتی بدن تأثیر می‌گذارد، اما ممکن است در برخی موارد روی عملکرد فکری و توانایی یادگیری نیز تأثیر بگذارد. توجه به این نکته مهم است که هر فرد دارای فلج مغزی منحصر به فرد است و تأثیر آن بر مغز می‌تواند متفاوت باشد.

آیا کودک دارای فلج مغزی می‌تواند راه برود؟

توانایی راه‌رفتن کودکان به نوع و شدت فلج مغزی و همچنین قدرت عضلانی کودک بستگی دارد. برخی از کودکان دارای فلج مغزی ممکن است با کمک بریس یا وسایل کمکی راه بروند، در حالی که برخی دیگر ممکن است به ویلچر یا سایر وسایل کمکی نیاز داشته باشند.

آیا کودک دارای فلج مغزی می‌تواند ورزش کند؟

بله، کودکان دارای فلج مغزی می‌توانند ورزش کنند و فعالیت داشته باشند. در واقع، فعالیت بدنی منظم فواید بسیاری از جمله بهبود قدرت، انعطاف‌پذیری و سلامت قلب و عروق برای این دسته از کودکان دارد. نوع و شدت ورزش‌هایی که کودکان دارای فلج مغزی می‌تواند در آن شرکت کنند به توانایی‌ها و محدودیت‌های فردی آن‌ها بستگی دارد.

چقدر پس از تولد می‌توان فلج مغزی را در کودک تشخیص داد؟

علائم و نشانه‌های فلج مغزی ممکن است در بدو تولد یا اندکی پس از آن وجود داشته باشد. در برخی موارد، فلج مغزی ممکن است در چند ماه اول تولد تشخیص داده شود، در حالی که در موارد دیگر ممکن است تا چند سالگی کودک تشخیص داده نشود.

آیا در زمان بارداری می‌توان فلج مغزی را تشخیص داد؟

در دوران بارداری می‌توان با استفاده از سونوگرافی و سایر آزمایش‌های تصویربرداری بر رشد جنین و تشخیص هرگونه ناهنجاری نظارت کرد، اما فلج مغزی را نمی‌توان تا مدتی پس از زایمان و رشد نوزاد با قطعیت تشخیص داد.

آیا نوزاد زودرس یا نارس حتماً دچار فلج مغزی می‌شود؟

خیر، همه نوزادان زودرس یا نارس دچار فلج مغزی نمی‌شوند، اما این وضعیت می‌تواند خطر بروز فلج مغزی را افزایش دهد. به طور کلی، هر چه نوزاد زودتر به دنیا بیاید و وزن او در هنگام تولد کمتر باشد، خطر ابتلا به فلج مغزی بیشتر می‌شود.

آیا فلج مغزی با افزایش سن بدتر می‌شود؟

فلج مغزی یک عارضه غیرپیش‌رونده است. به این معنی که اگر فلج مغزی یک عضو مانند پا را درگیر کرده باشد، با افزایش سن سایر اعضا درگیر نمی‌شود و فقط علائم ایجاد شده در آن عضو ممکن است بدتر شود.

آیا فلج مغزی در آینده باعث کاهش سطح هوشی کودک می‌شود؟

فلج مغزی در بیشتر موارد روی سیستم عصبی و حرکتی تأثیر می‌گذارد، اما در برخی موارد ممکن است روی توانایی ذهنی و سطح هوش کودک نیز تأثیر منفی بگذارد.

آیا زایمان طبیعی باعث فلج مغزی شدن کودک می‌شود؟

با اینکه آسیب مغزی به جنین در هنگام زایمان وجود دارد، اما زایمان طبیعی لزوماً باعث افزایش خطر فلج مغزی شدن نمی‌شود.

آیا سزارین کردن می‌تواند احتمال فلج مغزی شدن را کاهش دهد؟

امکان بروز فلج مغزی و آسیب به مغز با سزارین کردن هم وجود دارد و تابه‌حال هیچ‌گونه مدرکی در کاهش احتمال خطر بروز فلج مغزی با سزارین کردن به دست نیامده است (منبع).

آیا نگهداری از کودکان دارای فلج مغزی دائمی است؟

فلج مغزی یک عارضه دائمی است که بر حرکت و وضعیت بدن تأثیر می‌گذارد. با توجه به شدت این عارضه، ممکن است نگهداری از کودکان دارای فلج مغزی می‌تواند دائمی باشد. البته با پیشرفت تکنولوژی و وسایل کمکی مخصوص، می‌توان به کودکان دارای فلج مغزی آموزش‌ها و تمرینات لازم برای مستقل شدن را حتی در موارد بسیار شدید عارضه، داد.

تفاوت فلج مغزی با فلج اطفال در چیست؟

فلج مغزی و فلج اطفال دو عارضه متفاوت هستند که بدن را به روش‌های مختلفی تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. فلج مغزی در اثر آسیب به مغز ایجاد می‌شود، اما فلج اطفال یک عفونت ویروسی است که باعث فلج شدن می‌شود. با اینکه فلج مغزی و فلج اطفال هر دو بر حرکت و کنترل عضله‌ها تأثیر می‌گذارند، اما دلایل بروز، علائم و درمان‌های متفاوتی دارند.

تفاوت فلج مغزی با سندرم داون در چیست؟

فلج مغزی در اثر آسیب به مغز ایجاد می‌شود و معمولاً فقط سیستم عصبی و حرکتی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، اما سندرم داون یک اختلال ژنتیکی است که به دلیل وجود کروموزوم اضافی ایجاد می‌شود. این اختلال می‌تواند منجر به طیف وسیعی از ناتوانی‌های جسمی و ذهنی شود.

مقالات مرتبط

فهرست مطالب

تماس با ما