کلینیک ارتوپدی کودکان|متخصص ارتوپد کودکان

کلینیک ارتوپدی کودکان

عقب‌زدگی زانو چیست و چگونه درمان می‌شود؟ + فیلم

عقب زدگی زانو چیست و چگونه درمان می‌شود؟

عقب‌زدگی زانو یا ژنو رکورواتوم نوعی ناهنجاری ناشی از عوامل ارثی یا اکتسابی است که در آن زانو به عقب خم شده و مفصل آن بیشتر از حد طبیعی باز می‌شود. عقب‌زدگی زانو می‌تواند باعث تغییر شکل مشهود، بی‌ثباتی و خالی‌کردن زانو حین راه‌رفتن و در موارد شدید باعث درد و بالارفتن خطر ابتلا به آرتروز زانو شود. عقب‌زدگی زانو مشکلی نادر اما جدی است و درصورتی‌که درمان نشود ممکن است با عوارضی از جمله پاره شدن رباط صلیبی، زانودرد و ناتوانی در راه‌رفتن همراه باشد؛ پس حتماً باید برای درمان آن اقدام کرد. بسته به شدت مشکل و سن بیمار، پزشک درمان را از بین فیزیوتراپی و بریس تا جراحی (در موارد نادر و شدید) انتخاب خواهد کرد.

عقب‌زدگی زانو چیست؟

«عقب‌زدگی زانو حین راه رفتن»

عقب‌زدگی زانو که هایپر اکستنشن زانو یا ژنو رکورواتوم (Genu Recurvatum) نیز نامیده می‌شود به نوعی ناهنجاری در زانو گفته می‌شود که در آن زانو به عقب خم شده و باعث می‌شود که در حالت ایستاده، استخوان ساق پا نسبت به استخوان ران عقب‌تر باشد. در این وضعیت مفصل تیبیو فمورال، یعنی محل اتصال استخوان ران به درشت‌نی بیش از حد طبیعی (۰-۱۳۵ درجه) باز می‌شود.

عقب‌زدگی زانو باتوجه به تغییر شکلی که در پا ایجاد خواهد کرد انواع مختلفی دارد. در زیر به انواع مختلف عقب‌زدگی زانو اشاره شده است:

  • عقب‌زدگی زانو با چرخش خارجی (ERD): در این نوع عقب‌زدگی زانو پاشنه پا به سمت بالا و پنجه پا به سمت داخل خواهد بود و پا حین راه‌رفتن حالت چنبری دارد.
  • عقب‌زدگی زانو با چرخش داخلی (IRD): این نوع عقب‌زدگی زانو باعث چرخش پنجه پا به بیرون شده و فرد را مجبور به بازکردن بیش از حد زانو (هایپر اکستنشن) می‌کند.
  • عقب‌زدگی زانو بدون وجود چرخش: در این نوع عقب‌زدگی زانو، مچ پا، قوزک و پنجه پا دچار بدشکلی نبوده و نرمال هستند.

علل عقب‌زدگی زانو

علل عقب‌زدگی زانو

عقب‌زدگی زانو ممکن است عامل ارثی داشته و در بدو تولد نوزاد این ناهنجاری در زانو دیده شود. همچنین ممکن است موروثی نبوده و بنا به دلایل دیگری نیز رخ دهد. در زیر به برخی دلایل عقب‌زدگی زانو اشاره شده است:

  • شلی ارثی رباط زانو
  • اختلالات بافت هم‌بند (هایپر موبیلیتی مفصل زانو)
  • آسیب‌دیدگی زانو (اگر حین آسیب‌دیدگی صدایی از داخل زانو به گوشتان رسید احتمالاً نشانه پاره شدن یکی از رباط‌های زانو است. پاره شدن رباط بسیار دردناک است و حرکت‌دادن زانو را مشکل یا غیرممکن خواهد کرد.)
  • ناهنجاری مفصل مچ پا
  • ضعف و نامتوازن بودن عضلات ران
  • ناهنجاری‌های اسکلتی
  • برخی بیماری‌های نادر مانند: فلج مغزی، دیستروفی عضلانی و ام‌اس یا مالتیپل اسکلروزیس (MS)

آیا عقب‌زدگی زانو خطرناک است؟

عقب‌زدگی زانو به خودی خود خطرناک نیست اما ممکن است باعث تغییر شکل مشهود در پا شود و حین راه‌رفتن باعث خالی‌کردن زانو شود و درصورتی‌که نادیده گرفته شود ممکن است باعث بروز عوارض زیادی شده و در زندگی روزمره فرد اختلال ایجاد کند. برخی از عوارض عقب‌زدگی زانو به شرح زیر است:

  • عقب‌زدگی زانو در فاز تماس کف پا با زمین (Mid stance)
  • تفاوت در طول پاها
  • مشکل در ایستادن طولانی‌مدت
  • تغییرات مشهود در طرز راه‌رفتن (gait)
  • اختلال در کارکرد زانو
  • تورم و آب آوردن زانو
  • درد در قسمت مفصل تیبیوفمورال
  • احساسی مانند نیشگون‌گرفتن جلوی زانو
  • احساس بی‌ثباتی و ضعف در زانو و عدم تحمل وزن بدن
  • آسیب به ساختارهای نرم زانو و افزایش بدشکلی پاها
  • ژنووالگوم (زانو ضربدری)
  • ژنوواروم (زانو پرانتزی)
  • آرتروز زانو

در مواردی که عقب‌زدگی زانو ناشی از صدمات ورزشی باشد تأثیر طولانی‌مدتی روی سلامتی شما و توانایی ورزش‌کردن شما نخواهد داشت و بهبود می‌یابد. اگر عقب‌زدگی زانو شدید باشد و برای درمان نیاز به جراحی داشته باشید باید چند ماه از ورزش کناره‌گیری کنید. عقب‌زدگی زانو خودبه‌خود درمان نمی‌شود و درصورتی‌که نادیده گرفته شود بسیار خطرناک بوده و ممکن است منجر به پاره شدن رباط صلیبی شود. پس بهتر است به پزشک متخصص مراجعه کنید تا ببینید چه درمانی برای شما مناسب است.

عقب‌زدگی زانو را جزئی از زندگی خود ندانید. نادیده‌گرفتن علائم می‌تواند یک مشکل خفیف را به آسیبی دائمی تبدیل کند و باعث آسیب‌های بیشتر زانو شود. حتماً برای درمان به پزشک مراجعه کرده، و در صورت مشاهده موارد زیر فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

  • درد شدید
  • آب آوردن و تورمی که بدتر می‌شود
  • تغییر رنگ پوست ناحیه زانو
  • ناتوانی در حرکت‌دادن زانو

تشخیص عقب‌زدگی زانو

تشخیص عقب‌زدگی زانو

پزشک با کمک معاینه فیزیکی و آزمایش‌های تصویری عقب‌زدگی زانو را تشخیص خواهد داد. پزشک، طرز راه‌رفتن و میزان محدودیت حرکت زانو را بررسی خواهد کرد و از شما درباره علائم سؤال خواهد کرد. بهترین راه برای تشخیص میزان عقب‌زدگی زانو اندازه‌گیری ارتفاع پاشنه پا است. اگر فقط یکی از زانوها مشکل داشته باشد با مقایسه ارتفاع پاشنه پا درگیر و پا سالم می‌توان عقب‌زدگی زانو را تشخیص داد. عقب‌زدگی زانو ممکن است مربوط به استخوان و مشکل در صفحات رشد، یا بافت نرم (مانند شلی رباط) و یا ترکیبی از هر دو مورد باشد. همچنین ممکن است این ناهنجاری ایدیوپاتیک (بدون عامل مشخص) باشد. احتمالاً لازم باشد تا یکی از آزمایش‌های تصویری زیر نیز انجام شود:

  • تصویربرداری با اشعه ایکس
  • ام‌آرآی (MRI)
  • سی‌تی‌اسکن (CT)

این آزمایش‌ها به پزشک کمک خواهند کرد تا آسیب‌های داخل و اطراف زانو را ببیند. همچنین می‌توانند نشان دهند که مشکل جدی‌تری مانند پارگی رباط وجود دارد یا خیر.

درمان عقب‌زدگی زانو

درمان‌های مختلفی برای عقب‌زدگی زانو وجود دارد که باتوجه به دلیل زمینه‌ای عقب‌زدگی زانو، سن فرد و شدت مشکل، متفاوت خواهد بود.

استراحت و مراقبت‌های اولیه

استراحت و مراقبت‌های اولیه برای درمان عقب‌زدگی زانو

در برخی موارد که عقب‌زدگی زانو شدید نیست، مخصوصاً در کودکان زیر ۷ سال، بهتر است تحت‌نظر پزشک باشید تا عقب‌زدگی زانو بدتر نشود. اگر علائم شما خفیف است و ساختار زانو شما آسیب ندیده می‌توانید عقب‌زدگی زانو را با کمک موارد زیر در خانه درمان کنید:

  • استراحت: اگر فعالیت یا ورزشی باعث آسیب به زانو شده، آن را متوقف کنید. در دوران بهبودی زانو از زانو استفاده نکنید و وزن خود را روی پای آسیب‌دیده نیندازید.
  • یخ: می‌توانید از یخ برای کاهش درد و تورم استفاده کنید. توجه داشته باشید که باید حوله‌ای دور یخ بپیچید تا پوستتان آسیب نبیند. ۴ بار در روز و هر بار به مدت ۱۵ دقیقه از کمپرس یخ روی زانو استفاده کنید.
  • بستن: زانو را با کمک باند کشی ببندید تا تورم کاهش یابد.
  • بالا نگه‌داشتن: تا جایی که می‌توانید پا را بالاتر از سطح قلب نگه دارید. می‌توانید در حالت خوابیده چند بالشت زیر پا قرار دهید.
  • دارو: ازآنجایی‌که عقب‌زدگی زانو در موارد شدید باعث درد و التهاب خواهد شد، می‌توان برای تسکین درد از داروهای مسکن مانند استامینوفن و برای برطرف‌کردن التهاب از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند: ایبوپروفن، ناپروکسن استفاده کرد.

توجه داشته باشید که از مصرف خودسرانه دارو حتی داروهای بدون نیاز به نسخه خودداری کنید. قبل از مصرف هرگونه دارو با پزشک خود مشورت کنید. ممکن است پزشک ورزش‌هایی را برای تقویت و افزایش انعطاف‌پذیری زانو به‌منظور جلوگیری از آسیب بیشتر به شما پیشنهاد دهد.

فیزیوتراپی

درمان عقب‌زدگی زانو با فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یکی از روش‌های درمانی محافظه‌کارانه برای درمان عقب‌زدگی زانو است که هدف آن تقویت عضلات اطراف زانو، ثبات‌بخشیدن به مفصل زانو و متوازن‌کردن عضلات است. ممکن است پزشک در فیزیوتراپی به تقویت عضلات چهار سر به‌منظور جبران عقب‌زدگی زانو، آموزش طرز راه‌رفتن و کمک به بیمار برای درست گام برداشتن و کنترل پا، اصلاح عدم تعادل عضلات و حس عمقی (پروپریوسپشن) و آموزش استفاده از بریس بپردازد. همچنین ممکن است فیزیوتراپیست از مداخلاتی مانند دیاترمی (SWD) که در آن از گرمای امواج برای تسکین درد و بهبود گردش خون در ناحیه مدنظر استفاده می‌شود نیز در فیزیوتراپی کمک بگیرد.

در زیر به برخی ورزش‌های مناسب عقب‌زدگی زانو اشاره شده است.

توجه داشته باشید که انجام این ورزش‌ها نباید باعث درد شود و حتماً باید برای انجام آن‌ها با پزشک خود مشورت کنید. همچنین توجه داشته باشید که عضلات همسترینگ و چهار سر را باهم تقویت کنید تا عدم تعادل ایجاد نشود.

تقویت ایزومتریک عضلات چهارسر برای درمان عقب‌زدگی زانو

این تمرین راحت‌ترین تمرین برای تقویت عضلات چهار سر است. برای انجام آن:

  1. روی زمین بنشینید و پاهایتان را دراز کنید طوری که پاشنه پاهایتان به زمین چسبیده باشد.
  2. حوله‌ای را لوله کرده و زیر زانو قرار دهید.
  3. دراز بکشید.
  4. با زانو به سمت پایین به حوله فشار وارد کنید.
  5. ۶ ثانیه در این حالت بمانید.
  6. این حرکت را ۱۰-۲۰ بار تکرار کنید.

تمرین قوس کوتاه برای درمان عقب‌زدگی زانو

می‌توان از این حرکت برای تقویت عضلات چهار سر استفاده کرد تا این عضلات به زانو کمک کنند و فشار کمتری به مفصل زانو وارد شود. برای انجام این حرکت:

  1. دراز بکشید و پاهایتان را دراز کنید به‌طوری‌که پاشنه پاهایتان به زمین چسبیده باشد.
  2. حوله بزرگی را لوله کرده و زیر زانو قرار دهید.
  3. ساق پا را بالا بیاورید تا در امتداد ران قرار گیرد.
  4. سپس پا را پایین بیاورید تا پاشنه پا مجدداً به زمین بچسبد.
  5. این حرکت را ۱۰-۲۰ بار تکرار کنید.

تمرین بالاآوردن پا برای درمان عقب‌زدگی زانو

این حرکت عضلات همسترینگ و چهار سر ران را تقویت خواهد کرد. برای انجام آن:

  1. روی زمین دراز بکشید و پاهایتان را دراز کنید تا پاشنه پا به زمین بچسبد.
  2. بدون خم‌کردن زانو پای خود را بالا بیاورید.
  3. ۶ ثانیه در این حالت بمانید.
  4. پا را به‌آرامی پایین بیاورید تا پاشنه پا مجدداً به زمین بچسبد.
  5. ۲۰-۱۰ بار این حرکت را تکرار کنید.

تمرین اسکات برای درمان عقب‌زدگی زانو

این تمرین باعث تقویت زانو خواهد شد. می‌توانید برای کمک به دیوار تکیه دهید و این حرکت را انجام دهید. برای انجام آن:

  1. صاف بایستید و پاهایتان را به عرض شانه‌ها باز کنید.
  2. سپس هر دو زانو را خم کرده و وزن خود را روی پاها بیندازید. (توجه داشته باشید که زانوها جلوتر از انگشتان پا نباشند)
  3. ۶ ثانیه در این حالت بمانید و سپس زانوها را صاف کنید و به حالت اول برگردید.
  4. این حرکت را ۱۰-۲۰ بار انجام دهید.

تمرین استپ آپ برای درمان عقب‌زدگی زانو

این تمرین برای تقویت عضلات پایین‌تنه بسیار مؤثر است. برای انجام آن:

  1. روبه‌رو یک چهارپایه کوتاه یا پله بایستید.
  2. پای راست را روی پله قرار دهید.
  3. سپس با کمک پای راست بدن خود را بالا بکشید تا پای چپ به نزدیک پله برسد.
  4. بدن خود را پایین بیاورید تا پای چپ مجدداً به زمین برسد.
  5. این حرکت را برای هر پا ۱۰-۲۰ بار انجام دهید.

بریس یا زانوبند طبی

درمان عقب‌زدگی زانو با بریس یا زانوبند طبی

ممکن است پزشک برای جلوگیری از تشدید عقب‌زدگی زانو، استفاده از بریس یا زانوبند طبی را پیشنهاد کند و مدت استفاده و طرز استفاده از آن را برای شما توضیح دهد. توصیه می‌شود که در زمان خواب و نشستن بریس زانو باز شود و تنها در مواردی استفاده شود که به کاهش علائم شما کمک کند. عقب‌زدگی زانو بعد از سکته مغزی مشکلی رایج‌ است و برای راه‌رفتن باید مچ پا و زانو هماهنگ شوند که برای این منظور می‌توان از ارتز زانو – مچ پا (KAFO) کمک گرفت. در برخی از کلینیک‌ها این بریس‌ها را به‌صورت سفارشی برای بیمار می‌سازند.

کفی طبی و کفش مخصوص

کفی طبی و کفش مخصوص برای درمان عقب‌زدگی زانو

کفی طبی باعث حمایت از زانو، تثبیت پا و محدودکردن مفصل زانو می‌شود تا زانو نتواند بیش از حد باز شود؛ بنابراین فرد را قادر خواهد ساخت تا هماهنگ‌تر گام برداشته و بتواند فعال باشد. کفی کفش طبی باید سبک بوده و فشاری به پا وارد نکند تا فرد بتواند از آن به‌راحتی استفاده کند. برخی از پزشکان کفی طبی را به‌صورت سفارشی برای شما طراحی و تولید می‌کنند. ممکن است عقب‌زدگی زانو باعث فاصله‌گرفتن پاشنه پا از زمین شود. در چنین مواردی می‌توان از کفش‌های دارای کفی مخصوص استفاده کرد تا این فاصله جبران شود و مفصل زانو بیش از حد باز نشود.

جراحی

درمان عقب‌زدگی زانو با جراحی

درمان عقب‌زدگی زانو به عامل زمینه‌ای آن، شدت مشکل و سن فرد بستگی دارد. در موارد شدید و در مواردی که درمان‌های محافظه‌کارانه مؤثر واقع نشوند، پزشک برای اصلاح ناهنجاری یا درمان شلی رباط جراحی را پیشنهاد خواهد داد. در زیر به دو نوع جراحی اشاره شده است:

  • جراحی استئوتومی پروگزیمال تیبیا: در برخی موارد نادر و شدید پزشک از جراحی استئوتومی پروگزیمال تیبیا کمک خواهد گرفت تا عقب‌زدگی زانو کاهش یافته و دامنه حرکتی زانو بهبود یابد. این روش مؤثرترین روش برای درمان عقب‌زدگی زانو است که در این جراحی شیب خلفی درشت‌نی با ایجاد شکاف گُوِه‌مانند افزایش داده می‌شود تا زانو فرد حرکتی طبیعی داشته باشد و نتواند بیش از حد باز شود.
  • جراحی آرتروسکوپی زانو: اگر عقب‌زدگی زانو ناشی از صدمه باشد و این صدمه باعث آسیب یا پارگی رباط یا تاندون شده باشد، برای ترمیم آسیب یا پارگی باید جراحی انجام شود. اغلب جراحی ترمیم آسیب زانو نیازی به بستری‌شدن ندارد و جراح از روشی به نام آرتروسکوپی زانو استفاده می‌کند که روشی کم تهاجمی برای ترمیم رباط‌های داخل زانو است.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر عقب‌زدگی زانو هستند؟

عقب‌زدگی زانو ممکن است در هر فردی رخ دهد. احتمال بروز این عارضه به موارد زیر بستگی دارد:

  • جنسیت: عقب‌زدگی زانو در جنس مؤنث بیشتر دیده می‌شود. یکی از دلایل این امر این است که ساختار لگن زنان پهن‌تر از مردان است که باعث تغییر در مکانیک پایین‌تنه شده و زانو در معرض آسیب قرار می‌گیرد.
  • وزن: چاقی باعث می‌شود که فشار بیشتری به زانو وارد شود. این فشار اضافی زانو را در معرض آسیب قرار خواهد داد.
  • ژنتیک: شلی رباط موروثی است و می‌تواند باعث عقب‌زدگی زانو در نوزادان شود. البته عقب‌زدگی زانو در نوزادان نادر است.
  • گچ‌گرفتن پا: گچ‌گرفتن پا و جوش‌نخوردن صحیح استخوان‌های زانو ممکن است باعث عقب‌زدگی زانو شود.
  • جراحی قبلی: گاهی اوقات جراحی زانو باعث عقب‌زدگی زانو خواهد شد. برای جلوگیری از این مورد بهتر است برای جراحی زانو به جراح متخصص مراجعه کنید.
  • فعالیت: فعالیت‌ها و ورزش‌هایی که نیازمند پریدن هستند (مانند دو با مانع، اسکی و …) می‌توانند باعث عقب‌زدگی زانو شوند. در ورزش و سایر فعالیت‌های فیزیکی:
    • کفش مناسب بپوشید
    • قبل از ورزش بدنتان را با حرکات کششی گرم کنید.
    • بعد از ورزش یا فعالیت سنگین بدنتان را سرد کنید.

سؤالات متداول

آیا می‌توان از عقب‌زدگی زانو پیشگیری کرد؟

خیر. ازآنجایی‌که عقب‌زدگی زانو اغلب ژنتیکی است، راهی برای پیشگیری وجود ندارد. البته می‌توان با استفاده از بریس، ارتز و کفی طبی و تقویت مفصل زانو از عقب‌زدگی زانو ناشی از حوادث احتمالی و برگشتن زانو پیشگیری کرد. همچنین اگر فعالیت‌هایی انجام می‌دهید که امکان آسیب به زانو وجود دارد، مثلاً ورزش‌هایی که نیازمند پریدن هستند، می‌توانید از ارتز KAFO استفاده کنید تا زانو دچار هایپر اکستنشن نشود.

در صورت عقب‌زدگی زانو در اثر آسیب چقدر باید استراحت کنم؟

مدت‌زمان استراحت بستگی به شدت آسیب دارد. خوشبختانه عقب‌زدگی زانو در بیشتر موارد نیازی به جراحی ندارد و با استراحت و درمان‌های محافظه‌کارانه بهبود می‌یابد. اگر آسیب‌دیدگی شدید بوده (مثلاً باعث پارگی رباط شده) باید مدت بیشتری استراحت کنید و از فعالیت‌های سنگین اجتناب کنید تا بهبودی کامل حاصل شود.

در صورت عقب‌زدگی زانو چطور بخوابیم؟

بهتر است گاهی پا را بالاتر از سطح قلب قرار دهید و در زمان خوابیدن و نشستن روی صندلی زیر پای خود بالشت بگذارید.

رایج‌ترین و بهترین روش جراحی برای درمان عقب‌زدگی زانو چیست؟

استئوتومی پروگزیمال تیبیا (PTO) بهترین درمان برای عقب‌زدگی زانوی علامت‌دار است.

آخرین مقالات

فهرست مطالب

Call Now Buttonتماس با ما