علت بروز بیماری پرتس چیست و درمان آن چگونه است؟

بیماری پرتس یک بیماری نادر دوران کودکی است که مفصل ران را تحت‌ تأثیر قرار می‌دهد. این عارضه زمانی اتفاق می‌افتد که خون‌رسانی به سر استخوان ران که در حفره لگن قرار می‌گیرد، به طور موقت مختل شود. با اختلال در خون‌رسانی بافت استخوانی آن ناحیه ضعیف شده و کم‌کم دچار شکستگی و بافت‌مردگی می‌شود. این بافت‌مردگی می‌تواند منجر به درد، سفتی و محدودیت حرکتی شود. علت دقیق بیماری پرتس ناشناخته است، اما معمولاً در کودکان ۳ تا ۱۲ ساله امکان بروز دارد و در پسران شایع‌تر از دختران است. این عارضه پیش‌رونده است و مراحلی را در چند سال طی می‌کند. با شروع بافت‌مردگی شرایط استخوان بدتر می‌شود، اما پس از چند سال خون‌رسانی خودبه‌خود شروع می‌شود و استخوان دوباره شروع به بازسازی می‌کند. البته در این چند سالی که کودک درگیر بیماری پرتس است، باید گزینه‌های درمانی مانند فیزیوتراپی، گچ‌گیری، استفاده از بریس یا جراحی در نظر گرفته شود چرا که ممکن است کودک دچار عوارض ناشی از آن مانند درد مزمن و آرتروز شود.

بیماری پرتس چیست؟

بیماری پرتس یا سیاه شدن سر استخوان ران یکی از بیماری‌های نادر کودکان است که مفصل ران یا هیپ را درگیر می‌کند. بیماری پرتس پیامد اختلال موقتی در خون‌رسانی به سر گرد استخوان ران است. سلول‌های استخوانی در صورت دریافت نکردن خون کافی، طی فرایندی موسوم به نکروز آواسکولار یا بافت‌مردگی بی‌خونی می‌میرند. بیماری پرتس یک فرایند پیچیده چند مرحله‌ای است که چند سال طول می‌کشد. به موازات پیشرفت بیماری، روی‌هم‌افتادگی و کاهش ارتفاع استخوان ضعیف‌شده سر استخوان ران به تدریج شروع می‌شود. خون‌رسانی به سر استخوان ران به مرور زمان به حالت عادی برمی‌گردد و رشد مجدد استخوان آغاز می‌شود. بیماری پرتس معمولاً در بازه سنی ۳ تا ۱۲ سال بروز می‌یابد. این بیماری بالاترین نرخ شیوع را در بازه سنی ۵ تا ۷ سال دارد و در میان پسران شایع‌تر از دختران است. هر دو مفصل ران در ۱۰ تا ۱۵ درصد تمام موارد درگیر می‌شود (منبع).

مراحل پیشرفت بیماری پرتس

بیماری پرتس چهار مرحله به شرح زیر دارد:

• بافت‌مردگی اولیه: خون‌رسانی به سر استخوان ران در مرحله اول بیماری پرتس مختل می‌شود و در نتیجه سلول‌های استخوانی می‌میرند. ناحیه سر استخوان ران به شدت ملتهب و تحریک می‌شود و کودک نشانه‌های بیماری مانند لنگ زدن یا تغییر روش راه رفتن را به تدریج نشان می‌دهد. مرحله اولیه پرتس چند ماه طول می‌کشد.
• تکه‌تکه شدن: بدن استخوان مرده زیر غضروف را ظرف یک دوره یک تا دو ساله از بین می‌برد و استخوان مرده را به سرعت با استخوان اولیه نرم‌تر تعویض می‌کند. در این مرحله است که استخوان در حالت ضعیف‌تری قرار دارد و احتمال روی هم‌افتادگی سر استخوان ران، کاهش ارتفاع و به صورت صاف‌تر درآمدنش بیشتر است. سر استخوان ران در این مرحله به شکل تکه‌تکه درمی‌آید.
• تشکیل مجدد استخوان: استخوان قوی‌تر در این مرحله تشکیل می‌شود و به شکل سر استخوان ران درمی‌آید. مرحلۀ استخوان‌سازی مجدد غالباً طولانی‌ترین مرحله بیماری است و تا چند سال طول می‌کشد.
• بهبودی: رشد مجدد استخوان در مرحله چهارم کامل شده و سر استخوان ران به شکل نهایی درآمده است. میزان شباهت شکل استخوان جدید به استخوان ران عادی و گرد بودنش به عامل‌های متعددی از قبیل موارد زیر بستگی دارد:
  • گستردگی آسیب‌ ایجاد شده در مرحلۀ تکه‌تکه شدن
  • سن کودک در شروع بیماری: سن کودک بر قابلیت رشد مجدد استخوان اثر می‌گذارد. هر چه سن کودک در زمان بروز بیماری پرتس کمتر باشد، استخوان ران زودتر ترمیم می‌شود و دوباره رشد می‌کند.

علت بروز بیماری پرتس

علت بیماری پرتس مشخص نیست. نتایج چند پژوهش جدید حکایت از آن دارد که احتمالاً ژنتیک در ابتلا به بیماری پرتس نقش دارد، البته برای اثبات این فرضیه باید پژوهش‌های بیشتری انجام شود. آن‌چه واضح است این است که خون‌رسانی به سر استخوان ران در بیماری پرتس مختل می‌شود و در نتیجه متلاشی شدن استخوان شروع می‌شود. ممکن است بیماری ایدئوپاتیک یا بدون علت مشخص باشد یا علت دیگری مانند آسیب‌دیدگی، اختلال انعقاد خون و لخته شدن خون سبب مختل شدن جریان خون در سر استخوان ران شده باشد. لخته شدن خون تقریباً در ۵۰% بیماران مشاهده می‌شود و نوعی اختلال انعقاد خون نیز در بالغ بر ۷۵% بیماران وجود دارد (منبع). همچنین شایان ذکر است که این عارضه معمولاً در کودکانی شایع‌تر است که در معرض تماس با دود سیگار و دخانیات قرار گرفته‌اند (منبع).

علائم و نشانه‌های بیماری پرتس

یکی از اولین نشانه‌های بیماری پرتس تغییر روش راه رفتن و دویدن کودک است. این نشانه غالباً در زمان ورزش و بازی بیشترین وضوح را پیدا می‌کند. ممکن است کودک لنگ بزند، حرکتش محدود شود یا به روش عجیبی بدود؛ علت تمام این تغییرات تحریک‌پذیری داخل مفصل ران است. شماری از علائم شایع بیماری پرتس عبارتند از:

• لنگ زدن
• محدود شدن دامنه حرکتی
• دردی که در پی فعالیت شدیدتر و با استراحت کردن آرام می‌شود.
• احساس درد در لگن، کشاله ران یا دیگر بخش‌های پا مانند ران یا زانو
• اسپاسم یا گرفتگی عضلانی دردناکی که پیامد تحریک دور مفصل ران یا هیپ است.

علائم بسته به میزان فعالیت کودک می‌توانند رفت و برگشتی باشند و چند هفته یا حتی چند ماه طول بکشد تا والدین به فکر مراجعه به پزشک بیفتند.

تشخیص بیماری پرتس

اگر فرزندتان شروع به لنگ زدن کرد یا از درد لگن، کشالۀ ران یا زانو شکایت داشت، از پزشک وقت بگیرید. چنانچه فرزندتان تب دارد یا نمی‌تواند وزن را روی پا تحمل کند، حتماً به پزشک مراجعه کنید. متخصص ارتوپد کودکان معاینه بالینی کاملی را پس از بررسی علائم و پرونده پزشکی کودک انجام می‌دهد. پزشک حین معاینه به دنبال نشانه‌های کاهش دامنه حرکتی مفصل ران، ضعف عضلانی و درد می‌گردد.

رادیوگرافی روش رایجی برای تأیید تشخیص بیماری پرتس است. همچنین پزشکان دستور انجام آزمایش‌های تشخیصی بیشتر مانند MRI را برای بررسی میزان پیشرفت و گستردگی بیماری می‌دهند. این آزمایش‌ها تغییر در شکل و ساختار مفصل ران، ناهنجاری‌های استخوانی یا آسیب‌دیدگی بافت‌های اطراف را نشان می‌دهند. از کودکان مبتلا به بیماری پرتس چندین عکس رادیوگرافی در طول دورۀ بیماری گرفته می‌شود؛ بیماری ممکن است دو سال یا بیشتر طول بکشد. همان‌طور که بیماری پیشرفت می‌کند، وضعیت استخوان در عکس‌های رادیوگرافی غالباً وخیم‌تر دیده می‌شود؛ تا آن‌که نشانه‌های بهبود تدریجی با شروع شدن مرحلۀ استخوان‌سازی و بازسازی نمایان می‌شود.

روش‌های درمان بیماری پرتس

درمان بیماری پرتس با هدف تسکین علائم دردناک، محافظت از شکل سر استخوان ران و بازیابی حرکت عادی مفصل ران انجام می‌شود. چنانچه بیماری پرتس درمان نشود، سر استخوان ران بدشکل می‌شود و به خوبی درون حفرۀ مفصل ران قرار نمی‌گیرد. در نتیجه مشکلات لگن و مفصل ران، مانند شروع زودهنگام آرتریت، بیشتر در دوران بزرگسالی بروز می‌یابد. درمان بیماری پرتس معمولاً شامل ترکیبی از استراحت، فیزیوتراپی، گچ‌گیری یا بستن بریس می‌شود. جراحی گاهی با توجه به شدت بیماری پرتس ضرورت می‌یابد. پزشکان عامل‌های مختلفی را هنگام تهیه طرح درمان مدّنظر قرار می‌دهند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سن کودک: احتمال این که سر استخوان ران پس از بهبود گرد شود، در کودکان کوچک‌تر، شش سال به پایین، بالاتر است.
• میزان آسیب‌دیدگی سر استخوان ران: اگر بیش از ۵۰% سر استخوان ران دچار بافت‌مردگی شده باشد، احتمال رشد مجدد بدون بدشکلی کمتر می‌شود.
• مرحلۀ بیماری در زمان تشخیص بیماری پرتس: پزشکان درمان مناسب را با توجه به مدت زمانی که قبل از تشخیص و شروع درمان از ابتلا به بیماری پرتس گذشته است، توصیه می‌کنند.

در این بخش با روش‌های رایج درمان و مدیریت بیماری پرتس آشنا می‌شوید:

نظارت

تحت‌نظر گرفتن ساده معمولاً درمانی است که به بیماران خردسال دو تا شش ساله‌ای توصیه می‌شود که طبق عکس‌های رادیوگرافی اولیه فقط چند تغییر انگشت‌شمار در سر استخوان رانشان ایجاد شده است. متخصص ارتوپد اطفال کودک را به‌طور منظم تحت‌نظر دارد و دستور گرفتن عکس‌های رادیوگرافی دوره‌ای را می‌دهد تا مطمئن شود رشد مجدد سر استخوان ران در مرحلۀ بهبود بیماری به درستی انجام می‌شود.

استراحت

استراحت و انجام ندادن ورزش‌های پربرخوردی مانند دو و دوچرخه‌سواری به تسکین درد و محافظت از سر استخوان ران کمک می‌کند. ممکن است پزشک اطفال برای جلوگیری از تحمیل وزن بسیار سنگین به مفصل توصیه کند کودک از عصای زیربغل یا واکر استفاده کند.

دارو درمانی

التهاب مفصل ران باعث بروز علائم دردناک می‌شود. داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs) مانند ایبوپروفن برای کاهش التهاب مفید هستند و پزشکان اطفال مصرف این دسته از داروها را برای یک دوره چند ماهه توصیه می‌کنند. پزشک دوز مصرف دارو را به موازات پیشرفت بیماری تغییر می‌دهد یا دستور می‌دهد مصرف دارو قطع شود.

فیزیوتراپی

خشکی مفصل ران یکی از عوارض شایع بیماری پرتس است. فیزیوتراپی برای بازیابی دامنه حرکتی مفصل ران پیشنهاد می‌شود. درمان فیزیوتراپی غالباً بر بهبود چرخش داخلی و ابداکشن هیپ متمرکز است. یکی از والدین یا پرستار کودک غالباً باید برای انجام حرکات فیزیوتراپی و انجام درمان به کودک کمک کنند. اهداف فیزیوتراپی برای درمان بیماری پرتس عبارت است از:

• حرکات کششی انعطاف‌پذیری عضله‌های مفصل ران را افزایش می‌دهد.
• متخصص فیزیوتراپی روش صحیح گام برداشتن و الگوی راه رفتن عادی را به بیمار آموزش می‌دهد.
• فعالیت‌ها و حرکات ورزشی خاص برای بهبود تعادل و هماهنگی انجام می‌شود.
• فیزیوتراپیست ورزش‌های کم‌برخوردی مانند پیاده‌روی و دوچرخۀ ثابت را به بیمار آموزش می‌دهد و والدین را راهنمایی می‌کند که چطور ورزش‌درمانی را در برنامۀ روزانۀ فرزندشان بگنجانند.

بریس

اگر دامنه حرکتی محدود شده باشد یا عکس‌های رادیوگرافی یا تصویربرداری‌های دیگر نشان بدهد که بدشکلی در حال ایجاد شدن است، از بریس برای نگه داشتن سر استخوان ران در موقعیت عادی‌اش، درون حفره مفصل ران استفاده می‌شود.

گچ‌گیری

گچ پتری به گچ‌گیری دو تکه به طول پا گفته می‌شود، یک میله نیز پاها را از هم دور نگه می‌دارد، در نتیجه این وضعیتِ قرارگیری پاها شکلی شبیه به حرف A ایجاد می‌شود. متخصص ارتوپد کودکان به احتمال زیاد گچ‌گیری پتری اولیه را در اتاق عمل انجام می‌دهد تا به تجهیزات تخصصی زیر دسترسی داشته باشد:

• آرتروگرام: پزشک مجموعه‌ای از عکس‌های رادیوگرافی خاص را حین عمل گچ‌گیری می‌گیرد؛ به این عکس‌ها آرتروگرام می‌گویند. آرتروگرام میزان بدشکلی سر استخوان ران را نشان می‌دهد. پزشک به کمک آرتروگرافی از موقعیت صحیح سر استخوان ران مطمئن می‌شود. مقدار کمی مادۀ حاجب (کنتراست) برای آرتروگرافی درون مفصل ران تزریق می‌شود تا شکل سر استخوان ران واضح‌تر دیده شود.
• تنوتومی: عضله اداکتور (نزدیک‌کننده) کشاله ران در بعضی موارد بسیار سفت است و نمی‌گذارد مفصل ران بچرخد و در موقعیت درست قرار بگیرد. در این صورت متخصص ارتوپد اطفال عمل کوچکی به نام تنوتومی را قبل از گچ‌گیری پتری برای رفع سفتی و خشکی عضله انجام می‌دهد. پزشک برش کوچکی را در این عمل سریع با استفاده از ابزاری بسیار ظریف روی عضله ایجاد می‌کند.

گچ پاها معمولاً پس از چهار تا شش هفته باز می‌شود. فیزیوتراپی پس از باز کردن گچ برای بازیابی حرکت مفصل‌های ران و زانوها ادامه می‌یابد. متخصصان ارتوپد کودکان توصیه می‌کنند گچ‌گیری تا زمان ورود مفصل ران به مرحلۀ پایانی فرایند بهبود تکرار شود.

جراحی

متخصص ارتوپد کودکان جراحی را برای برقراری دوباره هم‌ترازی مناسب استخوان‌های لگن و نگه داشتن سر استخوان ران در عمق حفره هیپ تا اتمام فرایند بهبود و بازسازی استخوان توصیه می‌کند. جراحی فقط در صورتی توصیه می‌شود که:

• کودک در زمان تشخیص بیماری پرتس بیشتر از ۸ سال داشته باشد. چون احتمال بدشکلی در مرحله استخوان‌سازی مجدد در کودکان بزرگ‌تر، بالاتر است، پیشگیری از آسیب‌دیدگی سر استخوان ران به موازات افزایش سن کودک اهمیت بیشتری می‌یابد.
• اگر بیش از ۵۰% سر استخوان ران آسیب دیده باشد. نگه داشتن سر استخوان ران درون حفرۀ مدور مفصل ران کمک می‌کند تا استخوان به صورت مناسب رشد کند و کارکرد مناسب داشته باشد.
• چنانچه درمان غیرجراحی برای نگه داشتن مفصل ران در موقعیت درست ناکارآمد بوده باشد.

جراحی استئوتومی یا استخوان‌بُری متداول‌ترین عملی است که برای درمان بیماری پرتس انجام می‌شود. جراح ارتوپد استخوان را می‌برد و آن را در موقعیت مناسب قرار می‌دهد تا سر استخوان ران درون حفرۀ مفصلی باقی بماند. جراح برای حفظ هم‌ترازی از پیچ و پلاک استفاده می‌کند؛ پیچ و پلاک پس از اتمام مرحلۀ بهبود بیماری بیرون آورده می‌شود. پای کودک پس از عمل استئوتومی معمولاً چند هفته گچ گرفته می‌شود تا استخوان از حالت هم‌ترازی خارج نشود. فیزیوتراپی پس از باز کردن گچ برای بازیابی دامنه حرکتی و قدرت عضلانی انجام می‌شود. همچنین کودکان باید از واکر یا عصای زیربغل استفاده کنند تا وزن کمتری به مفصل ران جراحی‌ شده وارد شود. متخصص ارتوپد کودکان بیمار را همچنان با گرفتن عکس‌های رادیوگرافی در مراحل پایانی بهبود تحت‌نظر می‌گیرد.

نکات مراقبتی تا زمان بهبود بیماری پرتس

بیماری پرتس به مفصل ران کودکان آسیب می‌زند و سر استخوان ران را ضعیف و شکننده می‌کند. فرایند بهبود بیماری چند سال طول می‌کشد. کودک در این مدت باید رهنمون‌های خاصی را رعایت کند تا استخوان به خوبی ترمیم شود و از آسیب‌دیدگی بیشتر جلوگیری شود.

بایدها

کودکان مبتلا به بیماری پرتس باید کارهای زیر را در طول فرایند بهبود انجام بدهند:

• طرح درمان تجویز شده توسط پزشک را رعایت کنند؛ طرح درمان احتمالاً شامل استراحت، فیزیوتراپی یا گچ‌گیری می‌شود.
• در صورت لزوم از عصای زیربغل یا ویلچر استفاده کنند تا وزن روی مفصل ران درگیر نیفتد.
• تغذیه سالم داشته باشند و به‌طور منظم ورزش کنند تا سلامت عمومی‌شان ارتقا پیدا کند و روند بهبود بهتر طی شود.

نبایدها

کودکان مبتلا به بیماری پرتس نباید کارهای زیر را در طول فرایند بهبود انجام بدهند:

• در ورزش‌های تماسی که احتمال زمین خوردن یا برخورد وجود دارد، شرکت نکنند.
• درد یا ناراحتی مفصل ران درگیر را نادیده نگیرند، چون ممکن است درد بیانگر آسیب‌دیدگی بیشتر یا بروز عوارض باشد و
• درمان یا فیزیوتراپی را بدون مشورت با پزشک معالجشان قطع نکنند.

ورزش‌ها و حرکات اصلاحی بیماری پرتس

خشکی مفصل ران و ضعف عضلانی از عوارض شایع بیماری پرتس در کودکان است. حرکات ورزشی خاصی که دامنۀ حرکتی مفصل ران و قدرت عضلانی را افزایش می‌دهند، برای رفع خشکی مفصل و تقویت عضله مفید هستند. در این بخش چند حرکت ورزشی را برایتان توضیح می‌دهیم که ضعف عضلانی و خشکی مفصل دور شکم و لگن کودک را کاهش می‌دهند. کودک باید این حرکات را تحت نظارت والدینش انجام بدهد تا از ایمنی ورزش‌درمانی اطمینان حاصل شود. انجام دادن هیچ یک از حرکات ورزشی زیر نباید باعث درد شود و کودک را به‌هیچ‌وجه به زور و با تحمل درد مجبور به انجام حرکت نکنید. اگر کودک در اثر انجام هر یک از ورزش‌های زیر دچار درد شد، این مسئله را در مراجعۀ بعدی به پزشک اطلاع بدهید.

عوارض درمان‌ نشدن بیماری پرتس

تشخیص و درمان بیماری پرتس در مرحله‌های اولیه احتمال موفقیت‌آمیز بودن درمان را در حد چشمگیری افزایش و احتمال بروز عوارض را کاهش می‌دهد. در اکثر موارد در طول درمان اصلاحاتی بر روی کودکان مبتلا به بیماری پرتس انجام می‌شود تا کودک بتواند راه برود، بازی کند، رشد کند و زندگی فعالی داشته باشد. بااین‌حال، برخی کودکان حتی پس از درمان موفقیت‌آمیز در دوران کودکی در سنین بالاتر دچار مشکلات لگن می‌شوند. به همین دلیل، بسیاری از کودکان مبتلا به بیماری پرتس باید تا دوران بزرگسالی به‌ طور منظم به متخصص ارتوپد کودکان مراجعه کنند و تحت‌ نظر باشند.

اگر سر استخوان ران بدشکل بماند، احتمال بروز عوارض در آینده بیشتر می‌شود. البته اگر سر استخوان ران بدشکل، علی‌رغم بدشکلی، در حفره مفصل ران جای بگیرد، می‌توان از بروز مشکلات جلوگیری کرد. در مواردی که سر بدشکل استخوان ران به خوبی درون حفره مفصلی قرار نمی‌گیرد، احتمال درد لگن یا شروع زودهنگام آرتریت در دوران بزرگسالی پررنگ‌تر می‌شود. عوارض احتمالی بیماری پرتس عبارت است از:

• آرتروز: آرتروز یکی از عوارض شایع بیماری پرتس است که در سنین بالاتر بروز می‌یابد. آرتروز پیامد آسیب دیدن مفصل ران در طول دورۀ بیماری است.
• درد مزمن: برخی بیماران درد مزمنی را در مفصل ران تجربه می‌کنند، درد حتی پس از درمان آرام نمی‌شود.
• خشکی و کاهش دامنه حرکتی: ممکن است مفصل ران به دلیل آسیب‌ ناشی از ابتلا به بیماری پرتس خشک شود و دامنه حرکتی‌اش کمتر شود.
• هم‌اندازه نبودن طول دو پا: یک پا کوتاه‌تر از پای دیگر می‌شود. این ناهنجاری زمانی پیش می‌آید که صفحه رشد مفصل درگیر آسیب ببیند.
• آسیب‌های روانی: کودکان مبتلا به بیماری پرتس به دلیل محدودیت‌های جسمی ناشی از بیماری، دچار عوارض روانی مانند اضطراب، افسردگی و انزوای اجتماعی می‌شوند.

گروه‌های در معرض خطر بیماری پرتس

علت دقیق ابتلا به بیماری پرتس مشخص نیست، بااین‌حال چند عامل خطر احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش می‌دهند. عامل‌های خطر بیماری پرتس شامل ژنتیک، سن، جنسیت و شرایط و بیماری‌های خاصی مانند کم بودن وزن در زمان تولد، زایمان زودرس و اختلال‌های تیروئید می‌شود‌. عامل‌های خطر احتمالی بیماری پرتس عبارت است از:

• سن: کودکان در هر سنی ممکن است دچار بیماری پرتس بشوند، البته این بیماری بالاترین درصد شیوع را در بازه سنی ۳ تا ۱۲ سال دارد.
• جنسیت: درصد شیوع بیماری پرتس در پسران پنج‌ برابر دختران است.
• سابقه خانوادگی: موارد نادری از بیماری پرتس ارثی است.
• HIV: بالغ بر ۵% بیماران مبتلا به HIV دچار نکروز آواسکولار مفصل ران می‌شوند.
• لخته شدن خون: ترومبوفیلیا با مختل کردن خون‌رسانی در سر استخوان ران باعث ابتلا به بیماری پرتس می‌شود. لخته‌های خون در رگ‌های مسئول خون‌رسانی به مفصل ران تشکیل می‌شود و زمینه‌ساز انسداد جریان خون و در پی آن مرگ استخوان می‌گردد. در نتیجه مشکل روی‌ هم‌افتادگی سر استخوان ران و ابتلا به بیماری پرتس پیش می‌آید.
• قرار گرفتن در معرض دود سیگار و دخانیات: استنشاق دود سیگار به عنوان یکی از عامل‌های خطر بالقوه بیماری پرتس شناسایی شده است (منبع). دود دخانیات حاوی مواد شیمیایی مضر فراوانی مانند نیکوتین و مونوکسید کربن است. این مواد به رگ‌های خونی آسیب می‌زنند و جریان خون را در سر استخوان ران کاهش می‌دهند.
• جایگاه اجتماعی ـ اقتصادی فرودست: جایگاه اجتماعی-اقتصادی پایین به‌ طور غیرمستقیم از طریق روش‌های متعدد، زمینه‌ساز ابتلا به بیماری پرتس می‌شود. احتمال این‌ که کودکان برخاسته از خانواده‌های دچار مشکلات اقتصادی با عامل‌های خطر خاص بیماری پرتس، مانند چاقی، تغذیه نامناسب و بی‌تحرکی روبه‌رو شوند، بیشتر است. این عامل‌های خطر به واسطه مختل کردن جریان خون در مفصل ران و ضعیف کردن استخوان‌ها احتمال ابتلا به بیماری پرتس را افزایش می‌دهند.
• کم بودن وزن در زمان تولد: وزن کمتر از ۲.۵ کیلوگرم در زمان تولد، به‌ویژه در نوزادان پسر یکی از عامل‌های خطر بیماری پرتس به شمار می‌آید. میزان مواد معدنی در استخوان‌های نوزادانی که در زمان تولد وزن پایینی دارند، کم است. کمبود مواد معدنی بر رشد و قدرت استخوان‌های نوزادان اثر می‌گذارد. در نتیجه اگر خون‌رسانی در سر استخوان ران مختل شود، این گروه از نوزادان بیشتر مستعد ابتلا به بیماری پرتس خواهند بود.

پیشگیری

هیچ روش شناخته‌ شده‌ای برای پیشگیری از بیماری پرتس وجود ندارد. بااین‌حال، اگر کودک به بیماری پرتس مبتلا تشخیص داده شود، می‌توان از بیشتر آسیب دیدن استخوان ران و لگن جلوگیری کرد. یکی از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از بیماری پرتس این است که مطمئن شوید وزن فرزندتان همواره در حد سالم است، چرا که چاقی فشار مضاعفی را به مفصل ران وارد می‌کند. تشویق کردن کودکان به ورزش منظم و تحرک داشتن برای تقویت عضلات دور مفصل ران و ارتقا سلامت عمومی استخوان‌ها مفید است. همچنین والدین باید از متعادل بودن تغذیۀ فرزندشان اطمینان حاصل کنند؛ برنامۀ غذایی کودکان باید سرشار از کلسیم و مواد مغذی ضروری‌ دیگری باشد که به رشد استخوان‌های سالم کمک می‌کنند. به‌علاوه والدین باید حالت اندامی و الگوی گام برداشتن فرزندشان را تحت‌نظر داشته باشند، چون ناهنجاری‌های مرتبط باعث می‌شود فشار بیشتری به مفصل ران وارد شود.

نتیجه‌گیری

بیماری پرتس یک عارضه مفصل ران در دوران کودکی است که معمولاً در کودکان بین ۳ تا ۱۲ سال رخ می‌دهد. علت بروز این عارضه ناشناخته است و زمانی اتفاق می‌افتد که خون‌رسانی سر استخوان مفصل ران متوقف شده و آن بخش از استخوان دچار بافت‌مردگی شود. پس از گذشت چند سال و بازگشت خون‌رسانی، سر استخوان ران دوباره شروع به استخوان‌سازی می‌کند. این دوره استخوان‌سازی ممکن است چند سال طول بکشد. در این دوران بسیار اهمیت دارد که به پزشک مراجعه کرد و گزینه‌های درمانی شامل فیزیوتراپی، گچ‌گیری و استفاده از بریس می‌شود. در مواردی که بیماری پرتس پس از ۸ سالگی بروز کند، ممکن است برای مدیریت عوارض به جراحی نیاز باشد. از عوارض بیماری پرتس می‌توان به بروز درد مزمن و آرتروز اشاره کرد. در صورت مشاهده هرگونه سختی در راه‌رفتن، لنگ زدن یا احساس درد در هنگام فعالیت کودک، بهتر است هر چه سریع‌تر به یک متخصص ارتوپد کودکان مراجعه کنید. در صورت مشاهده هرگونه از این علائم یا مشاوره درباره بیماری پرتس می‌توانید با شماره‌های ٢٦٧٢٣٩٩٦-٠٢١، ۰۹۱۹۷۵۶۷۴۵۰ یا ۰۹۱۲۰۶۱۰۷۶۶ تماس حاصل فرمایید.

سوالات متداول

آیا بیماری پرتس خطرناک است؟

بیماری پرتس عارضه‌ای جدی است، اما معمولاً کشنده نیست. درهرحال بیماری پرتس با درد شدید، خشکی و کاهش توانایی حرکتی مفصل ران همراه است. لازم است بیماری پرتس با بهره‌گیری از روش‌هایی مانند فیزیوتراپی، بستن بریس یا جراحی درمان شود.

بیماری پرتس در چه سنی بیشتر دیده می‌شود؟

بیماری پرتس معمولاً در کودکان چهار تا هشت سال بروز می‌یابد. البته دامنه سنی ابتلا به بیماری پرتس را می‌توان از دو تا دوازده سال گسترش داد.

چه زمانی می‌توان دقیقاً بیماری پرتس را تشخیص داد؟

تشخیص بیماری پرتس می‌تواند دشوار باشد، چرا که علائم این بیماری مشابه دیگر عارضه‌های لگن یا هیپ است. برای تشخیص بیماری باید چند بار به متخصص مراجعه کنید و آزمایش‌های تصویربرداری مختلفی را انجام بدهید تا سرانجام پزشک تشخیص اولیه را تأیید کند. پزشکان گاهی دستور می‌دهند که اسکن استخوان یا آزمایش خون برای تشخیص افتراقی و رد احتمال ابتلا به بیماری‌های دیگری انجام شود که علائم مشابه دارند.

آیا بیماری پرتس برای درمان به جراحی نیاز دارد؟

روش درمان بیماری پرتس به شدت عارضه و سن کودک بستگی دارد. درمان‌های غیرجراحی در اکثر موارد کافی هستند و جراحی ضرورتی ندارد. اما اگر کودک بیشتر از ۸ سال داشته باشد و بیماری پرتس شدید باشد، چاره‌ای جز انجام جراحی باقی نمی‌ماند.

آیا بیماری پرتس خود به خود درمان می‌شود؟

بله، خون‌رسانی در نهایت به حالت عادی برمی‌گردد و سر استخوان ران ترمیم می‌شود. البته شکل سر استخوان ران تغییر خواهد کرد و دیگر به روانی درون حفرۀ مفصل حرکت نخواهد کرد. روش‌های درمانی صرفاً برای مدیریت عوارض احتمالی است.

آیا کودک دارای بیماری پرتس می‌تواند راه برود؟

بله، اما از آن‌جا که بیماری پرتس در حال پیشرفت است، ممکن است کودک دچار درد شود و با الگوی گام برداشتنی غیرعادی راه برود.

آیا کودک دارای بیماری پرتس می‌تواند ورزش کند؟

بله، اگرچه لازم است کودک دچار بیماری پرتس استراحت کند و از انجام فعالیت‌هایی خودداری کند که فشار بیش از حدی را به مفصل ران وارد می‌کند، در عین‌حال ضروری است که کودک تحرک داشته باشد و ورزش‌های مناسب را برای حفظ رفاه و سلامت عمومی انجام بدهد.

آیا کودک دارای بیماری پرتس می‌تواند دوچرخه سواری کند؟

بله، البته امکان دوچرخه‌سواری به شدت بیماری و توصیۀ پزشک معالج بستگی دارد. ممکن است لازم باشد دوچرخه‌سواری را برای فرزندتان ممنوع کنید، چون این ورزش فشار بسیار شدیدی را به مفصل ران وارد می‌کند.

آیا کودک دارای بیماری پرتس فلج می‌شود؟

خبر، بیماری پرتس باعث ناتوانی نمی‌شود، اما زندگی را برای کودک دشوار می‌کند و به علائمی مانند درد، خشکی و کاهش دامنۀ حرکتی مفصل ران دامن می‌زند. البته اگر بیماری در مرحلۀ اولیه تشخیص داده شود و درمان مناسب انجام شود، بسیاری از کودکان به‌طور کامل بهبود می‌یابند و زندگی سالم و فعالی بدون عوارض بلندمدت خواهند داشت.

آیا امکان بروز بیماری پرتس در بزرگسالی وجود دارد؟

بیماری پرتس فقط در کودکان بروز می‌یابد، بااین‌حال بزرگسالان نیز بنا به دلایل مختلف دچار بافت‌مردگی ناشی از اختلال در خون‌رسانی (نکروز آواسکولار) می‌شود.

آیا کودک دارای بیماری پرتس دچار آرتروز می‌شود؟

کودکان دچار بیماری پرتس در سنین بالاتر بیشتر در معرض خطر ابتلا به آرتروز قرار دارند، به‌خصوص اگر بیماری پرتس شدید بوده یا درمان نشده باشد.

آیا امکان دارد بیماری پرتس در هر دو پا بروز کند؟

بله، البته در اکثر کودکان مبتلا به بیماری پرتس فقط یک مفصل ران درگیر می‌شود.