اسکولیوز یا انحنای جانبی ستون فقرات، عارضهای است که در آن ستون فقرات دچار انحنا و چرخش میشود. با این چرخش و انحنا، عضلات و قفسه سینه هم دچار جابهجایی و تغییر شکل میشود. انتخاب روش درمان به شدت انحراف و سن فرد بستگی دارد. در موارد بسیار خفیف، این عارضه ممکن است به درمان نیازی نداشته باشد، اما معمولاً در درمان اسکولیوز نسبتاً خفیف و متوسط، بستن بریس و فیزیوتراپی انجام میشود. در موارد شدید و همچنین زمانی که فرد بزرگسال است و از سن رشد خارج شده است ممکن است که به جراحی برای درمان نیاز باشد، چراکه روشهای درمانی غیرتهاجمی دیگر کمکی به رفع اسکولیوز شدید نمیکنند.
اسکولیوز چیست؟
اسکولیوز به انحراف جانبی ستون فقرات گفته میشود که اغلب از ۱۰ تا ۱۵ و در سن بلوغ بروز میکند. ستون فقرات باید در حالت عادی از پشت بهصورت یک خط مستقیم دیده شود، اما در این عارضه ستون فقرات به طرفین منحرف میشود. این انحراف میتواند شکلهای مختلفی داشته باشد، برخی اوقات انحراف ستون فقرات به شکل C و برخی دیگر به شکل S بروز میکند. البته اسکولیوز فقط شامل انحراف ستون فقرات نمیشود و در برخی موارد ستون فقرات علاوهبر انحراف دچار پیچش نیز میشود. شدت این عارضه در درمان و بروز سایر عوارض ناشی از آن تأثیرگذار است. معمولاً اسکولیوز بر اساس شدت به سه دسته خفیف، متوسط و شدید تقسیم میشود.
انواع اسکولیوز
انحراف ایجاد شده در اثر اسکولیوز ممکن است در ناحیههای توراسیک یا لومبار رخ دهد. البته برخی اوقات اسکولیوز ممکن است که با دو یا سه انحراف، هر دو ناحیه را بهصورت همزمان درگیر کند. انحراف و انحنای ستون فقرات معمولاً یا به سمت راست اتفاق میافتد یا به سمت چپ. هر کدام از این انحرافها ممکن است بخشی از بدن را تحتتأثیر قرار دهند. اسکولیوز با تحدب به چپ یا لووسکولیوز (Levoscoliosis) به شکل C و اسکولیوز با تحدب به راست یا دکسترواسکولیوز (Dextroscoliosis) به شکل C برعکس است دیده میشود. چهار نوع رایج اسکولیوز بر اساس محل انحراف شامل موارد زیر میشوند:
- اسکولیوز توراسیک (Thoracic): ناحیه توراسیک در بین شانهها و پشت قفسه سینه قرار دارد. در این نوع اسکولیوز، انحراف به طرفین در میان شانهها اتفاق میافتد و باعث بروز تغییرات و جابهجایی استخوانها در قفسه سینه و کتف میشود.
- اسکولیوز لومبار (Lumbar): به ناحیه فوقانی و پایینی کمر، لومبار گفته میشود. در این نوع از اسکولیوز، انحراف به طرفین در پایین کمر اتفاق میافتد و باعث ایجاد تغییرات در شیوه راهرفتن و ناترازی لگن میشود.
- اسکولیوز توراکولومبار (Thoracolumbar): این نوع از انحراف هر دو قسمت توراسیک و لومبار را درگیر میکند و انحراف از قسمت شانهها شروع شده و تا پایین کمر ادامه دارد.
- اسکولیوز دوگانه: در این نوع از اسکولیوز، ستون فقرات در دو نقطه منحرف میشود. بیشتر اوقات این انحرافها باعث میشوند تا ستون فقرات به شکل S دیده شوند.
علت اسکولیوز چیست؟
علت و دلیل بروز اسکولیوز در بسیاری از موارد ایدیوپاتیک یا ناشناخته است. محققان بر این باورند که ترکیبی از یک یا چند عامل ژنتیک، هورمونها و تغییرات در ساختار سلولی ممکن است که منجر به بروز این اختلال شود. البته عوامل مختلف دیگری مانند شکلنگرفتن درست استخوانها، بیماریها و عارضههای عصبیعضلانی، پاهای نامتقارن و وجود عارضههای تحلیلی مانند آرتروز میتوانند باعث رخدادن اسکولیوز شوند.
ایدیوپاتیک
بیشتر موارد اسکولیوز در کودکان سالم و بدون دلیل خاصی ایجاد میشود. ایدیوپاتیک در اصطلاح پزشکی به عارضههایی گفته میشود که بدون هیچ دلیل مشخصی و شناختهشدهای به وجود میآیند. اسکولیوز ایدیوپاتیک میتواند در هر سنی خود را نشان دهد، اما معمولاً در زمانی که کودکان ۱۰ یا ۱۱ هستند و جهش رشدی را تجربه میکنند، مشاهده میشود. اسکولیوز ایدیوپاتیک معمولاً در هر سن به شکلی جداگانه بررسی میشود:- اسکولیوز ایدیوپاتیک در دوران نوزادی: اسکولیوز در دوران نوزادی معمولاُ در شش ماه اول زندگی مشاهده میشود. انحرافهای ایجاد شده معمولاً برای نوزاد دردی ایجاد نمیکنند. نوزادان دارای اسکولیوز معمولاً تحتنظر قرار گرفته میشوند و تغییرات ستون فقرات توسط پزشک دنبال میشود. اکثر اسکولیوزهای نوزادی، بهخصوص زمانی که انحراف ستون فقرات خفیف باشد، بهخودیخود برطرف میشوند. با این حال برخی از اسکولیوزها ممکن است که پیشرفت زیادی کنند. در صورت تشخیص سریع، در این مرحله درمان کاملاً موفقیتآمیز خواهد بود.
- اسکولیوز ایدیوپاتیک در دوران کودکی: اسکولیوز در سنین ۴ تا ۱۰ سالگی در زمانی ایجاد میشود که ستون فقرات سرعت رشد بالایی ندارد و شدیدتر شدن این عارضه در این زمان احتمال بسیار پایینی دارد. با نظارت پزشک و پیگیری روشهای درمانی، برطرفشدن اسکولیوز امکانپذیر است.
- اسکولیوز ایدیوپاتیک در دوران نوجوانی: بیشتر اسکولیوزها در سنین ۱۰ تا ۱۸ سالگی و نوجوانی بروز پیدا میکنند. درصورتیکه منحنیهای ایجاد شده توسط ستون فقرات شدید باشد امکان وخیمتر شدن شرایط وجود دارد به همین دلیل در این سنین بهتر است که با نظارت پزشک و پیگیری روشهای درمانی هرچه سریعتر و تا زمانی که فرایند رشد به پایان نرسیده به درمان اسکولیوز پرداخت.
مادرزادی
اسکولیوز مادرزادی در بدو تولد وجود دارد و به دلیل شکلگیری ضعیف استخوان در ستون فقرات ایجاد میشود. گاهی اوقات ممکن است که علائم و تغییرات ظاهری اسکولیوز تا اواخر دوران کودکی هم مشاهده نشود. به دلیل مادرزادی بودن و شکلگیری نامناسب استخوانها ممکن است که اسکولیوز مادرزادی با عارضههای دیگری هم همراه باشد. این نوع از اسکولیوز بسیار نادرتر از اسکولیز ایدیوپاتیک است و درمان آن نیز به دلایل ساختاری مشکلتر است و روشهای درمانی بیشتر برای جلوگیری از پیشرفت عارضه انجام میشوند.
عصبی عضلانی
اسکولیوز عصبیعضلانی به دلیل از دسترفتن کنترل اعصاب یا عضلات حمایتکننده از ستون فقرات بروز میکند. این عدم کنترل بر اثر وجود بیماریهای مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، اسپینا بیفیدا (Spina bifida) و اختلال استخوانزایی (Osteogenesis imperfecta) به وجود میآید.اسکولیوز وضعیتی
این عارضه که اسکولیوز عملکردی و غیرساختاری نیز نامیده میشود، زمانی به وجود میآید که یک عارضه زمینهای متفاوت مانند تفاوت در طول پاها، یک عارضه التهابی یا سایر عارضههای استخوانی وجود داشته باشند. ممکن است که این عارضهها به طور مستقیم ارتباطی به ستون فقرات نداشته باشند، اما با ایجاد تغییرات در ساختار راهرفتن ممکن است باعث ایجاد انحنا در ستون فقرات شوند. عموماً این نوع از اسکولیوز موقتی است و با درمان عارضه زمینهای، اسکولیوز نیز درمان میشود.اسکولیوز بزرگسالان
اسکولیوز بزرگسالان که بهعنوان اسکولیوز دژنراتیو هم شناخته میشود، در اثر تحلیل مفاصل و دیسکهای بین مهرهای ستون فقرات به وجود میآید. انحراف و عدم تقارن در ستون فقرات بهآرامی و با افزایش سن در فردی که دچار آرتروز و تحلیل مفاصل ستون فقرات شده، اتفاق میافتد. اگر این تحلیل فقط در یک سمت مهرهها رخ دهد، انحراف ستون فقرات با سرعت بیشتری اتفاق میافتد. برخی از علائمی که ممکن است با اسکولیوز بزرگسالان همراه باشد، شامل درد ناگهانی و شدید مخصوصاً در هنگام ایستادن یا راهرفتن، بیحسی و ضعف در یک یا دو پا میشود. هدف درمان این عارضه کاهش انحنا نیست، چرا که به دلیل سن بالا و عدم رشد استخوانها پیشرفت عارضه بههرحال کند است. در عوض، هدف درمان، تسکین درد و کاهش عوارض ایجاد شده در اثر تحلیل مفاصل است.بهعنوان بخشی از روش تشخیص و معاینه، پزشک ممکن است از یک اسکولیومتر (Scoliometer) که شیبسنج نیز نامیده میشود، برای تخمین زاویه چرخش بدن و ستون فقرات استفاده کند. برای این کار فرد باید خم شده تا پزشک با استفاده از اسکولیومتر شکل بدن را بررسی کند. اگر یک طرف پشت حداقل یک سانتیمتر بالاتر از طرف دیگر باشد، ممکن است که فرد دارای اسکولیوز باشد.
در نهایت برای تعیین دقیق شدت و زاویه اسکولیوز تصویربرداری اشعهایکس یا MRI هم ممکن است انجام شود. با سونوگرافی هم میتوان اقدام به بررسی ستون فقرات کرد، اما این روش دقت پایینتری دارد.
تشخیص اسکولیوز در خانه
تشخیص اسکولیوز در مراحل اولیه دشوار است. بیشتر اوقات علائم اسکولیوز نادیده گرفته میشوند یا قابلتشخیص نیستند و با یک جهش ناگهانی بروز میکند.
برخی از علائم اسکولیوز شامل موارد زیر میشود:
- شانههای غیرهمسطح و نامتقارن
- قرارگرفتن یک سمت لگن بالاتر از دیگری
- برجستگی بیشتر یک طرف قفسه سینه
- بیرونزدگی و برجستگی بیشتر تیغه کتف در یک سمت پشت
- تفاوت در نحوه آویزان شدن و قرارگرفتن دستها در کنار بدن هنگام صاف ایستادن
دو نوع اصلی بریس برای درمان اسکولیوز وجود دارد:
بریس شنو (Cheneau)
از پلاستیک ساخته شده و در درمان انحنای قسمت تحتانی و پایینی کمر استفاده میشود. از این بریس در زیر لباس میتواند قرار بگیرد و کاملاً از دید پنهان شود.
- بریس میلواکی (Milwaukee)
این بریس از نوع بریسهای CTLSO است و از گردن تا پایین کمر را پوشش میدهد. این بریس در درمان انحناهای شدید، انحناهای بالای کمر و همچنین انحناهای ترکیبی و S شکل استفاده میشود.
گچ گرفتن
در درمان اسکولیوز مادرزادی در نوزادان یکی از روشها گچگرفتن است. این روش بسیار مشابه استفاده از بریس است و گچ در اطراف نوزاد به شکل بریس گرفته میشود. هدف از این گچگیری جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز و همچنین اصلاح منحنی است. پس از مدتی میتوان بهجای گچگیری مداوم از بریس برای درمان اسکولیوز استفاده کرد.
درصورتیکه نوزاد با گچ درمان میشود، باید تا زمانی که گچ روی بدنش قرار دارد از او مراقبتهایی ویژهای انجام شود. در تابستان و زمانی که هوا گرم است، گچها ممکن است که باعث گرمازدگی و عرقسوزی شوند. گچ باید تا زمان تعویض و گچگیری دوباره خشک بماند و برای شستوشوی کودک از اسفنج یا پارچه خیس استفاده شود.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی بهعنوان یک روش درمانی جانبی در کنار استفاده از بریس میتواند در تسکین دردها و عوارض ناشی از اسکولیوز و همچنین کمک به عضلات اطراف ستون فقرات و افزایش احتمال درمان اسکولیوز بسیار مفید باشد. فیزیوتراپی اسکولیوز میتوانند شامل تمرینات بدنی، ماساژ و تحریک الکتریکی عضلات شود. از اهداف فیزیوتراپی در درمان اسکولیوز میتوان به تصحیح وضعیت و ارگونومی بدن، ایجاد هماهنگی و تعادل در بدن، افزایش استقامت و قدرت عضلانی و بهبود وضعیت تنفسی فرد اشاره کرد. یکی از راههای انجام فیزیوتراپی در درمان اسکولیوز استفاده از روش شروت (Schroth Method) است. در این روش با انجام یک سری تمرینات بدنی، روی بازگرداندن تقارن اسکلتی و عضلانی تمرکز میشود.
شدت اسکولیوز
شدت اسکولیوز به میزان انحنا و پیچش ستون فقرات بستگی دارد. بهطور کلی، اسکولیوز به سه دسته تقسیم میشود: خفیف (کمتر از ۲۵ درجه)، متوسط (بین ۲۵ تا ۴۵ درجه)، و شدید (بیش از ۴۵ درجه). در درجات خفیف، معمولاً علائم کم و درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و بریس مؤثر هستند. در درجات متوسط، نیاز به مراقبتهای بیشتر و گاهی استفاده از بریس وجود دارد. در درجات شدید، جراحی معمولاً پیشنهاد میشود، زیرا ممکن است مشکلاتی چون درد مزمن، مشکلات تنفسی یا آسیب به اندامهای داخلی پیش آید.
اسکولیوز خفیف
اسکولیوز خفیف به حالتی اطلاق میشود که انحنای ستون فقرات کمتر از ۲۵ درجه باشد. این نوع اسکولیوز معمولاً علائم کمتری دارد و در بسیاری از موارد به صورت تصادفی در معاینه پزشکی یا تصویربرداریهای مربوط به دلایل دیگر شناسایی میشود. افراد با اسکولیوز خفیف ممکن است هیچ دردی احساس نکنند و از نظر عملکرد جسمی محدودیتی نداشته باشند.
شرایط خفیف بودن اسکولیوز
- انحنای ستون فقرات کمتر از ۲۵ درجه
- نداشتن علائم بالینی بارز مانند درد شدید یا مشکلات تنفسی
- احتمال عدم نیاز به درمانهای پیچیده مانند جراحی
- در اغلب موارد، کنترل با روشهایی مانند فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و پیگیری منظم کافی است.
- در صورت تغییرات در وضعیت انحنا یا بروز علائم جدید، ممکن است نیاز به مراقبتهای بیشتری وجود داشته باشد.
اسکولیوز متوسط
اسکولیوز متوسط به حالتی گفته میشود که انحنای ستون فقرات بین ۲۵ تا ۴۵ درجه است. در این حالت، انحنای ستون فقرات بیشتر از حد طبیعی است و ممکن است علائمی مانند درد خفیف تا متوسط، احساس عدم تعادل یا فشار بر روی اندامهای داخلی مانند ریهها مشاهده شود. اسکولیوز متوسط معمولاً نیاز به درمانهای فعالتری مانند استفاده از بریس، فیزیوتراپی و پیگیری منظم دارد تا از پیشرفت بیشتر جلوگیری شود.
شرایط متوسط بودن اسکولیوز
- انحنای ستون فقرات بین ۲۵ تا ۴۵ درجه
- احتمال بروز درد یا ناراحتی در ناحیه کمر یا گردن
- امکان تأثیر بر فعالیتهای روزانه، مانند محدودیت در برخی حرکات
- نیاز به درمانهای غیرجراحی مانند استفاده از بریس یا فیزیوتراپی برای جلوگیری از بدتر شدن وضعیت
- در برخی موارد، بسته به وضعیت و علائم، امکان جراحی در آینده وجود دارد.
اسکولیوز شدید
اسکولیوز شدید به حالتی اطلاق میشود که انحنای ستون فقرات بیش از ۴۵ درجه است. در این وضعیت، انحنای ستون فقرات میتواند به شدت بر عملکرد بدن تأثیر بگذارد و مشکلاتی جدی مانند درد مزمن، فشار بر ریهها و قلب، و محدودیتهای حرکتی ایجاد کند. در این مرحله، درمانهای غیرجراحی معمولاً مؤثر نبوده و جراحی برای تصحیح انحنا و جلوگیری از مشکلات بیشتر، مانند آسیب به اندامهای داخلی، غالباً توصیه میشود.
شرایط شدید بودن اسکولیوز
- انحنای ستون فقرات بیشتر از ۴۵ درجه
- درد شدید و مزمن در ناحیه کمر یا گردن که ممکن است با فعالیتهای روزانه تداخل داشته باشد.
- مشکلات تنفسی یا قلبی به دلیل فشاری که بر اندامهای داخلی وارد میآید.
- محدودیتهای قابل توجه در حرکت و انجام فعالیتهای روزانه
- نیاز به جراحی برای تصحیح انحنای ستون فقرات و جلوگیری از عوارض جدیتر
درجه و شدت اسکولیوز چطور تعیین میشود؟
برای اندازهگیری شدت اسکولیوز زاویه کاب (Cobb Angle) را محاسبه میکنند. در این روش دو خط از شروع و پایان انحراف با همان زاویه میکشند و سپس آن دو خط را بهوسیله دو خط قائم دیگر به یکدیگر وصل میکنند. زاویهای که میان خطوط جدید شکل میگیرد، نشاندهنده میزان شدت انحراف است. در موارد بسیار خفیف، به دلیل زاویه کم، حتی ممکن است که تغییرات ظاهری در کمر و ستون فقرات مشاهده نشود، اما در موارد شدید علائمی مانند عدم تقارن شانهها یا لگن و همچنین برجستگی کتف در یک سمت مشاهده میشود.
- تصویربرداری
پس از اینکه اسکولیوز تشخیص داده شد، پزشک برای اندازهگیری دقیق میزان انحراف ستون فقرات درخواست تصویربرداری میکند. تصاویر رادیوگرافی به وضوح انحراف ستون فقرات را نمایش میدهد. پزشک از این طریق میتواند بررسی کند که ستون فقرات چقدر منحرف شده است. این تصویر معمولاً از دو جهت گرفته میشود: یکی از جلو (پروب به جلو) و دیگری از کنار (پروب به پهلو) تا انحراف در هر دو بعد مورد بررسی قرار گیرد.
- بررسی میزان انحراف
پس از گرفتن تصویر، پزشک میزان انحراف ستون فقرات را با دقت اندازهگیری میکند. این اندازهگیریها معمولاً با استفاده از خطوط مرجع انجام میشود که پزشک روی عکس رادیوگرافی رسم میکند. این خطوط به طور خاص در نقاطی از ستون فقرات که انحراف وجود دارد، کشیده میشوند. پزشک این خطوط را بررسی میکند تا زاویهای که انحراف ایجاد کرده را اندازهگیری کرده و میزان شدت انحراف را تعیین کند.
آیا اسکولیوز درمان میشود؟
در موارد بسیار خفیف اسکولیوز حتی ممکن است به هیچ روش درمانی نیاز نباشد و فرد دارای این عارضه میتواند بدون مشکل به زندگی خود ادامه دهد. در موارد نسبتاً خفیف و متوسط که امکان پیشرفت و وخیمتر عارضه وجود دارد، درمانهای غیرجراحی برای اسکولیوز وجود دارد. درصورتیکه کودک هنوز درحالرشد باشد این درمانها بهراحتی میتوانند جلوی پیشرفت اسکولیوز را گرفته و میزان انحنای ستون فقرات را کم کنند. در موارد بسیار شدید اسکولیوز و مواردی که فرد بالای بیست سال سن دارد و رشد خود را تکمیل کرده است، ممکن است که درمان غیرتهاجمی اسکولیوز امکانپذیر نباشد و جراحی تنها راه برای ازبینبردن انحراف ستون فقرات است.
در اسکولیوزهای وضعیتی که در اثر تفاوت در طول پاها (کوتاهی پا) یا سایر عارضههای استخوانی به وجود آمده است، با درمان این عارضهها اسکولیوز نیز درمان میشود. بهطورکلی اگر فرد در زمان رشد خود قرار داشته باشد، امکان درمان اسکولیوز وجود داشته و در سایر موارد یا با جراحی باید درمان صورت بگیرد یا صرفاً باید از بروز عوارض دیگر ناشی از اسکولیوز جلوگیری کرد.
برخی از عوارض اسکولیوز در صورت عدم درمان شامل موارد زیر میشوند:
- کمردردهای مزمن
- تغییر وضعیت بدن
- تغییر شکل ظاهری بدن
- تغییر نحوه راهرفتن
- مشکلات تنفسی
- مشکلات قلبی-عروقی
نتایج درمان اسکولیوز در ارتوکیدز
پس از مشاهده هر یک از این علائم ظاهری و در صورت مراجعه به متخصص ارتوپد، ابتدا یک شرححال از وضعیت و نشانههای به وجود آمده گرفته میشود. سپس پزشک اقدام به معاینه فیزیکی کرده تا متوجه تغییر شکل استخوانها در بدن شود. پزشک همچنین ممکن است به دنبال نشانههایی از ضعف عضلانی، بیحسی و محدوده حرکتی باشد.
روشهای درمان اسکولیوز
درمان اسکولیوز با توجه به شدت، میزان انحنای ستون فقرات و سن فرد متفاوت است. کودکانی که انحنای بسیار خفیفی دارند، معمولاً به هیچ درمانی نیاز ندارند و صرفاً بهصورت منظم معاینه میشوند تا مطمئن شوند وضعیت اسکولیوز ثابت باقی میماند و شدیدتر از قبل نمیشود.
برای درمان اسکولیوز روشهای غیرتهاجمی و تهاجمی وجود دارد. روشهای غیرتهاجمی شامل استفاده از معاینه مستمر، استفاده از بریس و فیزیوتراپی است. روش تهاجمی نیز شامل جراحی اتصال مهرهها به یکدیگر و صاف نگه داشتن آنها میشود. معمولاً جراحی آخرین راه درمان است و اگر روشهای غیرتهاجمی نتیجهای به همراه نداشت یا فرد از سن رشد عبور کرده بود، جراحی پیشنهاد میشود. هر چه سن فرد متقاضی دارای اسکولیوز کمتر باشد و رشد او کامل نشده باشد، احتمال نتیجهبخش بودن درمانهای غیرتهاجمی بالاتر میرود و نیاز به جراحی کاهش پیدا میکند.
بریس
درصورتیکه کودک دارای اسکولیوز متوسط یا شدید است و استخوانها هنوز درحالرشد هستند، استفاده از بریس یا کمربندهای طبی مخصوص میتواند در بدتر شدن وضعیت پیشگیری کند و حتی وضعیت انحنا را تا حدی بهبود ببخشد. این بریسها بیشترین تأثیر را روی کودکانی که استخوانهایشان هنوز درحالرشد است میگذارند. رایجترین نوع بریسها از پلاستیک ساخته شدهاند و بهگونهای طراحی شدهاند که با بدن مطابقت داشته باشند و در زیر لباس بهخوبی پنهان شوند. اکثر بریسها بین ۱۳ تا ۱۶ ساعت در روز پوشیده میشوند. اثربخشی بریسها با تعداد ساعتی که در روز استفاده می شوند افزایش پیدا میکند. بریسها تا زمانی که فرد دچار تغییر قد شود، استفاده میشوند. به طور متوسط دختران در ۱۴ سالگی و پسران در ۱۶ سالگی رشد قدی خود را کامل میکنند. البته این میزان در افراد مختلف متفاوت است.
بعد از تجویز بریس توسط پزشک، یک اسکن سهبعدی از بدن و ستون فقرات گرفته میشود، سپس بریس بهصورت اختصاصی برای فرد ساخته میشود. کودکانی که از بریس استفاده میکنند معمولاً میتوانند در بیشتر فعالیتها شرکت کنند و محدودیتهای فیزیکی کمی دارند. در صورت لزوم میتوان بریس را زمان انجام فعالیتهای بدنی و ورزش موقتاً برداشت.
ورزش و حرکات اصلاحی
شواهدی وجود دارد که نشان میدهد ورزش اثرات مفیدی بر اسکولیوز ایدیوپاتیک میگذارد (منبع). البته ورزش و حرکات اصلاحی، اسکولیوز را به طور قطعی نمیتوانند درمان کنند و باید صرفاً در کنار سایر روشهای درمانی، مانند استفاده از بریس به انجام این حرکات اصلاحی پرداخت. به یاد داشته باشید که قبل از انجام این حرکات اصلاحی حتماً گرم کنید. برای گرمکردن هم ۵ تا ۱۰ دقیقه پیادهروی با سرعت متوسط کافی است. برخی از این حرکات اصلاحی شامل موارد زیر میشوند:
حرکت پل لگن
هدف از انجام حرکت پل لگن تقویت عضلات حمایتکننده از ستون فقرات است. با انجام ین حرکت میتوان خشکی و سفتی ایجاد شده در ناحیه کمر را از بین برد. نحوه انجام حرکت پل لگن:
- به پشت روی زمین دراز بکشید بهطوری که کف پا روی زمین قرار گرفته و زانوها خم شوند.
- دستها را روی زمین در کنار بدن قرار دهید.
- سپس در حالی که کمرتان را صاف نگه داشتهاید، لگن خود را به سمت بالا ببرید.
- این حالت را چند ثانیه نگه دارید و سپس بهآرامی به حالت قبل بازگردید.
دقت کنید که کمر باید در تمام طول انجام این حرکت صاف باشد و نباید خم شود.
حرکت پلانک
حرکت پلانک یکی از رایجترین حرکات اصلاحی است. هدف انجام این حرکت تقویت عضلات مرکزی بدن و کمک به ثبات ستون فقرات است. قرارگرفتن در حالت پلانک میتواند وضعیت ستون فقرات را صاف و خنثی نگه دارد و فشار را از روی آن بردارد. نحوه انجام حرکت پلانک:
- روی شکم دراز بکشید.
- دستها را به حالت شنا زیر خود و روی زمین قرار دهید.
- نوک انگشتان پا را روی زمین بگذارید.
- سپس با کمک دستهایتان بدنتان را از روی زمین بلند کنید.
- تا جایی که میتوانید در این حالت بمانید، سپس بهآرامی به حالت قبل بازگردید.
- سعی کنید بدنتان را در یک خط صاف نگه دارید.
- تا جای ممکن کمر یا زانوها را خم نکنید.
حرکت کرانچ
حرکت کرانچ بیشتر برای تقویت عضلات شکم کاربرد دارد. این حرکت میتواند به کاهش عدم تعادل عضلانی کمک کند و به طور قابلتوجهی برخی از ناراحتیهای به وجود آمده در اثر اسکولیوز را کاهش دهد. نحوه انجام حرکت کرانچ:
- به پشت روی زمین دراز بکشید.
- پاها را خم کند و بالا بیاورید.
- دست را پشت سر یا کنار گوشهایتان قرار دهید.
- سپس بهآرامی سر و شانههای خود را تا جایی که میتوانید به سمت بالا حرکت دهید.
- چند ثانیه در این حالت بمانید و سپس بهآرامی به حالت قبل بازگردید.
- مراقب باشید که به مهرههای گردن و کمرتان فشار زیادی وارد نشود.
- هر زمان احساس درد کردید به مرحله قبل بازگردید.
حرکت گربه - گاو
حرکت گربه-گاو یک حرکت ترکیبی است که در آن ستون فقرات خم و راست شده و میتواند به انعطافپذیری و تحرک عضلات و رباطهای اطراف ستون فقرات کمک زیادی کند. نحوه انجام حرکت گربه گاو:
- چهار دستوپا روی زمین قرار بگیرید.
- دستها را بهاندازه عرض شانه روی زمین قرار دهید.
- ابتدا سر خود را بالا بگیرید و کمر خود را تا جایی که میتوانید به سمت پایین قوس دهید.
- چند ثانیه در این حالت بمانید.
- سپس سر خود را بهآرامی به سمت پایین حرکت داده و کمر خود را به بیرون قوس دهید.
- چند ثانیه در این حالت باقی بمانید.
- سپس بهآرامی به حالت قبل بازگردید.
- این حرکت را چند بار تکرار کنید.
حرکت سگ پرنده
حرکت سگ پرنده در اغلب برنامههای ورزشی مدیریت اسکولیوز گنجانده شده است. این حرکت عضلات عمقی شکم و عضلات پشت را هدف قرار میدهد و همچنین به افزایش همترازی و حفظ تعادل بدن کمک میکند. نحوه انجام حرکت سگ پرنده:
- ابتدا روی زمین بهصورت چهار دستوپا قرار بگیرید. پشتتان باید کاملاً صاف باشد.
- کف دست و زانوهای روی زمین قرار داشته باشند.
- ابتدا دست راست و پای چپ خود را بلند کرده و به صاف در هوا نگه دارید.
- پس از چند ثانیه بهآرامی به وضعیت قبلی بازگردید.
- سپس این کار را با دست چپ و پای راست نیز انجام دهید.
جراحی
در موارد نادری که فرد دارای اسکولیوز از سن رشد عبور کرده یا دچار اسکولیوز بسیار شدید شده، پزشک ممکن است که جراحی را برای درمان اسکولیوز پیشنهاد دهد. روشهای مختلفی برای جراحی اسکولیوز وجود دارند که دو روش رایج آن عبارتاند از:
- اتصال مهرهها (Spinal fusion): در این روش پزشک دو یا چند مهره را به یکدیگر متصل میکند تا نتوانند بهصورت مستقل حرکت کنند. برای انجام این اتصال معمولاً مواد استخوانی در بین مهرهها قرار میدهند و سپس با استفاده از اتصالات فلزی اقدام به صاف نگهداشتن ستون فقرات میکنند تا مهرهها به یکدیگر جوش بخورند.
- قراردادن میله فلزی: اگر اسکولیوز در سنین پایین بهسرعت رو به شدیدتر شدن کند ممکن است که از یک یا دو میله برای صاف نگهداشتن ستون فقرات استفاده کنند. طول این میلههای میتوانند هر ۶ ماه یکبار با انجام یک جراحی افزایش پیدا کنند تا با رشد کودک، طول این میله نیز افزایش پیدا کند و بتواند بهخوبی ستون فقرات را صاف نگه دارد.
جراحی اسکولیوز همانند هر نوع جراحی دیگر میتواند باعث بروز عوارضی شود. برخی از این خطرات و عوارض شامل خونریزی بیش از حد، عفونت، درد، آسیب عصبی، لختهشدن خون میشود. همچنین زمان نقاهت این نوع جراحیها بسیار بالا میباشند.
جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز
به دلیل ناشناخته بودن علت این عارضه در بیشتر موارد، هیچ راه شناختهشدهای نیز برای پیشگیری از اسکولیوز قبل از بروز وجود ندارد. با اینحال، نکاتی وجود دارد که با رعایت آنها میتوان به تشخیص زودهنگام، مدیریت و جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز در مراحل اولیه کمک کرد.
- غربالگریهای منظم: بهتر است که کودکان غربالگریها و معاینههای منظم را برای تشخیص عارضههای استخوانی مانند اسکولیوز انجام دهند.
- آگاهی از علائم و نشانهها: آگاهی از علائم و نشانههای اسکولیوز مانند سطح نامتقارن شانهها و لگن، انحنای غیرطبیعی ستون فقرات و برجستگیهای غیرطبیعی و بیشتر در یک سمت بدن میتواند به تشخیص فوری و درمان زودهنگام اسکولیوز کمک کند.
- قراردادن بدن در وضعیت مناسب: رعایت نکات ایمنی برای بهبود وضعیت بدن در هنگام نشستن، راهرفتن و کارکردن با وسایلی مانند تلفن همراه و کامپیوتر میتواند در جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز در موارد خفیف کمککننده باشد.
- خوابیدن برای اسکولیوز: نحوه خوابیدن میتواند بر اسکولیوز تأثیر بگذارد. خوابیدن به پهلو با یک بالش زیر زانوها یا خوابیدن به پشت با بالشی زیر کمر میتواند فشار روی ستون فقرات را کاهش دهد. بهتر است از تشکهای طبی که حمایت مناسبی از بدن دارند استفاده کنید و از خوابیدن به شکم، که انحنای ستون فقرات را تشدید میکند، خودداری کنید.
- پرهیز از انجام ورزشهای مضر برای اسکولیوز: ورزشهایی که فشار نامتقارن به ستون فقرات وارد میکنند، میتوانند باعث پیشرفت اسکولیوز شوند. فعالیتهایی مانند وزنهبرداری سنگین، حرکات پیچشی مکرر (مانند تنیس)، یا ورزشهای تماسی شدید که خطر آسیب را افزایش میدهند، برای بیماران اسکولیوز مناسب نیستند. انتخاب تمرینات تقویتی متعادل و تحت نظر متخصص فیزیوتراپی بهترین راه برای جلوگیری از آسیب بیشتر است.
سوالات متداول
آیا اسکولیوز پیشرفت میکند و با گذر زمان بدتر میشود؟
بله، اسکولیوز بهویژه در دوران رشد سریع بدن، مانند نوجوانی، احتمال پیشرفت دارد. در بزرگسالی نیز اگر انحنا شدید باشد یا فشارهای نامتوازن به ستون فقرات وارد شود، ممکن است بدتر شود. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، مانند استفاده از بریس یا تمرینات تقویتی، میتواند از پیشرفت بیشتر جلوگیری کند.
معنی Scoliosis در پزشکی چیست؟
عارضه Scoliosis به انحنای غیرطبیعی ستون فقرات در جهات جانبی (چپ یا راست) گفته میشود. در حالت طبیعی، ستون فقرات باید صاف باشد، اما در افراد مبتلا به اسکولیوز، ستون فقرات شکل “S” یا “C” به خود میگیرد. این شرایط میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد و علائم آن بسته به شدت انحنا متغیر است.
معنی Levoscoliosis چیست؟
عارضه Levoscoliosis نوعی اسکولیوز است که در آن انحنای ستون فقرات به سمت چپ متمایل میشود. این نوع انحنا بیشتر در ناحیه کمری یا میانی ستون فقرات دیده میشود. اگرچه در برخی موارد علائم خاصی ندارد، اما در صورت پیشرفت ممکن است باعث درد، عدم تقارن بدن یا فشار روی اندامهای داخلی شود. تشخیص و درمان به موقع میتواند از مشکلات بعدی جلوگیری کند.
آیا اسکولیوز فقط در ستون فقرات تأثیر دارد یا سایر قسمتهای بدن را نیز تحت تأثیر قرار میدهد؟
اسکولیوز میتواند تأثیرات فراتر از ستون فقرات داشته باشد. انحنای شدید ممکن است بر عملکرد ریهها، قلب و دستگاه گوارش فشار وارد کند. همچنین ممکن است فرد در تعادل، نحوه راه رفتن و حتی دردهای مزمن در قسمتهای مختلف بدن مشکل پیدا کند.
چرا اسکولیوز بیشتر در دختران مشاهده میشود؟
علت دقیق این تفاوت هنوز مشخص نیست، اما به نظر میرسد عوامل هورمونی، رشد استخوانی سریعتر در دختران، و حساسیت بیشتر آنها به تغییرات ستون فقرات در دوران رشد، نقش مهمی داشته باشند.
آیا اسکولیوز میتواند در ازدواج یا زندگی مشترک تأثیرگذار باشد؟
اسکولیوز بهطور مستقیم مانع ازدواج یا زندگی مشترک نمیشود. اما اگر اسکولیوز شدید باشد و با مشکلاتی مانند درد مزمن یا محدودیتهای حرکتی همراه شود، ممکن است چالشهایی در فعالیتهای روزانه یا روابط شخصی ایجاد کند. حمایت عاطفی و درک متقابل در این شرایط اهمیت زیادی دارد. درمان مناسب و مدیریت صحیح میتواند زندگی نرمالی را برای فرد مبتلا فراهم کند.
آیا ورزشهای خاصی میتوانند باعث بدتر شدن اسکولیوز شوند؟
بله، فعالیتهایی که فشار نامتقارن به ستون فقرات وارد میکنند، مانند ورزشهای وزنهبرداری شدید یا ورزشهایی که نیاز به حرکات پیچشی مکرر دارند، ممکن است شرایط را بدتر کنند. بهتر است تحت نظر پزشک یا متخصص فیزیوتراپی تمرین کنید.
آیا امکان دارد اسکولیوز با گذر زمان بدون درمان بهبود یابد؟
در اکثر موارد، اسکولیوز بدون درمان پیشرفت میکند، بهویژه در سنین رشد. اگرچه در برخی بزرگسالان، انحنا ممکن است ثابت باقی بماند، اما احتمال بدتر شدن در بلندمدت وجود دارد.
آیا اسکولیوز میتواند باعث مشکلات روانی شود؟
بله، ظاهر بدن، درد مزمن و محدودیتهای جسمی ممکن است باعث کاهش اعتمادبهنفس، اضطراب یا حتی افسردگی در بیماران شود. حمایت روانشناختی و صحبت با مشاور میتواند به این افراد کمک کند.
آیا استفاده از بریس در سنین پایین همیشه مؤثر است؟
بریس زمانی مؤثرتر است که اسکولیوز زود تشخیص داده شود و بیمار هنوز در حال رشد باشد. این ابزار میتواند جلوی پیشرفت انحنا را بگیرد، اما در تمام موارد موفق نیست و باید تحت نظر پزشک استفاده شود.
چرا بعضی افراد حتی بعد از جراحی اسکولیوز همچنان درد دارند؟
درد پس از جراحی ممکن است به دلیل مشکلات عصبی، تنش در عضلات اطراف ستون فقرات، یا حتی عوارض ناشی از جراحی باشد. این موارد معمولاً با گذشت زمان و درمانهای تکمیلی مانند فیزیوتراپی بهتر میشوند.
آیا اسکولیوز میتواند روی کیفیت خواب تأثیر بگذارد؟
بله، درد مزمن و مشکلات تنفسی ناشی از اسکولیوز ممکن است کیفیت خواب را کاهش دهد. استفاده از تشک مناسب و موقعیت خواب درست میتواند کمککننده باشد.
آیا رژیم غذایی نقشی در مدیریت اسکولیوز دارد؟
در حالی که رژیم غذایی بهطور مستقیم روی انحنای اسکولیوز تأثیری ندارد، تغذیه مناسب برای حفظ سلامت استخوانها و ماهیچهها ضروری است. مصرف کافی کلسیم، ویتامین D و پروتئین به بهبود وضعیت کلی بدن کمک میکند.
آیا میتوان با روشهای غیرجراحی اسکولیوز شدید را درمان کرد؟
روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، ورزش و بریس میتوانند در کنترل اسکولیوز خفیف تا متوسط مفید باشند. اما در موارد شدید، درمان غیرجراحی معمولاً کافی نیست و جراحی ممکن است تنها راهحل باشد.
