ازگود اشلاتر (Osgood Schlatter) به التهاب دردناک ناحیهی برجسته قسمت بالایی استخوان ساق پا در زیر زانو گفته میشود. این بیماری در سنین کودکی و نوجوانی رخ میدهد و در پسران نوجوان ورزشکار شیوع بیشتری دارد. به طور معمول پس از بسته شدن صفحات رشد، این عارضه خود به خود بهبود پیدا میکند اما در بعضی مواقع که درد شدید است، نیاز به بررسی و درمان دارد. اولین و مهمترین درمان ازگود اشلاتر، استراحت و عدم انجام فعالیتهای ورزشی سنگین است. بیمار میتواند پس از بهبود درد و علائم به فعالیتهای ورزشی خود ادامه دهد. جراحی بهندرت در درمان این بیماری به کار میرود.
ازگود اشلاتر چیست؟
یکی از علتهای شایع درد زانو و ساق پا در کودکان و نوجوانان در حال رشد، بیماری ازگود اشلاتر است. این درد ناشی از التهاب ایجاد شده در توبروزیتهی استخوان تیبیا است و دقیقاً در زیر زانو احساس میشود. توبروزیته، برجستگی موجود در قسمت بالا و جلوی استخوان تیبیا یا همان درشتنی است. این عارضه به طور معمول در اثر جهش رشد در صفحات رشد رخ میدهد.
صفحات رشد از جنس غضروف هستند و در انتهای استخوانها قرار دارند و با رشد کامل کودک به استخوان تبدیل میشوند. برجستگی استخوان درشتنی نیز روی صفحهی رشد این ناحیه قرار میگیرد و محل اتصال تاندون عضلهی چهارسرران است. در برخی مواقع با جهش رشد، عضلات چهارسرران نمیتوانند همزمان با سرعت استخوان رشد کنند، در نتیجه تفاوت طول و اندازه استخوان و عضله موجب میشود تا هنگام فعالیتهای فیزیکی، فشار بیشتری به صفحه رشد واقع در برجستگی استخوان درشتنی وارد گردد.
به دلیل اینکه صفحات رشد از سایر بخشهای استخوان ضعیفتر هستند، با تحمل فشارهای فیزیکی زیاد، بیش از اندازه تحریک میشوند و در نهایت این تحریک موجب دردناک شدن ناحیهی زیر زانو، در محل برجستگی تیبیا میشود. کودکان و نوجوانانی که ورزش میکنند و فعالیتهای فیزیکی نظیر دویدن و پریدن را زیاد انجام میدهند، بیشتر مستعد ابتلا به ازگود اشلاتر هستند.
آیا ازگود اشلاتر خطرناک است؟
ازگود اشلاتر بیماری خطرناکی نیست و جای نگرانی زیادی ندارد. زیرا پس از سن بلوغ و بسته شدن صفحات رشد، درد و التهاب ناشی از این عارضه کاهش پیدا میکند. دلایل خطرناک نبودن این عارضه عبارتند از:
- این عارضه به دلیل بسته شدن صفحات رشد پس از سن بلوغ خود به خود بهبود پیدا میکند
- آسیب وارده بر اثر این عارضه دائمی و خطرناک نیست و رفع میشود
- این عارضه به درمان های تهاجمی نیاز ندارد و در اکثر مواقع با استراحت بهبود پیدا میکند
- جراحی به ندرت در درمان این بیماری به کار میرود
- عوارض ثانویه در این بیماری نادر است مگر در موارد خاص
تنها در مواقعی که درد و التهاب شدید باشد و مدیریت و درمان به موقع انجام نشود، ممکن است روند درمان طولانی تر شده و در بزرگسالی با انجام فعالیت های شدید، درد در زیر زانو احساس شود. به دلیل اینکه این بیماری با بسته شدن صفحات رشد و استراحت بهبود مییابد، فرد میتواند فعالیتهای ورزشی را پس از بهبودی ادامه دهد. اما در ورزشهای پر برخورد به دلیل تماس زانو با سطح زمین و یا وارد شدن ضربه به زانو توسط سایر بازیکنان، بهتر است از یک محافظ زانو هنگام بازی استفاده شود.
علت بروز ازگود اشلاتر
بیماری ازگود اشلاتر به دنبال فشارهای مکرر و کشش شدید در عضلهی چهار سر ران رخ میدهد. چهارسرران یک عضلهی قوی و بزرگ است که تاندون آن، به برجستگی استخوان تیبیا متصل میشود، این عضله در فعالیتهایی نظیر دویدن، پریدن و بالا رفتن از سطوح نقش بسیار مهمی دارد. زمانی که کودک در حال رشد، فعالیتهای فیزیکی شدید داشته باشد ناحیهی اتصال این عضله به استخوان دچار فشار، کشیدگی، التهاب و به دنبال آن درد میشود. ورزشهایی که ریسک ابتلا به این عارضه را افزایش میدهند عبارتاند از:
- والیبال
- فوتبال
- بسکتبال
- ژیمناستیک
- دومیدانی
علائم ازگود اشلاتر
مهمترین مشخصهی این بیماری، تورم دردناک در زیر زانو و در ناحیهی برجستهی استخوان ساق پا است. علائم میتواند در یک یا هر دو پا دیده شود. شدت علائم در تمام بیماران یکسان نیست، گاهی در برخی افراد تنها یک درد خفیف در حین انجام بعضی از فعالیتها احساس میشود اما در برخی از افراد درد به قدری شدید است که مانع انجام فعالیت روزانه میشود. علائم تا چندین هفته پایدار میماند و در نهایت پس از مدتی با بسته شدن صفحات رشد کاهش یافته و یا به طور کامل از بین میروند. دیگر علائم ازگود اشلاتر عبارتاند از:
- زانو درد و یا درد ساق پا که با دویدن، پریدن و یا بالا رفتن از پله تشدید میشود
- لنگیدن بعد از فعالیتهای ورزشی
- درد هنگام صاف کردن زانو
- التهاب و گرم شدن ناحیهی متورم زیر زانو و ناحیهی برجستهی استخوان ساق پا
- حساسیت به لمس در ناحیهی متورم
تشخیص ازگود اشلاتر
پزشک ابتدا با استفاده از معاینات بالینی، به بررسی تورم و قرمزی زانو و ساق پای کودک میپردازد. همچنین از کودک خواسته میشود تا به فعالیتهایی نظیر بالا و پایین پریدن و دویدن بپردازد تا میزان درد کودک ارزیابی شود. در بعضی مواقع پزشک برای تکمیل یافتهها و دقت بیشتر در تشخیص، تصویربرداری با اشعه ایکس را تجویز مینماید. برای بررسی دقیقتر استخوان و بافتهای اطراف آن از سونوگرافی و یا MRI استفاده میشود.
تشخیص افتراقی ازگود اشلاتر و التهاب تاندون کشکک زانو
در برخی مواقع ازگود اشلاتر و تاندونیت پاتلا (التهاب تاندون کشکک زانو) با هم اشتباه گرفته میشوند. تاندونیت پاتلا در هر سنی میتواند رخ دهد، اما ازگود اشلاتر در نوجوانان زیر ۱۶ سال و به دنبال فعالیتهای ورزشی شدید رخ میدهد. از علائم تاندونیت پاتلا، التهاب و درد زانو است که این درد بین کشکک و استخوان ساق پا احساس میشود؛ اما در ازگود اشلاتر، درد در زیر زانو و قسمت برجستگی استخوان ساق پا احساس میگردد.
درمان ازگود اشلاتر
ازگود اشلاتر (درد و تورم زیر برجستگی زانو) در اکثر مواقع با توقف رشد، خودبهخود بهبود مییابد. اما تا آن زمان، یک سری اقدامات درمانی نیز برای تسکین درد زانو و ساق پا انجام میشود. در صورتی که درمان به موقع آغاز شود میتوان این عارضه را به سرعت درمان کرد و در صورت عدم درمان به موقع این پروسه طولانیتر شده و گاهی حدود ۲ سال و یا بیشتر به طول میانجامد.
تکنیک RICE
این تکنیک اولین و مهم ترین بخش در درمان بیماری ازگود اشلاتر و شامل موارد زیر است:
- استراحت (Rest): اجتناب از فعالیتهای ورزشی و استراحت
- کمپرس سرد (Ice): کاهش درد و تورم با استفاده از کمپرس سرد ۲-۴ بار در روز. توجه داشته باشید که بهصورت مستقیم و ممتد یخ را روی زانو نگذارید.
- فشردهسازی (Compress): استفاده از زانوبندهای طبی برای ثابت و فشرده کردن زانو
- بالا نگهداشتن پا (Elevate): قرار دادن بالش زیر پا هنگام خواب، برای اینکه پا بالاتر از سطح قلب قرار بگیرد
دارو درمانی
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و… برای کاهش درد در این دوره تجویز میشوند. برای مصرف هرگونه دارو حتماً با پزشک مشورت نمایید.
استفاده از زانوبندها و پدهای زانو
در صورتی که پس از استراحت و مصرف دارو هم چنان درد وجود داشته باشد، میتوانید از زانوبندها، بانداژ و یا پدهای زانو برای کاهش درد و ایجاد ثبات در زانو استفاده نمایید. این ارتزها نقش حمایتی داشته و اغلب ۶-۸ هفته استفاده میشوند. فرد میتواند همزمان با استفاده از زانوبندها به فعالیتهای ورزشی خود با شدت کمتر ادامه دهد، اما در صورتی که درد شدت پیدا کرد باید از ادامهی فعالیت دست بکشد و مدتی استراحت کند.
فیزیوتراپی و حرکات کششی
با استفاده از فیزیوتراپی و حرکات کششی مخصوص میتوان عضلات چهارسر ران را تقویت کرده و به دنبال آن ثبات مفصل زانو و دامنهی حرکتی آن را افزایش داد. همچنین تقویت عضلات همسترینگ (عضلات پشت ران) میتواند بهبود این عارضه را تسریع نماید. توجه داشته باشید که تمرینات کششی و تقویت کننده، به مرور زمان اثربخشی خود را نشان میدهد و انجام تمرینات با شدت بالا میتواند موجب تشدید بیماری شود.
- تمرینات ورزشی ایزومتریک: تمرینات ایزومتریک تقویتی با شدت کم برای عضلهی چهار سر ران بسیار موثر است.
- تمرینات کششی: حرکات کششی در عضلات چهارسرران و همسترینگ همراه با تقویت آنها می تواند در کاهش درد موثر باشد و همچنین از عود مجدد بیماری جلوگیری میکند.
تمرینات مناسب برای درمان ازگود اشلاتر
تمرینات زیر میتواند برای کاهش علائم ازگود اشلاتر مفید باشد:
- تمرین اول: کشش عضله چهار سر
به پهلو دراز بکشید، پای بالایی خود را از زانو خم کرده و با دست مچ پایتان را بگیرید و به عقب بکشید. کشش را ۱۰ ثانیه نگه داشته و برای هر پا این حرکت را ۱۰ بار تکرار نمایید.
- تمرین دوم: کشش عضلات همسترینگ
روی زمین بنشینید، پشتتان را صاف نگه دارید و پاهای خود را به جلو بکشید، سپس تنهی خود را به سمت جلو خم کرده و با دستانتان، انگشتهای پا را بگیرید. در این حرکت باید کشش را در پشت ران احساس نمایید. ۳ بار و هر بار ۳۰ ثانیه کشش را نگه دارید.
- تمرین سوم: راه رفتن با باند و یا کش لوپ
پاها را به اندازهی عرض لگن باز کنید و کش لوپ را بالای مچ، روی ساق پا قرار دهید، سپس به یک سمت شروع به راه رفتن نمایید و در صورت لزوم به سمت دیگر نیز راه بروید. ۳ مرتبه و هر بار ۲۰ مرتبه تکرار کنید.
- تمرین چهارم: حرکت پل
روی زمین دراز بکشید، طوری که کف پاهایتان روی زمین باشد، زانوها را ۳۰-۴۰ درجه خم کرده و دستها در کنار بدن قرار دهید. باسن و کمر خود را به سمت بالا ببرید و از زمین دور کنید، تا جایی که بدن صاف شده و باسن کاملاً منقبض گردد، سپس به آرامی به حالت اولیه برگردید. ۴ مرتبه و هر مرتبه ۱۲ بار تکرار کنید.
- تمرین پنجم: اسکات صندلی
در مقابل یک صندلی بایستید و پاها را به عرض شانه باز کنید، دستها را صاف و کشیده در مقابل سینه قرار دهید. زانوهای خود را خم کرده و باسن خود را تا نزدیک صندلی پایین بیاورید، قبل از اینکه باسن روی صندلی قرار بگیرد دوباره بلند شوید، مراقب باشید تا در حین حرکت به سمت جلو خم نشوید. این حرکت را ۴ مرتبه و هر مرتبه ۱۲ بار تکرار نمایید.
شاک ویو تراپی
شاک ویو تراپی روش مدرنی است که با استفاده از امواج صوتی پالسدار، در درمان آسیبهای وارده به عضلات، غضروف و استخوان به کار میرود. از این روش غیرتهاجمی برای درمان ازگود اشلاتر نیز استفاده میشود. در درمان با شاک ویو، به بافتهای آسیبدیده نیروی مکانیکی وارد میشود که باعث افزایش خونرسانی به این نواحی میگردد. در نهایت باعث رشد مجدد بافتها و موجب بهبود درد میگردد.
جراحی
جراحی به ندرت در درمان این عارضه به کار میرود. در شرایطی که فرد به درمانهای غیرجراحی پاسخ ندهد و همچنان درد شدید وجود داشته باشد، جراحی توصیه میشود. جراحی ازگود اشلاتر به دلیل امکان آسیب به صفحات رشد، اصولاً در کودکی انجام نمیشود.
در صورتی که در موارد نادر بیماری خودبهخود برطرف نشود و قطعهای از استخوان درشت نی باقی مانده و باعث تحریک تاندون شود، در بزرگسالی و بعد از توقف سن رشد، آن قطعه استخوانی را با عمل جراحی خارج میکنند. پس از جراحی درد به طور کامل متوقف میشود و میزان موفقیت در بهبود بیماری بسیار بالا میباشد. پس از جراحی باید حرکات توانبخشی و تمرینات کششی برای بازیابی قدرت و دامنهی حرکتی زانو به صورت روزانه انجام شود.
پیشگیری از ازگود اشلاتر
پیشگیری از ازگود اشلاتر به طور کامل امکانپذیر نیست اما میتوان با رعایت یک سری نکات احتمال بروز این بیماری را کاهش داد. انجام ورزش و فعالیتهای فیزیکی مناسب میتواند تا حدودی کمک کننده باشد. برای مثال، شنا میتواند فشار کمتری به مفصل زانو وارد کند و ریسک ابتلا به این عارضه را کاهش دهد. عوامل دیگری که در پیشگیری از ابتلا به ازگود اشلاتر موثر هستند عبارتاند از:
- افزایش تدریجی شدت حرکات و پرهیز از فعالیت های بدنی شدید و ناگهانی، برای سازگاری بدن و کاهش فشار به زانو
- استفاده از وسایل محافظتی مانند محافظ زانو حین ورزشهای خطرناک جهت جلوگیری از ضربه به زانو
- گرم کردن بدن با حرکات کششی برای آماده سازی عضلات و کاهش فشار به زانو
- تقویت عضلات اطراف زانو به ویژه عضلات چهارسرران و همسترینگ به منظور کاهش فشار به استخوان کشکک
- استراحت و ریکاوری عضلات حین تمرینات ورزشی
- پوشیدن کفش مناسب و دارای بالشتک در کفی کفش، برای جذب ضربه های وارده و کاهش فشار به زانو
- کاهش وزن و کنترل رژیم غذایی، به منظور کاهش فشار روی زانو
کلینیک ارتوپدی کودکان فراز، با کادری مجرب و باتجربه، آمادهی مشاوره و پذیرش در زمینهی درمانهای غیرجراحی بیماری ازگود اشلاتر است. برای مشاوره و گرفتن وقت میتوانید با شماره ۰۲۱۲۶۷۲۳۹۹۶ یا ۰۹۱۹۷۵۶۷۴۵۰ تماس حاصل فرمایید.
سوالات متداول
شیوع ازگود اشلاتر در پسران بیشتر است؟
بله، این عارضه به دلیل بیشتر بودن فعالیت های فیزیکی در پسران بیشتر دیده میشود.
ازگود اشلاتر بیشتر در چه سنی رخ میدهد؟
در سنین ۱۶-۹ سال اما در سنین پایین تر نیز میتواند رخ دهد.
جهش رشدی در دختران و پسران در چه سنی رخ میدهد؟
جهش رشدی در دختران ۱۳-۸ سالگی و در پسران ۱۵-۱۰ سالگی رخ میدهد و این عارضه در این سنین بروز پیدا میکند.
آیا ازگود اشلاتر موجب آسیب به صفحات رشد میشود؟
خیر به صفحات رشد آسیب نمیرساند، اما ممکن است جراحی در سنین پایین موجب آسیب به صفحات رشد گردد.
آیا ازگود اشلاتر موجب اختلال در راه رفتن کودک میشود؟
در مواردی که درد شدید باشد، ممکن است کودک دچار لنگیدن شود اما در دردهای خفیف اختلال خاصی ایجاد نمیکند.
آیا کودک مبتلا به ازگود اشلاتر میتواند به مدرسه برود؟
بله، این عارضه مشکلی برای رفتن به مدرسه و این گونه فعالیت ها ایجاد نمیکند.
در درمان ازگود اشلاتر کمپرس سرد بهتر است یا کمپرس گرم؟
کمپرس سرد برای تسکین درد و کاهش تورم بهتر است. بعد از انجام هرگونه فعالیت که علائم را تشدید میکند ۱۵-۱۰ دقیقه از کمپرس سرد استفاده کنید. از کمپرس گرم، قبل از انجام حرکات کششی و برای آماده سازی عضلات میتوان استفاده کرد.
چه مدت طول میکشد تا ازگود اشلاتر بهبود پیدا کند؟
در اکثر مواقع به خودی خود برطرف میشود، اما در بعضی مواقع ۲-۱ سال درمان طول میکشد.
آیا ژنتیک در ایجاد ازگود اشلاتر موثر است؟
این بیماری یک استئوکندروز است که به دنبال اختلال در صفحات رشد هنگام جهش رشد کودک رخ میدهد، با این حال، پزشکان مطمئن نیستند چه چیزی دقیقا باعث ایجاد استئوکندروز میشود، اما به نظر میرسد که این اختلالات در خانواده ها وجود دارد و ممکن است ژنتیک در ایجاد آن نقش داشته باشد.
آیا شنا برای ازگود اشلاتر مناسب است؟
بله، کودک میتواند با وجود این عارضه به شنا نیز بپردازد.
ماساژ درمانی به بهبود درد ازگود اشلاتر کمک میکند؟
بله، ماساژ میتواند درد و تورم ناشی از این عارضه را کاهش دهد.
آیا مصرف ویتامین D به بهبود درد ازگود اشلاتر کمک میکند؟
بهتر است در صورت ابتلا به ازگود اشلاتر میزان ویتامین D کودک کنترل شود، زیرا این عارضه در کودکان با سطح ویتامین D پایین، شایع تر است.
ازگود اشلاتر هر دو پا را درگیر میکند؟
میتواند دو طرفه و یا یک طرفه باشد. اما به طور معمول یک زانو را درگیر میکند.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر ابتلا به ازگود اشلاتر هستند؟
این عارضه در پسران شایع تر است و در پسران ۱۵-۹ و دختران ۱۳-۸ ساله بیشتر دیده میشود، همچنین کودکان و نوجوانانی که رشد سریع اسکلتی دارند و یا در ورزش هایی مانند دوومیدانی شرکت میکنند بیشتر در معرض خطر هستند.
