پای پرانتزی عارضهای است که در آن پاها از زانو به بیرون خم میشوند. این عارضه در کودکان معمولاً بخشی طبیعی از فرآیند رشد نوزادان و کودکان نوپا در نظر گرفته میشود. بیشتر اوقات پای پرانتزی بخشی طبیعی از فرایند رشد نوزادان و کودکان نوپا در نظر گرفته میشود. در کودکان خردسال پرانتزی بودن زانوها دردناک یا ناراحتکننده نیست و در توانایی کودک برای راهرفتن، دویدن یا بازیکردن اختلالی ایجاد نمیکند. پای پرانتزی میتواند موروثی بوده و بر اثر برخی اختلالات ژنتیکی نیز به وجود بیاید. اگر پای پرانتزی پس از دو سالگی همچنان ادامه داشت، باید از روشهای درمانی مانند فیزیوتراپی، استفاده از ارتزهایی مانند آتل، بریس و کفی طبی استفاده شود. در بزرگسالان پای پرانتزی بیشتر به دلیل آسیبدیدگی و همچنین آرتروز شدید به وجود میآید. در موارد شدید پای پرانتزی بزرگسالان ممکن است نیاز به جراحی باشد.
پای پرانتزی چیست؟
پای پرانتزی یا ژنو واروم (Genu Varum) حالتی است که در آن زانوها از یکدیگر فاصله دارند، در حالی که مچ پاها در کنار هم قرار میگیرند. این عارضه میتواند مادرزادی باشد یا در اثر مشکلاتی مانند نرمی استخوان، آرتروز یا ناهنجاریهای رشد استخوانی ایجاد شود. شدت آن بسته به علت زمینهای متفاوت است و در برخی موارد نیاز به درمان اصلاحی دارد.
پای پرانتزی در کودکان و بزرگسالان تفاوتهایی از نظر علت و روند پیشرفت دارد. کودکان معمولاً در بدو تولد دارای پاهای پرانتزی هستند و به مرور و تا تا سن ۲ تا ۳ سالگی این شکل پرانتزی پاها با رشد کودک خودبهخود اصلاح میشود. البته اگر این وضعیت پس از این سن ادامه یابد یا تشدید شود، ممکن است ناشی از مشکلاتی مانند نرمی استخوان یا بیماری بلانت باشد. در بزرگسالان، پای پرانتزی معمولاً نتیجه ساییدگی مفاصل، آرتروز یا آسیبهای استخوانی است که به مرور زمان باعث تغییر شکل زانوها میشود. به همین دلیل، در کودکان در اغلب موارد نیازی به درمان نیست، اما در بزرگسالان ممکن است به مداخلات پزشکی یا جراحی نیاز باشد.
شدت پای پرانتزی
شدت پای پرانتزی بسته به میزان انحراف زانوها و تأثیر آن بر عملکرد حرکتی فرد متفاوت است. این عارضه میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد که هر سطح از شدت، تأثیرات متفاوتی بر توانایی راه رفتن، تعادل و سلامت مفاصل دارد. تشخیص شدت پای پرانتزی معمولاً با معاینه بالینی و در برخی موارد تصویربرداری انجام میشود تا میزان فاصله بین زانوها و تأثیر آن بر ساختار اسکلتی مشخص گردد.
بهطور کلی، شدت پای پرانتزی را میتوان بر اساس زاویه انحراف زانو یا فاصله بین دو زانو (در حالت ایستاده و چسباندن مچ پاها به هم) به دستههای زیر تقسیم کرد:
پای پرانتزی خفیف

در این حالت، فاصله بین زانوها کم است و معمولاً فرد در انجام فعالیتهای روزمره مشکلی ندارد. این نوع پای پرانتزی در کودکان خردسال رایج است و اغلب بدون نیاز به درمان خاصی با رشد طبیعی اصلاح میشود. در بزرگسالان نیز اگر مشکلی در حرکت ایجاد نکند، فقط نیاز به پایش دورهای دارد. معمولاً فاصله بین زانوها کمتر از ۳ سانتیمتر است یا زاویه انحراف زانو کمتر از ۱۰ درجه میباشد.
پای پرانتزی متوسط

در موارد متوسط، فاصله بین زانوها بیشتر بوده و ممکن است فرد در ایستادن طولانیمدت یا راه رفتن احساس ناراحتی کند. در این مرحله، فشار نامتعادل بر روی مفاصل زانو میتواند خطر بروز آرتروز را افزایش دهد. درمانهای اصلاحی مانند فیزیوتراپی، کفشهای طبی یا بریس ممکن است برای کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت عارضه توصیه شوند. معمولاً فاصله بین زانوها بین ۳ تا ۷ سانتیمتر است یا زاویه انحراف زانو بین ۱۰ تا ۱۵ درجه قرار دارد.
پای پرانتزی شدید

در این وضعیت، انحراف زانوها به حدی است که راه رفتن فرد دچار مشکل جدی میشود و درد مفاصل افزایش مییابد. این حالت میتواند به تغییرات دائمی در ساختار اسکلتی و ساییدگی زودهنگام مفاصل زانو منجر شود. در موارد شدید، درمانهای غیرجراحی معمولاً کافی نیستند و جراحی اصلاحی مانند استئوتومی یا تعویض مفصل زانو ممکن است مورد نیاز باشد. معمولاً فاصله بین زانوها بیش از ۷ سانتیمتر است یا زاویه انحراف زانو بیش از ۱۵ درجه میباشد.
تشخیص پای پرانتزی در منزل
برای تشخیص پای پرانتزی در خود یا کودکتان، میتوانید با یک آزمایش ساده در خانه وضعیت زانوها را بررسی کنید. این آزمایش شامل ایستادن در حالت مشخص و اندازهگیری فاصله بین زانوها است. در صورتی که این فاصله از حد معمول بیشتر باشد یا علائمی مانند درد یا مشکل در راه رفتن وجود داشته باشد، باید به پزشک مراجعه کنید.
مراحل بررسی پای پرانتزی در خانه در زیر توضیح داده شده است:
- ایستادن روی سطح صاف: بدون کفش روی یک سطح صاف بایستید و مچ پاهای خود را کاملاً به هم بچسبانید.
- بررسی فاصله بین زانوها: در حالی که مچ پاها کاملاً در تماس هستند، به زانوها دقت کنید. اگر بین آنها فاصلهای وجود دارد، ممکن است دچار پای پرانتزی باشید.
- اندازهگیری فاصله: با یک خطکش یا متر، فاصله بین داخل زانوهای خود را اندازه بگیرید:
- کمتر از ۳ سانتیمتر: طبیعی یا خفیف
- بین ۳ تا ۷ سانتیمتر: متوسط
- بیش از ۷ سانتیمتر: شدید و نیاز به بررسی تخصصی
- بررسی علائم دیگر: اگر همراه با فاصله زیاد بین زانوها، علائمی مانند درد، خستگی زودرس یا مشکل در راه رفتن دارید، این میتواند نشانهای از شدت بیشتر عارضه باشد.
زمان مراجعه به پزشک
در بسیاری از کودکان، پای پرانتزی تا سن ۳ سالگی بهطور طبیعی اصلاح میشود و نیازی به درمان ندارد. اما اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، شدیدتر شود یا باعث درد و مشکلات حرکتی گردد، باید توسط پزشک بررسی شود. در بزرگسالان نیز هرگونه تغییر در فرم زانو که منجر به ناراحتی یا محدودیت در فعالیتهای روزانه شود، میتواند نشانهای از یک مشکل جدیتر باشد.
مواردی که نیاز به مراجعه به پزشک دارد:
- ادامه داشتن پای پرانتزی در کودکان پس از ۳ سالگی
- افزایش تدریجی فاصله بین زانوها بهمرورزمان
- وجود درد، مچ پا یا لگن هنگام راه رفتن یا ایستادن
- مشکل در راه رفتن، لنگیدن، تعادل یا تغییر در الگوی حرکت
- پای پرانتزی فقط در یک پا یا تفاوت قابلتوجه بین دو پا
- تشخیص پزشک مبنی بر آرتروز یا آسیب مفصلی در بزرگسالان
- عدم پاسخ به درمانهای اصلاحی مانند فیزیوتراپی یا کفش طبی
تفاوت زانو ضربدری با پای پرانتزی

پای پرانتزی با زانو ضربدری معمولاً با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند. هر دو عارضه در طول زمان رشد کودکان رخ میدهند. در زانو ضربدری پاها از زانو به داخل خم شدهاند و همانطور که نامش پیدا است، شکل ضربدر به خود گرفتهاند. در صورت بروز این عارضه، هنگامی که زانوها به یکدیگر میچسبند، مچ پاها به هم نمیرسند و از هم فاصله گرفتهاند. در پای پرانتزی عکس این اتفاق میافتد و زانوها از هم فاصله میگیرند درحالیکه مچ پاها به یکدیگر چسبیدهاند. معمولاً پای پرانتزی از بدو تولد تا دوسالگی در کودک مشاهده میشود و پس از آن خودبهخود برطرف میشود، سپس پاها از دو تا هفت سالگی کمی حالت ضربدری به خود گرفته و پس از هفت سالگی خودبهخود برطرف میشوند.
علت پرانتزیشدن پاها چیست؟
بیشتر کودکان به دلایل مادرزادی و فیزیولوژیکی با پای پرانتزی به دنیا میآیند و این بخشی از فرایند رشد طبیعی آنها محسوب میشود. دلیل این اتفاق نامشخص است و به این نوع از پای پرانتزی، ایدیوپاتیک (بدون علت) گفته میشود، اما در بیشتر موارد پاهای کودک با رشد و تکامل صاف میشوند. همچنین برخی از عارضهها مانند بیماری بلانت، اختلالات متابولیک و ناهنجاریهای استخوانی ممکن است باعث ایجاد پای پرانتزی شود. در بزرگسالان شکستگیهایی که به درستی بهبود پیدا نمیکنند و آرتروز زانو نیز در صورت شدت زیاد میتواند منجر به خمیدهشدن زانو شود. برخی از دلایل بروز پای پرانتزی شامل موارد زیر میشود:
مادرزادی (فیزیولوژیک)
پای پرانتزی بیشتر به صورت مادرزادی ایجاد میشود. دلیل این اتفاق بیشتر فیزیولوژیکی و مربوط به بدن نوزاد است. در نوزادان پرانتزی شدن پاها از تولد تا دو سالگی ادامه دارد. در طول فرایند رشد پای کودکان در چند مرحله دچار تغییراتی میشود. معمولاً از بدو تولد تا ۲۴ ماهگی پاهای کودکان حالت پرانتزی دارد و پس از آن کمکم شروع به صافشدن میکنند. دلیل تولد نوزادان با پای پرانتزی این است که برخی از استخوانها هنگام رشد در رحم باید اندکی چرخیده شوند تا جنین بتواند در فضای کوچک رحم قرار بگیرد. با شروع راهرفتن کودک، ممکن است پرانتزی بودن پاها در ابتدا کمی بیشتر شود، اما معمولاً پس از مدتی برطرف میشود. معمولاً کودکانی که در زودتر راهرفتن را شروع میکنند، دچار خمیدگی بیشتری میشوند.
بیماری بلانت
بیماری بلانت (Blount’s disease) در کودکان مشاهده میشود و صفحات رشد اطراف زانو را هدف قرار میدهد. با تحتتأثیر قراردادن این صفحات رشد، ساخت استخوان در آن نقاط متوقف شده و باعث تغییر شکل و احتمالاً پرانتزی شدن زانو میشود. معمولاً میتوان با دریافت ویتامین D و کلسیم به اندازه کافی در رژیم غذایی روزانه تا حد زیادی از بیماری بلانت جلوگیری کرد. البته ژنتیک نیز در بروز این بیماری تأثیر زیادی دارد.
نرمی استخوان
نرمیاستخوان که در کودکان با نام راشیتیسم (Rickets) و در بزرگسالان با نام استئومالاسی (Osteomalacia) شناخته میشود، یکی از دلایل رایج بروز پای پرانتزی است. نرمی استخوان به دلیل برخی اختلالات متابولیک و کمبود ویتامین D و کلسیم ایجاد میشود. این بیماری خصوصاً در کشورهای در حال توسعه که کودکان معمولاً به اندازه کافی غذاهای غنی شده با ویتامین D دریافت نمیکنند، شایعتر است.
بیماری پاژه استخوان
در بزرگسالان، بیماری پاژه استخوان (Paget’s disease) هم میتواند باعث بروز پای پرانتزی شود. پاژه استخوان یک بیماری تدریجی است که در آن ترمیم و بهبود استخوانها دچار مشکل شده و باعث شکستگی و تغییر شکل استخوانها میشود. معمولاً استخوانهای جمجمه، لگن و ساق پا تحتتأثیر این بیماری هستند.
آرتروز زانو (در بزرگسالان)
در بزرگسالان، پرانتزی شدن پاها میتواند نشانهای از آرتروز یا ساییدگی زانو باشد. آرتروز عارضهای است که در آن مفاصل ملتهب شده و غضروف دچار ساییدگی میشود. این ساییدگی پس از مدتی از بین میرود و ممکن است که باعث تغییر شکل و آسیب به استخوان زانو شود. در بیشتر موارد شدت خمیدگی و پرانتزی شدن پاها میتواند با شدت آرتروز زانو ارتباط داشته باشد.
آسیب و شکستگی استخوان
صدمات وارد شده به پا اگر به درستی بهبود پیدا نکنند، میتوانند باعث آسیب به استخوانهای بلند ساق، به ویژه استخوان درشتنی و استخوان ران شود. این آسیبها ممکن است باعث تغییر شکل و پرانتزیشدن زانو شوند.
ضعف عضلانی
ضعف عظلانی در برخی موارد میتواند باعث بروز پای پرانتزی شود. عضلات پا با هم کار میکنند تا استخوانها و مفاصل را در حین حرکت ثابت نگه دارند. در صورتیکه یک یا چند مورد از این عضلات ضعیف باشند، میتواند منجر به عدم تعادل و ناهماهنگی مفصل زانو شود. در نهایت این ناهماهنگی می تواند منجر به پرانتزیشدن پاها شود، زیرا ماهیچههای ضعیف شده قادر به حمایت مناسب از مفصل و نگه داشتن آن در موقعیت صحیح خود نیستند.
درمان پای پرانتزی چگونه است؟
درمان پای پرانتزی بسته به سن، شدت عارضه و علت زمینهای متفاوت است. در کودکان، بیشتر تلاش میشود تا با روشهای غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی، بریس و کفش طبی رشد طبیعی زانوها را هدایت کرده و پای پرانتزی را اصلاح کنند. اما در بزرگسالان، هدف اصلی مدیریت علائم، کاهش درد و جلوگیری از پیشرفت عارضه است، زیرا اصلاح کامل ساختار زانو در این سن دشوارتر است. روشهای درمانی برای بزرگسالان شامل ورزشهای اصلاحی، کفش طبی، زانوبندهای حمایتی و در موارد شدید، جراحی میشود.
جدول مقایسهای درمانهای پای پرانتزی در کودکان و بزرگسالان در زیر آورده شده است:
| درمان | کودکان | بزرگسالان |
| فیزیوتراپی | هدف: اصلاح فرم زانو و کمک به رشد طبیعی نتیجه: اصلاح بیشتر و هدایت رشد طبیعی زانو |
هدف: مدیریت درد و تقویت عضلات اطراف زانو نتیجه: کاهش درد و تقویت عضلات اطراف زانو |
| بریس و زانو بند مخصوص | هدف: اصلاح انحرافات و هدایت رشد طبیعی نتیجه: اصلاح انحراف زانو و کمک به رشد مناسب |
هدف: پشتیبانی از زانو و کاهش فشار نتیجه: کاهش درد و تقویت زانو، کاهش فشار در فعالیتهای روزانه |
| کفش و کفی طبی | هدف: اصلاح وضعیت پا و کمک به فرم صحیح رشد نتیجه: اصلاح شکل پا و زانو در حال رشد |
هدف: بهبود وضعیت ایستادن و راه رفتن نتیجه: کاهش درد و بهبود عملکرد تحرک |
| ورزش و حرکات اصلاحی پای پرانتزی | هدف: اصلاح وضعیت زانو و تقویت عضلات نتیجه: اصلاح انحرافات و تقویت عضلات اطراف زانو |
هدف: کاهش درد و تقویت عضلات اطراف زانو نتیجه: کاهش علائم درد و بهبود عملکرد زانو |
| جراحی | هدف: در موارد نادر برای اصلاح انحرافات شدید نتیجه: اصلاح انحراف شدید در موارد خاص |
هدف: اصلاح ساختار زانو در صورت پیشرفت شدید و درد مزمن نتیجه: اصلاح ساختار و کاهش درد شدید |
فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یکی از روشهای درمانی مؤثر برای پای پرانتزی است که با هدف تقویت عضلات اطراف زانو، اصلاح وضعیت زانو و بهبود عملکرد حرکتی انجام میشود. این روش بهویژه برای کسانی که دچار درد زانو یا محدودیت حرکتی ناشی از پای پرانتزی هستند، مناسب است. فیزیوتراپی میتواند به جلوگیری از پیشرفت عارضه و بهبود وضعیت کلی کمک کند.
فیزیوتراپی معمولاً با تمرینات ورزشی خاص، ماساژ درمانی، لیزردرمانی برای کاهش التهاب و تکنیکهای دستی برای اصلاح وضعیت زانو انجام میشود. متخصصان ارتوپد تمریناتی برای تقویت عضلات چهارسر ران، همسترینگ، و عضلات پشتیبان زانو تجویز میکنند تا با اصلاح قدرت عضلات، فشار روی مفصل زانو کاهش یابد.
تفاوت فیزیوتراپی در کودکان و بزرگسالان در زیر توضیح داده شده است:
- در کودکان، فیزیوتراپی بیشتر بر اصلاح وضعیت زانو و هدایت رشد طبیعی تاکید دارد. تمرینات معمولاً ساده و متناسب با سن کودک طراحی میشود و ممکن است شامل فعالیتهای بازیمحور باشد که به تقویت عضلات و تصحیح انحرافات کمک میکند.
- در بزرگسالان، فیزیوتراپی بیشتر به مدیریت درد و تقویت عضلات برای بهبود حرکت و جلوگیری از پیشرفت انحرافات شدیدتر متمرکز است. این تمرینات ممکن است چالشبرانگیزتر باشد و بیشتر به رفع مشکلات حرکتی و کاهش درد مزمن کمک کند.
بریس و زانو بند مخصوص
بریس و زانو بند مخصوص یکی از روشهای حمایتی و درمانی برای درمان پای پرانتزی است که با هدف پشتیبانی از مفصل زانو، کاهش فشار بر آن و اصلاح وضعیت زانو طراحی شده است. این ابزارها برای افرادی که از درد زانو یا مشکلات حرکتی ناشی از پای پرانتزی رنج میبرند، مفید هستند. بریسها و زانو بندهای مخصوص میتوانند به کاهش درد و بهبود عملکرد حرکتی کمک کنند.
بریسها و زانو بندهای مخصوص بهگونهای طراحی شدهاند که بتوانند زانو را در موقعیت صحیح نگه دارند و از فشار اضافی بر مفصل زانو جلوگیری کنند. این ابزارها بهویژه در زمانهای فعالیت بدنی یا ورزش مفید هستند، زیرا از آسیب بیشتر به مفصل و عضلات اطراف آن جلوگیری میکنند. بعضی از بریسها همچنین دارای سیستمهای انعطافپذیر و قابل تنظیم هستند که میتوانند حرکت زانو را در جهت صحیح هدایت کنند.
تفاوت بریس و زانو بند در کودکان و بزرگسالان در زیر توضیح داده شدهاند:
- در کودکان، استفاده از بریسها معمولاً برای اصلاح و هدایت رشد طبیعی زانو و جلوگیری از پیشرفت انحرافات است. زانو بندهای مخصوص برای کودکان بهگونهای طراحی میشوند که از فشار اضافی به زانو جلوگیری کرده و به هدایت رشد صحیح آن کمک کنند.
- در بزرگسالان، بریسها و زانو بندها بیشتر برای کاهش درد، حمایت از مفصل زانو و جلوگیری از آسیب بیشتر استفاده میشوند. این ابزارها برای مدیریت درد مزمن و تقویت عضلات اطراف زانو در بزرگسالان کاربرد دارند و میتوانند در بهبود عملکرد روزانه و کاهش درد مؤثر باشند.
کفش و کفی طبی

کفشها و کفیهای طبی ابزارهای مهمی برای درمان پای پرانتزی هستند که با هدف اصلاح وضعیت پا، بهبود عملکرد حرکتی و کاهش درد طراحی شدهاند. این ابزارها میتوانند به کاهش فشار از روی زانو، بهبود وضعیت ایستادن و راه رفتن و اصلاح وضعیت پای پرانتزی کمک کنند. کفشهای مناسب و کفیهای طبی میتوانند باعث بهبود وضعیت کلی بدن شوند و از بروز مشکلات بیشتری جلوگیری کنند.
کفیهای طبی معمولاً برای اصلاح وضعیت پا طراحی شدهاند و میتوانند ساختار پا را پشتیبانی کرده و از انحرافات بیشتر جلوگیری کنند. این کفیها بهطور خاص برای توزیع یکنواخت فشار در طول حرکات راه رفتن و ایستادن طراحی میشوند. همچنین، کفشهای طبی بهطور کلی از ساختار خاص و پشتیبانی بیشتری برخوردارند که میتواند فشار را از زانو کاهش دهد و به بهبود عملکرد پا و زانو کمک کند.
تفاوت کفش و کفی طبی در کودکان و بزرگسالان در زیر توضیح داده شده است:
- در کودکان، کفشها و کفیهای طبی بیشتر برای اصلاح وضعیت رشد و هدایت صحیح انحرافات استفاده میشوند. این ابزارها میتوانند به رشد طبیعی پا و زانو کمک کنند و از پیشرفت مشکلات جلوگیری کنند.
- در بزرگسالان، کفشها و کفیهای طبی بیشتر بهعنوان ابزار حمایتی برای کاهش درد و پشتیبانی از مفصل زانو استفاده میشوند. این ابزارها میتوانند به مدیریت علائم پای پرانتزی و جلوگیری از بدتر شدن وضعیت زانو کمک کنند.
ورزش و حرکات اصلاحی پای پرانتزی
ورزش و حرکات اصلاحی میتوانند به تقویت عضلات اطراف زانو، بهبود راستای پاها و کاهش فشار روی مفاصل کمک کنند. این تمرینها در کودکان میتوانند به اصلاح تدریجی فرم پا کمک کنند، در حالی که در بزرگسالان بیشتر برای جلوگیری از پیشرفت عارضه و کاهش درد و ناراحتی استفاده میشوند. انجام منظم حرکات اصلاحی میتواند تأثیر مثبتی بر وضعیت پاها داشته باشد و در برخی موارد نیاز به مداخلات دیگر را کاهش دهد.
ورزشها و حرکات اصلاحی پای پرانتزی مناسب کودکان و بزرگسالان در زیر آورده شدهاند:
حرکات اسکات

حرکت اسکات میتواند به تقویت عضلات زانوها، لگن و ران کمک کند. تقویت این عضلات میتواند به بهبود همترازی پاها کمک کند.
- هدف از انجام این حرکت در کودکان: تقویت عضلات چهارسر ران و عضلات اطراف زانو برای اصلاح انحراف
- هدف از انجام این حرکت بزرگسالان: تقویت عضلات اطراف زانو و جلوگیری از تشدید مشکل
برای انجام این حرکت مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:
- پاهای خود را به عرض شانه باز کنید و انگشتان پا را کمی به سمت بیرون بچرخانید.
- وزن خود را روی پاشنههای خود نگه دارید و سپس بهآرامی بنشینید.
- سعی کنید هنگام پایین آمدن، زانوها بهصورت موازی قرار گرفته باشند و به سمت داخل نچرخند.
- سپس بهآرامی به بالا حرکت کنید و بایستید.
- در طول انجام حرکت سر و شانههای خود را صاف و مستقیم روبهجلو نگه دارید.
- از خمشدن و قوز کردن خودداری کنید.
حرکت لانژ (Lunge)

حرکت لانژ میتواند با تقویت عضلات پا، بهویژه عضلات چهار سر ران و همسترینگ، به همترازی زانوها و ساق پا کمک کند. حرکت لانژ به خم کردن زانوها نیاز دارد. این میتواند به افزایش دامنه حرکتی در مفاصل و بهبود انعطافپذیری کمک کند. تمرین منظم حرکت لانژ میتواند به بهبود وضعیت پاها و حفظ تعادل کمک کند.
- هدف از انجام این حرکت در کودکان: تقویت عضلات ران و بهبود ثبات زانو
- هدف از انجام این حرکت بزرگسالان: تقویت عضلات ران و لگن برای کاهش فشار روی زانو
برای انجام این حرکت مراحل زیر را طی کنید:
- بایستید و پاها را به اندازه عرض شانه باز کنید و دستها را روی لگن خود قرار دهید.
- با یک پا یک قدم به جلو بردارید، زانوی خود را خم کرده و روی پای دیگر بنشینید.
- این وضعیت را برای چند ثانیه نگه دارید و سپس بهآرامی به موقعیت قبلی بازگردید.
- همین حرکت را برای پای دیگر نیز تکرار کنید.
- از خمشدن و قوز کردن خودداری کنید.
حرکت همسترینگ کرل
تقویت و کشش عضلات همسترینگ میتواند برای افراد دارای پای پرانتزی مفید باشد. عضلات همسترینگ در پشت ران قرار دارند و وظیفه خمکردن زانو را بر عهده دارند. تقویت این عضلات به همترازی زانو و کاهش فشار روی مفاصل زانو کمک میکند.
- هدف از انجام این حرکت در کودکان: تقویت عضلات پشت ران برای حمایت از زانو.
- هدف از انجام این حرکت بزرگسالان: کاهش فشار روی زانوها و تقویت عضلات همسترینگ
برای انجام این حرکت مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:
- برای انجام این حرکت از یک صندلی یا یک میز کمک بگیرد.
- پشت صندلی بایستید.
- وزن خود را روی انگشتان یک پا قرار داده و پای دیگر را آخر به پشت خم کنید.
- ده ثانیه در این وضعیت باقیمانده و سپس به موقعیت قبلی بازگردید.
- سپس حرکت را روی پای دیگر خود انجام دهید.
حرکت چرخش زانو به پهلو

این یک تمرین برای افزایش دامنه حرکتی لگن و زانو است. افزایش دامنه حرکتی میتواند به شکل قابلتوجهی به همترازی پاها و کاهش ناراحتیهای ناشی از پای پرانتزی کمک کند.
- هدف از انجام این حرکت در کودکان: بهبود انعطافپذیری و کنترل عضلات اطراف زانو
- هدف از انجام این حرکت بزرگسالان: بهبود حرکت مفصل و کاهش تنش عضلانی در اطراف زانو
برای انجام این حرکت مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:
- به پهلو دراز بکشید.
- زانوی خود را بهصورت ۹۰ درجه خم کنید.
- سپس پاشنه پای بالایی را به سمت بالا حرکت دهید.
- برای انجام این حرکت میتوانید از دست خود کمک بگیرید.
- سپس بهطرف دیگر دراز بکشید و همین حرکت را با پای دیگر تکرار کنید.
- در طول انجام حرکت سعی کنید پا را تا جایی که میتوانید در حالت کشش نگه دارید.
جراحی
جراحی آخرین گزینه درمانی برای افرادی است که دچار پای پرانتزی شدید یا مشکلات غیرقابل درمان با روشهای غیرجراحی شدهاند. جراحی پای پرانتزی بهویژه زمانی ضروری است که علائم بهطور قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد تأثیر گذاشته باشد یا مشکلات ساختاری در زانو به حدی پیشرفت کرده باشد که درمانهای دیگر، مانند فیزیوتراپی یا استفاده از بریس و کفش طبی، نتواسته باشند کمک کنند.
در موارد شدید، پای پرانتزی میتواند بهطور قابل توجهی باعث درد مزمن، اختلال در حرکت و آسیب به مفصل زانو شود. همچنین، اگر انحرافات شدید باشد، خطر آرتروز زودرس و مشکلات مفصلی بیشتر میشود. در چنین شرایطی، جراحی میتواند به اصلاح ساختار زانو، بهبود حرکت و کاهش درد کمک کند.
جراحی در کودکان
در کودکان، پای پرانتزی معمولاً به دلیل رشد ناهنجار استخوانها ایجاد میشود و بهطور طبیعی با رشد کودک ممکن است به خودی خود اصلاح شود. در این صورت، جراحی اغلب بهعنوان گزینهای برای هدایت رشد استخوانها و اصلاح انحرافات در نظر گرفته میشود. جراحی در این گروه سنی معمولاً سادهتر است زیرا استخوانها هنوز در حال رشد هستند و میتوان آنها را با استفاده از روشهایی مانند هدایت رشد استخوانی یا استئوتومی اصلاح کرد.
جراحی در بزرگسالان
در بزرگسالان، درمان پای پرانتزی بهطور پیچیدهتری انجام میشود، زیرا استخوانها دیگر در حال رشد نیستند و بنابراین اصلاح آنها به مراتب سختتر است. در این گروه سنی، روشهای جراحی معمولاً شامل استئوتومی و تعویض مفصل زانو است.
- استئوتومی زانو: در این روش، استخوانهای ساق پا یا ران بریده میشوند و مجدداً در موقعیت درست قرار میگیرند تا انحراف زانو اصلاح شود. این روش معمولاً زمانی استفاده میشود که پای پرانتزی شدید باشد و نیاز به تغییر ساختار استخوان باشد.
- تعویض مفصل زانو: اگر پای پرانتزی باعث آسیب شدید به مفصل زانو شده باشد و استئوتومی نتواند بهتنهایی مشکل را حل کند، تعویض مفصل زانو انجام میشود. این عمل معمولاً برای افرادی است که به آرتروز زانو مبتلا شدهاند و آسیبهای مفصلی زیادی دارند.
عوارض عدم درمان پای پرانتزی

اکثر کودکان دارای پای پرانتزی بدون مشکل رشد میکنند و میتوانند بدون مشکل راه بروند، بدوند و بازی کنند. پای پرانتزی اگر شدید باشد یا اگر ناشی از یک بیماری زمینهای باشد، نیاز به درمان دارد. این وضعیت به ندرت جدی است. معمولاً پای پرانتزی پس از دو سالگی در نوزادان برطرف میشود. اگر پای پرانتزی پس از دو سالگی رفع نشود یا شرایط آن بدتر شود بهتر است که نوزاد توسط یک متخصص ارتوپد کودکان و اطفال معاینه شود. پای پرانتزی شدید میتواند منجر به بدشکلی پا، مشکل در راهرفتن، دویدن و خطر ابتلا به آرتروز در بزرگسالی باشد. برخی از عوارض پای پرانتزی در صورت عدم درمان شامل موارد زیر میشوند:
- دردهای مزمن
- آرتروز
- بیثباتی زانو
- بد راه رفتن کودک
- تفاوت در طول دو پا
- سختی در راهرفتن و دویدن
نتایج و تجربه درمان پای پرانتزی در کلینیک ارتوکیدز
پیشگیری از پای پرانتزی
پیشگیری از پیشرفت پای پرانتزی به عوامل مختلفی بستگی دارد که شامل مراقبتهای روزانه، ورزشهای اصلاحی، و توجه به وضعیت ایستادن و راه رفتن میشود. اقدامات مناسب میتوانند به کاهش خطر بدتر شدن انحراف و جلوگیری از ایجاد آسیبهای بیشتر کمک کنند. در ادامه، چند راهکار برای پیشگیری از پیشرفت پای پرانتزی آورده شده است:
تمرینات اصلاحی و فیزیوتراپی
انجام تمرینات اصلاحی و فیزیوتراپی به تقویت عضلات اطراف زانو و ساق پا کمک میکند. تمریناتی مانند اسکات، لانژ و تقویت عضلات چهارسر ران و همسترینگ میتوانند فشار را از روی مفصل زانو بردارند و انحراف را کاهش دهند.
استفاده از کفشهای مناسب و کفی طبی
انتخاب کفشهای مناسب که از پشتیبانی خوب برای قوس پا و حمایت از زانو برخوردار باشند میتواند از پیشرفت پای پرانتزی جلوگیری کند. استفاده از کفیهای طبی برای بهبود وضعیت پا و کاهش فشار روی زانو توصیه میشود.
مراقبت از وضعیت ایستادن و راه رفتن
توجه به وضعیت ایستادن و راه رفتن میتواند نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت پای پرانتزی داشته باشد. سعی کنید ایستادن خود را متعادل نگه دارید و از راه رفتن با زانوهای خمیده یا چرخش زیاد خودداری کنید.
کنترل وزن بدن
اضافه وزن میتواند فشار زیادی به زانوها وارد کند و باعث بدتر شدن وضعیت پای پرانتزی شود. حفظ وزن بدن در سطح سالم با رعایت رژیم غذایی مناسب و ورزش منظم میتواند به کاهش فشار وارد شده به مفاصل کمک کند.
مراجعه به پزشک بهطور منظم
پیگیری منظم وضعیت زانو و دریافت مشاوره پزشکی بهویژه در مراحل اولیه، میتواند از پیشرفت و بدتر شدن پای پرانتزی جلوگیری کند. پزشک میتواند ارزیابی دقیقی از وضعیت پا و زانو انجام دهد و در صورت لزوم برنامه درمانی یا پیشگیرانه توصیه کند.
سوالات متداول
آیا پای پرانتزی درمان دارد؟
بله، پای پرانتزی قابل درمان است. در مراحل اولیه، درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، استفاده از بریس و کفشهای مناسب، و انجام تمرینات اصلاحی میتوانند موثر باشند. در صورت پیشرفت و شدت بیشتر، ممکن است نیاز به جراحی باشد.
درمان پای پرانتزی در بزرگسالان بدون جراحی ممکن است؟
بله، در بزرگسالان نیز میتوان با استفاده از فیزیوتراپی، بریس، کفیهای طبی، ورزشهای اصلاحی و مراقبتهای مناسب از شدت انحراف جلوگیری کرده و علائم را کاهش داد. در موارد شدیدتر، جراحی میتواند گزینهی نهایی باشد.
فاصله استاندارد بین دو زانو چقدر است؟
فاصله استاندارد بین دو زانو در حالت ایستاده باید حدود ۴-۵ سانتیمتر باشد. اگر این فاصله بیشتر از حد طبیعی باشد، ممکن است نشاندهندهی مشکل مانند پای پرانتزی باشد.
آیا پای پرانتزی باعث کوتاهی قد میشود؟
پای پرانتزی بهطور مستقیم باعث کوتاهی قد نمیشود، اما در صورت عدم درمان به موقع، میتواند باعث اختلال در رشد و تغییرات فیزیکی در استخوانها شود که در بلندمدت ممکن است تاثیراتی بر قد فرد بگذارد.
آیا درمان پای پرانتزی در نوزادان لازم است؟
در نوزادان، پای پرانتزی به طور طبیعی در دوران اولیه زندگی مشاهده میشود و معمولاً خود به خود اصلاح میشود. اما در صورتی که مشکل ادامه یابد یا شدت بگیرد، درمانهای مناسب باید تحت نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی باید برای پای پرانتزی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر در کودک شما پای پرانتزی ادامه دارد یا در بزرگسالان علائم مانند درد، مشکل در راه رفتن یا شدت بیشتر انحراف مشاهده میشود، بهتر است برای مشاوره و درمان به پزشک مراجعه کنید.
آیا فوتبال یا بدنسازی برای پای پرانتزی ضرر دارد؟
فعالیتهای ورزشی مانند فوتبال و بدنسازی میتوانند در صورت عدم مدیریت صحیح فشار اضافی بر روی زانو ایجاد کنند. مشاوره با پزشک و فیزیوتراپیست برای تعیین برنامه ورزشی مناسب توصیه میشود.
پای پرانتزی نوزاد ۴ ماهه نیاز به درمان دارد؟
در نوزادان، پای پرانتزی در حدود ۴ ماهگی طبیعی است و به طور معمول خود به خود اصلاح میشود. اگر بعد از ۲ سالگی این مشکل ادامه یابد، ممکن است نیاز به درمان بیشتر داشته باشد.
آیا پای پرانتزی معافیت سربازی دارد؟
در برخی موارد، اگر پای پرانتزی باعث مشکلات جدی در راه رفتن و حرکات زانو شود، میتواند دلیل معافیت از سربازی باشد. برای تشخیص دقیق و مشاوره، بهتر است به پزشک متخصص مراجعه کنید.
بهترین سن برای درمان پای پرانتزی چیست؟
درمان پای پرانتزی در کودکان بهتر است در سنین زیر ۶ سال انجام شود، زیرا در این سن رشد استخوانها سریعتر است و درمان راحتتر صورت میگیرد. در بزرگسالان، درمان بیشتر به مدیریت علائم و جلوگیری از بدتر شدن وضعیت متمرکز است.
آیا پای پرانتزی درمان میشود؟
بله، درمانهای مختلف از جمله فیزیوتراپی، بریس، کفیهای طبی، ورزشهای اصلاحی، و در موارد شدیدتر جراحی میتواند باعث بهبود وضعیت پای پرانتزی شود. درمان سریع و زودهنگام میتواند نتایج بهتری به همراه داشته باشد.
درمان پای پرانتزی با بریس چطور انجام میشود؟
بریسها یا زانو بندهای مخصوص برای اصلاح پای پرانتزی استفاده میشوند و به کمک آنها میتوان فشار را از روی مفصل زانو برداشته و زاویه آن را به سمت طبیعی هدایت کرد. این درمان بیشتر در کودکان و بزرگسالانی که از جراحی اجتناب میکنند، موثر است.
درمان انحراف زانو بدون عمل جراحی ممکن است؟
بله، درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، استفاده از بریس، کفشهای مناسب، ورزشهای اصلاحی و مدیریت وزن میتوانند به اصلاح انحراف زانو و کاهش درد و ناراحتی کمک کنند.
آیا در کودکان پای پرانتزی خود به خود اصلاح میشود؟
بله، در بیشتر موارد، پای پرانتزی در کودکان خود به خود تا سن ۳ تا ۴ سال اصلاح میشود. اگر بعد از این سن ادامه یابد، نیاز به درمان پزشکی خواهد داشت.
چه ورزشها و فعالیتهایی ممکن است باعث بدتر شدن پای پرانتزی شود؟
ورزشهایی که فشار زیادی به زانوها وارد میکنند، مانند دویدن با شدت بالا، پرشهای شدید (مثل والیبال و بسکتبال) و ورزشهای برخوردی (مثل فوتبال)، ممکن است باعث بدتر شدن پای پرانتزی شوند. این فعالیتها به مفاصل زانو فشار وارد کرده و انحراف پا را تشدید میکنند. برای افرادی که دچار پای پرانتزی هستند، بهتر است از این نوع ورزشها اجتناب کنند یا با مشورت پزشک انجام دهند.
آیا پای پرانتزی باعث کوتاهی قد میشود؟
پای پرانتزی با خمشدن به بیرون باعث کوتاهی قد خواهد شد. البته اگر این عارضه برطرف شود، قد به حالت عادی خود بازمیگردد.
آیا میتوان با پای پرانتزی زندگی عادی داشت؟
در صورت خفیف بودن یا بدون عارضه بودن، میتوان با پای پرانتزی یک زندگی عادی داشت و به زندگی روزمره پرداخت.
آیا پای پرانتزی روی نحوه راهرفتن تأثیر میگذارد؟
پای پرانتزی می تواند بر نحوه راهرفتن فرد تأثیر بگذارد، بهخصوص اگر این عارضه شدید باشد. بهطورکلی، افراد دارای پای پرانتزی تمایل به کاهش عرض قدم و کاهش سرعت راهرفتن دارند. آنها همچنین ممکن است در انجام فعالیتهای فیزیکی که نیاز به تراز طبیعی اندامهای تحتانی دارند، مانند دویدن، پریدن یا بالارفتن از پلهها، مشکل داشته باشند.
آیا چاقی و اضافه وزن میتواند باعث ایجاد پای پرانتزی شود؟
چاقی به طور مستقیم باعث ایجاد پای پرانتزی نمیشود، بله اگر کودکی پای پرانتزی بسیار خفیف داشته باشد، اضافه وزن و چاقی میتواند باعث شدیدتر شدن یا مشخصتر شدن آن شود.
آیا چاقی و اضافه وزن میتواند باعث ایجاد پای پرانتزی شود؟
چاقی به طور مستقیم باعث ایجاد پای پرانتزی نمیشود، بله اگر کودکی پای پرانتزی بسیار خفیف داشته باشد، اضافه وزن و چاقی میتواند باعث شدیدتر شدن یا مشخصتر شدن آن شود.
آیا پای پرانتزی دائمی است؟
دائمی بودن یا موقتی بودن پای پرانتزی بهشدت و نوع آن بستگی دارد. اگر پای پرانتزی فیزیولوژیکی باشد و یک بیماری زمینهای باعث بروز آن نشده باشد، پای پرانتزی میتواند تا سن سه سالگی برطرف شود.
آیا میتوان با پای پرانتزی دوید؟
افراد دارای پای پرانتزی به دلیل توزیع ناهموار وزن روی پاهای خود، در دویدن یا راهرفتن راحت دچار مشکل شوند. برخی از افراد با پای پرانتزی شدید ممکن است هنگام دویدن یا انجام فعالیتهای پرتحرک درد یا ناراحتی را تجربه کنند.
چه فعالیتهایی را با پای پرانتزی نباید انجام داد؟
با پای پرانتزی خفیف تقریباً میتوان فعالیتهای زیادی را انجام داد. ورزشهایی که شامل ضربه و پرشهای زیاد است ممکن است که در طول زمان باعث ایجاد عارضههای فراوانی در فرد دارای پای پرانتزی شود.
بهترین سن برای درمان پای پرانتزی چه زمانی است؟
درمان پای پرانتزی هرچه سریعتر و تا زمانی که کودک در سن رشد خود قرار دارد، نتیجه بهتری به همراه خواهد داشت.
چه زمانی باید نگران پای پرانتزی کودک شد؟
اگر پای پرانتزی پس از دو سالگی شدیدتر شد یا باعث بروز درد و ناراحتی شد، باید حتماً درمان شود. بهتر است هم در زمان شروع راهرفتن و هم در دو یا سه سالگی برای غربالگری به یک متخصص ارتوپدی کودکان مراجعه کنید.
آیا مشاهده پای پرانتزی در ۱۸ سالگی عادی است؟
خیر، بروز پای پرانتزی پس از دو سالگی عادی نیست و بهتر است در صورت مشاهده، برای ارزیابی شرایط عارضه به یک پزشک مراجعه کنید.
آیا پای پرانتزی با افزایش سن بدتر میشود؟
پای پرانتزی اگر در اثر یک عارضه زمینهای به وجود آمده باشد، احتمال بدتر شدن دارد. درمان بهموقع میتواند از بدتر شدن شرایط و بروز عوارض دیگر جلوگیری کند.
آیا پای پرانتزی باعث فلج شدن یا معلولیت شدید میشود؟
خیر، پای پرانتزی باعث فلج شدن یا معلولیت شدید نمیشود. فقط در موارد نادر و حاد که پرانتزی بودن پاها باعث اختلال در راهرفتن شده است، احتمال معلولیت وجود دارد.
آیا پای پرانتزی با مصرف مکملها و ویتامینها نیز درمان میشود؟
اگر پای پرانتزی ناشی از نرمی استخوان باشد، میتوان با مصرف مکملهای ویتامین D از نرمی استخوان را درمان کرد. البته باید در کنار مصرف مکمل همچنان از فیزیوتراپی و زانوبند برای درمان پای پرانتزی و انحراف زانو استفاده کرد.
آیا پای پرانتزی به جراحی نیاز دارد؟
خیر، پای پرانتزی همیشه به جراحی نیاز ندارد. درصورتیکه کودک در سن رشد قرار داشته باشد، میتوان با استفاده از روشهای غیرتهاجمی پای پرانتزی را برطرف کرد. درصورتیکه فرد بزرگسال باشد، تا زمانی که پای پرانتزی در زندگی او اخلالی ایجاد نکند، نیاز به جراحی ندارد.
آیا پای پرانتزی را در بزرگسالی هم میتوان درمان کرد؟
بله، اما روشهای درمانی غیرتهاجمی در بزرگسالان پای پرانتزی را درمان نمیکند و فقط باعث کاهش علائمی مانند درد و ناراحتی و همچنین از بروز سایر عوارض جلوگیری میکند. تنها راه درمان قطعی پای پرانتزی در بزرگسالان جراحی است.
آیا پای پرانتزی ممکن است پس از درمان عود کند؟
احتمال بروز دوباره پای پرانتزی پس از درمان بسیار پایین است، اما ممکن است به دلیل ضعف جسمانی، آسیبدیدگی استخوانها، بروز عارضههای مفصلی و همچنین احتمال بروز خطا در صورت جراحی، پای پرانتزی دوباره بازگردد.
معافیت سربازی پای پرانتزی چگونه است؟
درصورتیکه فاصله میان دو زانوها ۱۲ سانتیمتر یا بیشتر باشد، پای پرانتزی میتواند باعث معافیت دائم شود، در غیر این صورت ممکن است که پای پرانتزی باعث معافیت از رزم فرد شود.




