انحراف پا به بیرون و کج گذاشتن پای کودک (راه‌رفتن اردکی)

کج گذاشتن پا به خارج، یا راه‌رفتن اردکی، عارضه‌ای نسبتاً شایع است که به دلیل چرخش استخوان‌های پا به سمت خارج ایجاد می‌شود. این عارضه در اغلب موارد بی‌خطر است و با رشد کودک به طور خودبه‌خود برطرف می‌شود. با این حال، در برخی موارد برطرف نشده و می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند درد پا، لنگیدن و ساییدگی زودرس غضروف‌های زانو شود. اگر متوجه انحراف پاهای کودک به بیرون، درد در پاها، لنگیدن یا مشکل در راه‌رفتن یا دویدن شدید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. پزشک با معاینه و انجام آزمایشات لازم، علت را تشخیص داده و درمان مناسب را تجویز خواهد کرد. در اکثر موارد، درمان با فیزیوتراپی، استفاده از بریس یا کفش‌های مخصوص و در موارد نادر، با جراحی انجام می‌شود.

آیا انحراف مچ پا به بیرون در کودکان طبیعی است؟

چرخش مچ پا به بیرون ممکن است از بدو تولد و یا در سنین بالاتر به وجود بیاید. کودک تازه به دنیا آمده استخوان‌های نرم و انعطاف‌پذیری دارد و هنگامی که اولین قدم‌هایش را بر می‌دارد، ممکن است پاها در هر جهتی قرار بگیرند. چرخش مچ پا به خارج در بیشتر کودکان با گذشت زمان و قدرت گرفتن عضلات پا و مستحکم شدن استخوان‌ها اصلاح می‌شود. این تغییرات نهایتاً تا سن هفت‌سالگی رخ می‌دهند؛ بنابراین اگر کودک در سنین بالاتری قرار دارد و هنوز در حین راه‌رفتن پایش را کج می‌گذارد و پاهایش به سمت خارج انحراف دارند، بهتر است توسط یک پزشک ویزیت شود. بااین‌وجود اگر انحراف مچ پا بسیار شدید باشد، در هر سنی، حتی پیش از هفت‌سالگی نیاز به مراجعه به پزشک دارد.

نحوه معاینه توسط والدین

با وجود این که تشخیص نهایی انحراف پا به بیرون توسط پزشک متخصص انجام می‌شود، این بخش چند روش ساده برای بررسی وضعیت پاهای کودک در خانه و شناسایی محل احتمالی مشکل ارائه می‌دهد. توجه به این نکته ضروری است که این روش‌ها جایگزینی برای معاینه پزشکی نیستند و صرفاً برای آگاهی بیشتر هستند.

از میان دلایل مختلف سه دلیل عمده برای انحراف پا به خارج وجود دارد:

• چرخش استخوان‌ درشت‌نی به سمت خارج
• چرخش استخوان ران
• چرخش لگن به سمت خارج

چرخش استخوان‌ درشت‌نی به سمت خارج

• در حالت ایستاده، خطوط نشانه زیر را پیدا کنید:
  • خط وسط کاسه زانو (کشکک زانو)
  • خط وسط درشت‌نی (استخوانی که بر روی ساق پا لمس می‌شود)
• وضعیت دو خط نشانه را نسبت به هم بسنجید

نتیجه‌گیری: اگر خطوط نشانه در یک پا در امتداد هم نبودند، انحراف پا به بیرون ممکن است ناشی از چرخش استخوان‌ درشت‌نی به سمت خارج باشد.

چرخش استخوان ران

• از کودک خود بخواهید بر روی شکم بخوابد و زانوهای خود را نود درجه خم بکند.
• مطابق شکل زیر از فرزندتان بخواهید که پاهای خود را ابتدا تا جای ممکنه از خط وسط دور کند (به سمت خارج بچرخاند).
• سپس از فرزند خود بخواهید که پاهای خود را به سمت داخل بچرخاند و سعی کند که انگشت‌های شست پا را به هم بزند. در تمامی این مراحل زانو باید به حالت خم شده بماند.

نتیجه‌گیری: در صورتی که هنگام انجام این معاینه کودک به‌خوبی پاهای خود را از هم دور می‌کرد اما نمی‌توانست پاهایش را به هم نزدیک بکند، انحراف پا به بیرون ممکن است ناشی از چرخش استخوان ران باشد.

چرخش لگن به سمت خارج

• هنگامی که کودک ایستاده است، از بالا به جهت قرارگیری زانوها نگاه کنید.
• به نحوه جهت‌گیری زانوها دقت کنید.

 نتیجه‌گیری: در صورتی که جهت زانوها مانند تصویر بالا رو به بیرون بود، انحراف پا به بیرون ممکن است ناشی از چرخش لگن باشد.

علت‌های انحراف پا به بیرون

همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، انحراف پا به خارج می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. اما در اکثر موارد، چرخش غیر‌طبیعی یکی از استخوان‌های پا باعث ایجاد این عارضه می‌شود. لازم به ذکر است که در بیشتر کودکان این انحراف در یک برهه زمانی نسبتاً کوتاه به وجود آمده و سپس در طی رشد استخوان‌های پا خودبه‌خود اصلاح می‌شود. اما در مواردی، ممکن است برای اصلاح این انحراف نیاز به مراجعه به پزشک داشته باشند. در جدول زیر برخی از علت‌های انحراف پا به بیرون در کودکان نوشته شده است:

 

درمان چرخش پا به بیرون

خوشبختانه، طیف وسیعی از روش‌های درمانی برای اصلاح انحراف پا به بیرون وجود دارد. انتخاب روش درمانی مناسب که می‌تواند شامل روش‌های تهاجمی و غیرتهاجمی باشد، به عوامل متعددی از جمله سن بیمار، شدت عارضه، وضعیت سلامتی عمومی و سبک زندگی او بستگی دارد. در برخی موارد، ممکن است برای دستیابی به بهترین نتیجه، ترکیبی از روش‌های درمانی مختلف به کار گرفته شود. روش‌های درمانی موجود شامل موارد زیر می‌شود:

صبر و نظارت

خوشبختانه از هر هزار کودک مبتلا به انحراف پا به بیرون، تنها یک نفر نیازمند مداخله جدی پزشکی است. بسیاری از افرادی که دچار چرخش پا به بیرون هستند در طول زندگی خود هیچ علامت خاصی را تجربه نمی‌کنند. در اکثر موارد پزشک به والدین توصیه می‌کند که صبر کنند و در صورت پیشرفت بیماری و عوارض آن دوباره به مطب رجوع کنند.

فیزیوتراپی

اگر کودک دچار موارد شدید چرخش پا به خارج باشد، فیزیوتراپی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. انجام تمرین‌های فیزیوتراپی با کشیدن و تمرین‌دادن عضلات پا و قوزک باعث بهبود وضعیت و اصلاح انحراف پا می‌شود.

حرکات اصلاحی انحراف پا به بیرون

شما می‌توانید با انجام یک رشته از حرکات اصلاحی به‌صورت مستمر و روزانه، نقش بزرگی در بهبود انحراف پا در فرزندتان داشته باشید. اما در نظر داشته باشید که تجویز حرکات باید به‌صورت دقیق و اصولی توسط فرد متخصص انجام شود تا از ایجاد آسیب در کودکتان جلوگیری شود.

استفاده از ارتز و بریس

ارتزها ابزارهای حمایتی هستند که توسط پزشک برای اصلاح ناهنجاری‌های پا، مانند راه‌رفتن اردکی، تجویز می‌شوند. این کفی‌های طبی کفش می‌توانند راه‌حلی مقرون‌به‌صرفه و غیرتهاجمی برای بهبود تعادل و الگوی راه‌رفتن کودکتان باشند. ارتزها با مکانیزم‌های مختلفی به صاف‌شدن انحراف پا به بیرون کمک می‌کنند:

• کنترل چرخش مچ پا: ارتزها با محدود‌کردن چرخش مچ پا به سمت بیرون، به برطرف‌‌‌شدن انحراف پا به بیرون کمک می‌کنند. این امر می‌تواند به کاهش درد و فشار در زانوها و مچ پاها ناشی از راه‌رفتن اردکی کمک کند.
• کاهش درد: ارتزها با کاهش فشار روی زانوها و مچ پا می‌توانند به طور قابل‌توجهی درد ناشی از راه‌رفتن اردکی را کاهش دهند.
• بهبود عملکرد: ارتزها با بهبود نحوه ایستادن و افزایش ثبات، می‌توانند به کودک کمک کنند تا فعالیت‌های ورزشی و روزمره خود را به طور مؤثرتر و با خستگی کمتر انجام دهد.

انواع مختلفی از ارتزها با ویژگی‌ها و مواد مختلف وجود دارد. انتخاب نوع مناسب ارتز به شدت ناهنجاری راه‌رفتن اردکی و نیازهای کودک بستگی دارد.

بریس‌ها وسایلی حمایتی هستند که برای اصلاح ناهنجاری‌های اسکلتی عضلانی، از جمله انحراف پا به بیرون، تجویز می‌شوند. این ابزارها در اشکال مختلف، از جمله آتل‌های ساق پا، بریس‌های بلند و بریس‌های مچ پا موجود هستند و می‌توانند به‌عنوان راه‌حلی غیرتهاجمی و مؤثر برای بهبود تراز پا، کاهش درد و افزایش ثبات عمل کنند.

بریس‌ها با اعمال فشار کنترل‌شده به نقاط مختلف پا، انحراف پا به بیرون را به طور مکانیکی اصلاح می‌کنند. برخی از بریس‌ها نیز با طراحی خاص خود می‌توانند به تقویت عضلات ضعیف شده در اطراف مفاصل پا کمک کنند. این امر در نهایت منجر به بهبود ثبات و تعادل پاها می‌شود.

 مزایای استفاده از بریس‌:

• غیرتهاجمی بودن: برخلاف روش‌های جراحی، بریس‌ها روشی بدون درد و بدون نیاز به بستری در بیمارستان هستند.
• اثرگذاری: بریس‌ها می‌توانند در کاهش درد و بهبود تراز پا بسیار مؤثر باشند.
• تنوع: بریس‌ها در انواع مختلفی موجود هستند تا متناسب با نیازهای فردی کودک باشند.
• قابلیت استفاده آسان: پوشیدن و درآوردن بریس‌ها آسان است و می‌توان آن‌ها را زیر لباس پوشید.
• کنترل رشد استخوان‌ها: بریس‌ها می‌توانند به کنترل رشد استخوان‌ها در کودکان در حال رشد کمک کنند و از بدتر شدن انحراف پا جلوگیری کنند. استفاده از بریس در سنین پایین می‌تواند به جلوگیری از نیاز به مداخلات تهاجمی‌تر در آینده کمک کند.

جراحی

جراحی یکی از گزینه‌های درمانی برای انحراف پا به خارج شدید یا دردناک است. این جراحی شامل اصلاح ناهنجاری استخوانی است که باعث انحراف پا به خارج می‌شود. هدف از جراحی، صاف کردن پاها و بهبود عملکرد آن‌ها است.

در این عمل جراحی، ابتدا جراح استخوان را برش می‌زند. سپس استخوان را در جهت مناسب می‌چرخاند تا انحراف به طور کامل اصلاح شود. در نهایت، برای تثبیت استخوان در موقعیت جدید، از ابزار و تجهیزات فلزی مخصوص استفاده می‌شود. جراحی اصلاح انحراف پا به خارج در بیشتر موارد ضروری نیست. با این حال، در برخی موارد، علی‌رغم انجام درمان‌های غیرتهاجمی مانند استفاده از بریس و فیزیوتراپی، ممکن است انحراف پا به طور کامل اصلاح نشود و پزشک انجام جراحی را توصیه کند.

چه زمانی جراحی برای انحراف پا به بیرون ضروری است؟

• شدت: اگر چرخش پا به خارج شدید باشد و به طور قابل‌توجهی بر راه‌رفتن، دویدن یا فعالیت‌های روزانه تأثیر بگذارد، ممکن است جراحی لازم باشد.
• درد: اگر انحراف پا با درد مزمن همراه باشد که به درمان‌های دیگر مانند دارو یا فیزیوتراپی پاسخ ندهد، جراحی می‌تواند راه‌حل مناسبی باشد.
• عدم پاسخگویی به درمان: اگر بیرون‌زدگی پا به سایر درمان‌های غیرجراحی مانند ارتز، بریس یا فیزیوتراپی پاسخ ندهد، ممکن است جراحی ضروری باشد.

جراحی انحراف پا به بیرون چگونه انجام می‌شود؟

جراحی اصلاح چرخش پا به بیرون، استئوتومی نامیده می‌شود و شامل برش و چرخاندن استخوان ساق پا (درشت‌نی) برای صاف‌کردن پا است. این جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و بسته به پیچیدگی آن، ممکن است چندین ساعت طول بکشد.

پس از جراحی چه انتظاری باید داشت؟

پس از جراحی انحراف پا به بیرون، معمولاً چند هفته برای بهبودی زمان لازم است. در این مدت، ممکن است لازم باشد از بریس یا عصا برای راه‌رفتن استفاده شود. همچنین ممکن است برای کاهش درد و التهاب دارو تجویز شود. فیزیوتراپی نیز اغلب پس از جراحی برای کمک به بهبود دامنه حرکتی و قدرت عضلات پا توصیه می‌شود.

عوارض عدم درمان انحراف پا به بیرون

در اکثر موارد، انحراف پا به بیرون با گذر زمان و خودبه‌خود اصلاح می‌شود و نیازی به درمان ندارد. حتی اگر این مشکل به طور کامل برطرف نشود، احتمال بروز مشکلات عملکردی بلندمدت نادر است. با این حال، در برخی موارد نادر، عدم درمان انحراف شدید پا به بیرون می‌تواند منجر به عوارض جدی شود:

• آتروفی عضلات: انحراف پا به بیرون می‌تواند منجر به ضعیف شدن عضلات ساق پا و باسن شود. این ضعف عضلانی می‌تواند مشکلاتی مانند بد راه رفتن کودک، خستگی زودرس و درد را به همراه داشته باشد.
• آسیب به مفاصل: انحراف پا به بیرون می‌تواند خطر آسیب به زانو و مچ پا را افزایش دهد. این آسیب می‌تواند منجر به درد، تورم و محدودیت حرکتی شود.
• صافی کف پا: انحراف پا به بیرون می‌تواند منجر به صافی کف پا شود که به نوبه خود می‌تواند باعث درد و ناراحتی در پاها، زانوها و کمر شود.
• درد پا: انحراف پا به بیرون می‌تواند باعث درد در پاها، به خصوص در قسمت پایین پا شود. این درد می‌تواند ناشی از فشار اضافی روی عضلات و مفاصل باشد.
• آسیب به عضله پیریفورمیس: انحراف پا به بیرون می‌تواند به عضله پیریفورمیس که در باسن قرار دارد، آسیب برساند. این آسیب می‌تواند منجر به درد سیاتیک شود که نوعی درد عصبی است و از کمر به پاها تیر می‌کشد.

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

در بیشتر کودکان تا سنین شش تا هشت سالگی انحراف پا اصلاح می‌شود. اما با این حال در صورت مشاهده هر کدام از علائم زیر در فرزند خود، به پزشک مراجعه کنید:

• لنگیدن در هنگام دویدن یا راه‌رفتن
• درد متناوب در پاها، لگن و کشاله ران. این علامت ممکن است نشانه‌ای از لغزش سر استخوان ران باشد که از عوارض انحراف پا به خارج است
• عدم تعادل
• ناتوانی در حرکت

کلینیک ارتوکیدز با بهره‌گیری از مجرب‌ترین متخصصان و تجهیزات پیشرفته، طیف کاملی از خدمات درمانی را برای کودکان مبتلا به انحراف پا به بیرون ارائه می‌دهد. ما در این کلینیک با تمرکز بر درمان‌های غیرتهاجمی به دنبال ارائه بهترین راه‌حل و برنامه درمانی برای هر کودک هستیم.

سوالات متداول

پزشک برای تشخیص راه‌رفتن اردکی چه کاری انجام می‌دهد؟

پزشک برای تشخیص انحراف پا به بیرون کودک را معاینه می‌کند و ممکن است از آزمایش‌های تصویربرداری مانند اشعه ایکس برای بررسی ناهنجاری‌های اسکلتی استفاده کند.

آیا می‌توان از انحراف پا به بیرون در کودکان پیشگیری کرد؟

هیچ راه مطمئنی برای پیشگیری از انحراف پا به خارج در کودکان وجود ندارد. با این حال تشویق کودکان به فعالیت بدنی و تهیه کفش‌های مناسب و حمایتی به تقویت عضلات و حفظ وضعیت صحیح پا کمک می‌کند.

راه‌رفتن اردکی در پسران شایع‌تر است یا دختران؟

این وضعیت در هر دو جنس به طور مساوی شایع است.

آیا انحراف پا به خارج با افزایش سن بدتر می‌شود؟

در اکثر موارد، این وضعیت با افزایش سن به طور طبیعی برطرف می‌شود. با این حال، در برخی موارد، ممکن است با گذشت زمان بدتر شود. به خصوص اگر ناشی از یک بیماری زمینه‌ای مانند فلج مغزی باشد.

آیا انحراف پا به خارج ارثی است؟

بله، انحراف پا به خارج می‌تواند تا حدی ارثی باشد. به این معنی که اگر سابقه خانوادگی این عارضه را دارید، فرزندتان نیز ممکن است وضعیت مشابهی را تجربه کند.

چه نوع کفش‌هایی برای کودکی که انحراف پا به بیرون دارد مناسب است؟

برای کودکی که انحراف پا به خارج دارد، کفش‌هایی مناسب هستند که:

• پاشنه بلندی نداشته باشند
• قوس‌های پا را به خوبی پشتیبانی کنند
• به اندازه کافی پهن باشند تا انگشتان پا به راحتی در آن‌ها حرکت کنند

آیا انحراف پا به بیرون می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس کودک تأثیر بگذارد؟

در برخی موارد، انحراف پا به بیرون می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس کودک تأثیر بگذارد، به خصوص اگر منجر به تمسخر یا آزار و اذیت شود. اگر نگران تأثیر انحراف پا به بیرون بر عزت نفس فرزندتان هستید، با پزشک متخصص صحبت کنید.

آیا انحراف پا به بیرون می‌تواند باعث مشکلات زانو یا لگن در آینده شود؟

در برخی موارد، انحراف پا به بیرون می‌تواند منجر به مشکلات زانو یا لگن در آینده شود، به خصوص اگر درمان نشده باشد. با این حال، اکثر کودکانی که انحراف پا به بیرون دارند بدون هیچ مشکلی در زانو یا لگن بزرگ می‌شوند.

آیا انحراف پا به بیرون می‌تواند باعث مشکلات تعادل شود؟

در برخی موارد، انحراف پا به بیرون می‌تواند منجر به مشکلات تعادل شود، به خصوص اگر شدید باشد. با این حال، اکثر کودکانی که انحراف پا به بیرون دارند تعادل خوبی دارند.