کوتاهی تاندون آشیل؛ درمان سریع بدون جراحی + حرکات اصلاحی

کوتاهی تاندون آشیل عارضه‌ای است که در آن تاندون آشیل به­ عنوان اصلی­‌ترین تاندون بدن انسان، به طور غیرطبیعی نسبت به استخوان و عضله پا کوتاه است و باعث اختلال در راه‌رفتن می‌شود. روش­‌های درمان کوتاهی تاندون آشیل شامل ورزش و حرکات اصلاحی، آتل، فیزیوتراپی، استفاده از وسایل کمکی مانند بریس و جراحی است. ورزش، ماساژ و فیزیوتراپی برای درمان سریع التهابات تاندون آشیل در موارد خفیف تجویز می­‌شود، درحالی­‌که استفاده از بریس و آتل در مواردی است که علت کوتاهی تاندون آشیل مربوط به مشکلات ساختاری باشد. اگر کوتاهی تاندون آشیل کودک شدید بوده و عضلات ساق پا و تاندون‌ آشیل بسیار سفت باشد و سن کودک بالای ۵ سال باشد ممکن است انجام جراحی ضروری باشد.

کوتاهی تاندون آشیل چیست؟

راه رفتن کودک دچار کوتاهی بسیار شدید تاندون آشیل، قبل از عمل

کوتاهی تاندون آشیل عارضه‌ای است که در آن طول تاندون آشیل، با عضله ساق پا و استخوان پاشنه نامتناسب و کوتاه‌تر از حد طبیعی است. تاندون آشیل به‌عنوان اصلی­‌ترین تاندون بدن انسان از استخوان پاشنه تا عضله ساق پا امتداد دارد و در خم‌کردن، حرکت مچ پا و توانایی گذاشتن کف پا روی زمین نقش دارد. تاندون آشیل همچنین نقشی کلیدی در انتقال نیروی عضلات حین راه‌رفتن و دویدن دارد. کوتاهی این تاندون باعث می‌­شود که هنگام گذاشتن پا بر روی زمین، تاندون کش آمده و فشار بیش از حدی روی آن وارد شود؛ در نتیجه‌ی این فشار مضاعف، کودک دچار درد ‌پا می‌شود، دچار اختلال در الگوی راه‌رفتن شده و اغلب روی پنجه پا راه ‌می­رود، و در دویدن مشکل پیدا می‌کند.

کوتاهی تاندون آشیل به چه علت ایجاد می‌شود؟

کوتاهی تاندون آشیل علاوه بر عوامل ارثی، مشکلات عضلانی و استفاده نامناسب از عضلات ممکن است ناشی از بیماری‌های عصبی مختلفی باشد که بر سیستم اعصاب مرکزی یا محیطی تأثیر می‌گذارد؛ مانند فلج مغزی، فلج اطفال، اسپینا بیفیدا و دیستروفی عضلانی؛ برخی از عوامل و بیماری­‌های دخیل در ایجاد سندرم کوتاهی آشیل شامل موارد زیر است:

عوامل مادرزادی

کوتاهی تاندون آشیل ممکن است از والدین به ارث برسد. یعنی این عارضه می­‌تواند ناشی از عوامل ژنتیکی بوده و قبلاً در خانواده دیده شده باشد. اگرچه در برخی موارد ژن­‌های مربوط به کوتاهی تاندون آشیل پنهان بوده و ‌کسی در نزدیکان دچار این عارضه نیست اما همچنان نوزاد با تاندون آشیل کوتاه به دنیا می‌­آید. در این صورت احتمال دارد که کوتاهی تاندون آشیل با بزرگ‌شدن و رشد کودک شدیدتر شود.

فلج مغزی

فلج مغزی یک اختلال عصبی است که بر تونوس یا کِشنگ عضلانی (سفتی، انقباض و کمبود انعطاف­‌پذیری عضلات)، حرکت و هماهنگی عضلات تأثیر می­‌گذارد. تحقیقات نشان می­‌دهد که فلج مغزی با ایجاد تغییراتی در طول ماهیچه‌­ها و تاندون­‌ها منجر به کوتاهی تاندون آشیل می­‌شود. به علاوه، اسپاستیک اکینوس (سفت شدن تاندون آشیل) که یکی از ناهنجاری­‌های ناشی از فلج مغزی است باعث کوتاهی تاندون آشیل، کاهش دامنه حرکتی مچ پا و مشکل در راه رفتن می‌شود. مطالعات دیگر نیز نشان­‌دهنده­‌ی طول آشیل کوتاه‌­تر در کودکان مبتلا به فلج مغزی نسبت به همسالان خود است.

ضعف عضلانی

تاندون آشیل نقش مهمی در کنترل و هماهنگی نیروهای کششی عضلات هنگام راه‌رفتن و دویدن دارد؛ بنابراین هرگونه ضعف عضلانی می‌تواند به کوتاهی تاندون آشیل و مشکلات ناشی از آن منجر شود. همچنین، دیستروفی عضلانی نیز می­‌تواند منجر به کوتاهی تاندون آشیل شود. عارضه کوتاهی تاندون در اثر ضعف عضلانی مشکلی جدی است و می­‌تواند با روش­‌های غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی درمان شود.

کف پای صاف

دو عارضه­‌ی کف پای صاف و کوتاهی تاندون آشیل به یکدیگر مرتبط هستند. صافی کف پا در کودکان رایج است و معمولاً با بزرگ شدن کودک مرتفع می‌شود. اما در برخی موارد، کف پای صاف می‌تواند به دلیل کوتاهی تاندون آشیل باشد که نیاز به درمان دارد. صافی کف پا نیز با تغییر ساختار پا می‌­تواند باعث کوتاهی و مشکل در تاندون آشیل شده و منجر به التهاب و پارگی­‌های کوچک در تاندون و کوتاهی آن شود. فیزیوتراپی و استفاده از ارتز اولین خط درمان هستند ولی در موارد شدید باید جراحی انجام شود.

اوتیسم

اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) یک اختلال رشدی- عصبی است که با مشکلاتی در تعامل اجتماعی، ارتباطات و الگوهای رفتاری محدود و تکراری مشخص می‌شود. راه‌رفتن بر روی پنجه پا در افراد مبتلا به اوتیسم رایج بوده و یکی از عوارض اوتیسم است. حدود ۲۰ درصد از بیماران اوتیسمی روی پنجه پا راه می‌روند (منبع ۱) که می­تواند منجر به کوتاه شدن ثانویه تاندون آشیل شده و بر دامنه حرکتی مچ پا تاثیر بگذارد.

اسپینا بیفیدا

اسپینا بیفیدا یا مهره شکاف­دار یک نقص مادرزادی است که در طی آن ستون فقرات و نخاع نوزاد به درستی در رحم شکل نمی­‌گیرد و منجر به شکاف در ستون فقرات می­‌شود. اسپینا بیفیدا با آسیب عصبی و از بین بردن عملکرد عضلانی می­‌تواند باعث کوتاهی تاندون آشیل شود. این حالت اغلب حاصل از مشکلات ساختاری ستون فقرات بوده و منجر به انواعی از مشکلات مانند کوتاهی تاندون و پاچنبری می­‌شود، زیرا کوتاهی تاندون، استخوان­‌ها را از موقعیت طبیعی خود خارج می‌­کند.

فلج اطفال

فلج اطفال منجر به ناهنجاری‌­هایی در اسکلت بدن و مفاصل از جمله ضعف یا انقباض عضلانی، کوتاه‌شدن استخوان درشت‌نی و تاندون می­‌شود. در کودکان مبتلا به فلج اطفال، اختلالات عصبی – عضلانی نیز ممکن است باعث کوتاهی تاندون آشیل شود. سایر عوارض ناشی از فلج اطفال مانند ضعف عضلات جلوی ساق پا، خمیدگی غیرطبیعی زانو و نشستن به‌صورت دوزانو نیز در کوتاهی تاندون آشیل نقش دارند.

تشخیص کوتاهی تاندون آشیل

روش‌های تشخیص سندرم کوتاهی تاندون آشیل شامل ترکیبی از بررسی تاریخچه پزشکی بیمار، معاینه فیزیکی و آزمایش­‌های تصویربرداری است. بررسی سابقه پزشکی ممکن است شامل ارزیابی عادات ورزشی و الگوی راه‌رفتن باشد. طی معاینه فیزیکی نیز ضخامت، طول و حساسیت تاندون آشیل ارزیابی می­‌شود. به علاوه، آزمایش‌های تصویربرداری مانند اشعه ایکس، سونوگرافی و اسکن MRI نیز تصویری دقیق از وضعیت تاندون ارائه می‌­دهند. انجام دقیق این رویکردهای تشخیصی به تعیین شدت کوتاهی تاندون آشیل و انتخاب روش درمانی مناسب کمک می‌کند.

درمان کوتاهی تاندون آشیل بدون جراحی

درمان­‌های غیرجراحی برای کوتاهی تاندون آشیل در صورت تشخیص زودهنگام و درمان سریع تا حدودی مؤثر هستند و می‌توانند منجر به کاهش علائم کوتاهی تاندون و درد و سفتی عضلات شوند. اگرچه درمان­های غیرجراحی منجر به بهبودی موقتی و کاهش علائم می­‌شوند، اما در برخی موارد جهت بهبود دائمی و کامل، انجام جراحی ضرورت دارد. اگر کوتاهی تاندون آشیل شدید باشد و درمان­‌های غیرجراحی نتیجه مطلوبی نداشته باشند، پزشک ممکن است جراحی را توصیه کند. روش‌های غیرتهاجمی مختلفی برای درمان کوتاهی تاندون آشیل پا وجود دارد که شامل موارد زیر است.

فیزیوتراپی

یکی از درمان­‌های مؤثر و غیرتهاجمی کوتاهی تاندون آشیل، فیزیوتراپی است که معمولاً شامل ترکیبی از تمرینات و تکنیک‌های مختلف است. به‌عنوان‌مثال تمرینات اکسنتریک که شامل پایین آوردن تدریجی پاشنه پا در حین انقباض عضله ساق پا است، می‌­تواند به بهبود قدرت و کاهش درد در تاندون کمک کند. این تمرینات را می­‌توان با استفاده از تجهیزات مختلفی مانند دستگاه­‌های وزنه‌برداری یا نوارهای کشی انجام داد. بهتر است که این حرکات با سایر تمریناتی که عضلات ساق پا و بافت‌­های اطراف را هدف قرار می­‌دهد ترکیب شود. فیزیوتراپی با تکنیک‌های درمانی دیگری مانند ماساژ بافت عمیق، کشش و حرکت مفصل نیز قابل انجام است. این تکنیک‌ها می‌توانند منجر به بهبود انعطاف‌پذیری، کاهش تنش در عضلات ساق پا و بهبودی تاندون شوند.

حرکات اصلاحی کوتاهی تاندون آشیل

تمرینات اصلاحی برای درمان کوتاهی تاندون آشیل می­‌تواند به بهبود انعطاف­‌پذیری، قدرت و تحرک تاندون و عضلات اطراف آن کمک کند. اما انجام صحیح و مداوم این تمرینات برای کسب نتایج مؤثر ضروری است. همچنین توصیه می‌شود قبل از شروع هر برنامه ورزشی برای اطمینان از ایمنی و اثربخشی آن با یک متخصص مشورت کنید. برخی از ورزش‌ها و حرکات اصلاحی که می‌توانند به کشش و بلندشدن تاندون آشیل کمک کنند شامل موارد زیر است:

کشش با حوله 

1. با پاهای کشیده و زانوهای صاف بنشینید.
2. یک حوله را در اطراف پای خود درست زیر انگشتان پا قرار دهید.
3. دو انتهای حوله را در دستان خود بگیرید و انگشتان پا را به‌آرامی به سمت بدن خود بکشید و زانو را صاف نگه دارید،۳۰  ثانیه صبر کنید و این حرکت را ۳ بار برای هر پا تکرار کنید.

بلندکردن پاشنه به‌صورت نشسته

1. روی یک صندلی یا لبه تخت بنشینید.
2. پاهای خود را به اندازه عرض شانه باز کنید.
3. پاشنه­‌های خود را تا جایی که ممکن است بالا بیاورید، مکث کنید، سپس به‌آرامی آنها را پایین بیاورید.

این حرکت را ۲۰ تا ۲۵ بار تکرار کنید و هر روز ۵ تا ۶ بار انجام دهید.

بلندکردن پاشنه به‌صورت ایستاده 

1. بایستید و پاها را به اندازه عرض شانه باز کنید. برای سهولت کار می­‌توانید از یک صندلی یا استپ استفاده کنید.
2. پاشنه­‌های خود را بالا بیاورید و روی پاشنه پاهای خود بلند شوید و مکث کنید.
3. سپس به‌ آرامی پاشنه‌­های خود را پایین بیاورید.
4. این حرکت را ۲۰ تا ۲۵ بار تکرار کنید و هر روز ۵ تا ۶ بار انجام دهید.

ورزش ساق پا با کش‌های ورزشی

1. روی زمین یا روی تخت بنشینید.
2. پاهای خود را مستقیماً جلوی خود دراز کنید.
3. یک کش‌ ورزشی را در اطراف پاشنه‌­ای که می­‌خواهید کشش دهید بپیچید و زانوی خود را کمی خم کنید. انتهای آن را با دستان خود نگه دارید. نوار کشی را بکشید تا پا به سمت شما خم شود و کمی مکث کنید.
4. کش را رها کنید و پایتان را از خود دور کنید.
5. این حرکت را به‌صورت سه  ست ۱۰ تا ۱۵تایی انجام دهید.

ضربه پاشنه دوطرفه

1. روی لبه یک سکوی بلند ثابت مانند پله بایستید.
2. موقعیت پاها را به‌دقت تنظیم کنید تا فقط نیمه جلویی هر پا روی پله باشد. با احتیاط روی نوک پا بالا بیایید.
3. سپس هر دو پاشنه را تا جایی که ممکن است پایین بیاورید.
4. این حرکت را ۲۰ بار تکرار کنید.

ضربه پاشنه تکی

مشابه ضربه پاشنه دوطرفه است، اما در این حرکت فرد تمام وزن خود را روی یک پا می­اندازد.

استفاده از انواع بریس و اسپیلنت­‌ها

جهت درمان کوتاهی و التهاب تاندون آشیل می­‌توان از انواع آتل یا اسپیلنت، بریس و کفی­‌های مخصوص استفاده کرد. این دستگاه‌­ها از تاندون آشیل پشتیبانی می­‌کنند، درد را کاهش می­‌دهند و از آسیب بیشتر به تاندون جلوگیری می­‌کنند. برای درمان موثر نباید تنها به استفاده از بریس و اسپیلنت اکتفا کرد و برای دستیابی به بهترین نتیجه، استفاده از آنها بایستی همراه با یک برنامه تمرینی همراه باشد.

بوتاکس

استفاده از سم بوتولینوم (بوتاکس) نتایج خوبی را در درمان کوتاهی تاندون آشیل به همراه داشته است و باعث بهبود توانایی خم شدن مچ پا و کاهش درد شده است. بوتاکس منجر به تغییراتی در طول و ترکیب عضلانی شده و در نهایت باعث بهبود عملکرد تاندون و دامنه حرکتی می­‌شود. علاوه بر این، فلج موقت عضلانی ناشی از بوتاکس می­‌تواند طول تاندون آشیل را با حذف انقباضات عضلات، افزایش دهد. این فرایند دامنه حرکتی پا را افزایش داده، حرکت تاندون را تسهیل کرده و بهبودی را سرعت می‌بخشد.

تزریق بوتاکس معمولاً برای کودکانی که فلج مغزی دارند، انجام می‌شود؛ چون این کودکان تونوس عضلانی بالا دارند و عضلات آنان منقبض است. تزریق بوتاکس می‌­تواند عضلات سفت شده در بیماران فلج مغزی را شل کند. به علاوه، تزریق بوتاکس با شل کردن عضله نعلی و کاهش کشش روی تاندون، باعث افزایش طول تاندون می­‌شود. بااین‌حال، بایستی توجه داشت که درمان با بوتاکس درمانی موقت است و اغلب جهت پیش‌بینی و ارزیابی تأثیر جراحی­ احتمالی و به تأخیر انداختن آن استفاده می‌­شود.

شاک ویو تراپی

افزایش طول عضله دوقلو (گاستروکنمیوس) با روش شاک ویو تراپی یا درمان با امواج شوکی برای کوتاهی تاندون آشیل یک روش درمانی مؤثر و غیرجراحی است. این روش از امواج صوتی با انرژی پایین برای افزایش جریان خون و تسریع فرایند بهبودی استفاده می‌کند. این تکنیک اغلب هنگامی استفاده می­‌شود که روش­‌های محافظه‌کارانه مانند استراحت، فیزیوتراپی و وسایل ارتوپدی برای درمان کوتاهی تاندون آشیل و التهاب آن مؤثر نبوده‌اند.

روش شاک ویو تراپی با ارسال امواج صوتی قوی به تاندون آشیل، فرایند بهبودی بدن را آغاز می‌کند. این روش معمولاً در مدت ۳ تا ۶ جلسه انجام می‌شود و هر جلسه حدود ۵ دقیقه طول می‌کشد. شاک ویو تراپی روشی آسان و کم تهاجمی است که در مطب و تنها با استفاده از بی­‌حسی موضعی و بدون نیاز به ابزار جراحی قابل انجام است. همچنین استفاده از اولتراسوند در طی این روش، امکان مشاهده تصویر دقیق از موضع تحت درمان را در زمان انجام عمل فراهم می­‌کند و خطر آسیب عصبی و عروقی را کاهش می­‌دهد.

جراحی افزایش طول تاندون آشیل

راه رفتن همان کودک بعد از عمل

هدف از روش­‌های جراحی، افزایش طول تاندون جهت بهبود راه‌رفتن، ایستادن و تحرک است. جراحی معمولاً در مواردی اعمال می‌شود که تاندون آشیل به‌طورجدی کوتاه باشد و روش‌های غیرجراحی کافی نباشند. این شرایط ممکن است شامل گرفتگی شدید تاندون آشیل، فرسودگی و آسیب کلاژن در تاندون باشد. این جراحی معمولاً در کودکان بالای پنج سال و زمانی انجام می­‌شود که تاندون آشیل سفت یا منقبض شده باشد.

زمان بهبودی کودک پس از جراحی افزایش طول تاندون بسته به شرایط از ۳ تا ۶ ماه متغیر است. پس از جراحی، پای کودک گچ­‌گیری می‌شود و برای او داروی مسکن تجویز می­‌شود. کودکان ممکن است در ابتدا نیاز به کمک برای ایستادن و راه رفتن داشته باشند، اما به تدریج در عرض یک هفته به فعالیت­های عادی باز می‌­گردند و می­‌توانند در عرض دو هفته به مدرسه باز گردند. این جراحی اغلب موفقیت آمیز است و درصد بالایی از بهبود در راه رفتن پس از جراحی مشاهده می‌­شود.

اغلب جراحی­‌های افزایش طول تاندون ایمن بوده و خطرات آن بسیار نادر است و شامل احتمال قطع‌شدن تاندون، طولانی‌شدن بیش از حد تاندون، شل‌نشدن تاندون و احتمال لزوم جراحی مجدد است.