بد راه رفتن کودکان امری بسیار شایع است و بسیاری از کودکانی که در سن رشد هستند دچار اختلالات راه رفتن میشوند. اگر به تازگی متوجه بد راه رفتن کودک خود شدهاید بهتر است بدانید که تا حدود سه الی چهار سالگی الگوی راه رفتن کودکان با افراد بالغ تفاوت زیادی دارد و مشاهده برخی اختلالات راه رفتن کودک طبیعی است. بسیاری از این اختلالات به مرور زمان و با رشد کودک خودبهخود رفع میشوند. بااینحال، اختلالاتی هم هستند که میتوانند اشاره به وضعیت یا بیماری جدیتری داشته باشند.
برای اینکه بتوانید تا حدودی علت بد راه رفتن کودک خود را حدس بزنید، لازم است ابتدا نوع راه رفتن کودک را تشخیص دهید. به این منظور در این مطلب شایعترین اختلالات راه رفتن کودکان به همراه تصاویر ویدئویی از این اختلالات ارائه شده است و در ادامه علتهای احتمالی مربوط به هر اختلال ذکر شده است.
توجه داشته باشید که شکل بد راه رفتن کودک برای تشخیص عارضه ایجاد کننده آن کافی نیست و تشخیص قطعی، علمی، و اصولی آن باید توسط پزشک متخصص و با انجام آزمایشات و تصویربرداری انجام شود.
اختلالات بد راه رفتن کودکان
الگوی راه رفتن طبیعی و سن تغییر این الگوها در کودکان تنوع زیادی دارد و تا حد زیادی به ژنتیک کودک مرتبط است. تا حدود سه سالگی الگوی راه رفتن کودکان با افراد بالغ متفاوت است. تا این سن کودک با پاهای باز راه میرود و آهنگ حرکتش سریع و گامهایش کوتاه است. کودکان نوپا برای اینکه تعادل خود را موقع راه رفتن حفظ کنند، با پاهای باز و دستهای کشیده از طرفین طوری حرکت میکنند که انگار گامهای بلند برمیدارند و کف پایشان صاف است. در حدود ۱۵ تا ۱۸ ماهگی کودک همزمان با چرخاندن بازو تلوتلو خوران روی پاشنه پا راه میرود. دویدن و تغییر جهت هنگام دویدن در دو سالگی اتفاق میافتد. در کودکی که به سن مدرسه رسیده طول گامها افزایش و تعداد گامها کاهش مییابد و در ۸ سالگی الگوی راه رفتن کودک کاملاً مشابه یک فرد بالغ است.
با این حال، والدین ممکن است متوجه اختلالاتی در راه رفتن فرزندشان در مقایسه با کودکان همسنوسال خود شوند. اختلالات راه رفتن کودکان به چند دسته تقسیم میشوند که برخی ممکن است برای سن کودک طبیعی باشند در حالیکه برخی دیگر به دلیل یک عارضه یا بیماری زمینهای ایجاد میشوند. در جدول زیر خلاصهای از اختلالات راه رفتن کودکان را همراه با علل احتمالی آنها ببینید.
| اختلال راه رفتن | توضیح | علل احتمالی |
|---|---|---|
| پاها به داخل متمایل هستند | عادتی که خودبهخود رفع میشود | |
| راه رفتن با پنجه رو به بیرون | پاها به بیرون متمایل هستند | |
| لنگ زدن هنگام راه رفتن | آسیبدیدگی | |
| راه رفتن پلهای (افتادگی پا) | زانو برای بلند کردن پا از روی زمین باید بیش از حد خم شود | |
| راه رفتن روی پنجه به دلیل محدودیت حرکتی مفصل مچ پا | سفت شدن تاندون آشیل یا دو عضله ساق پا | |
| راه رفتن دَورانی | چرخاندن پا برای طی مسافت به دلیل مشکل در خم کردن پا | |
| ناپایداری و عدم تعادل در راه رفتن | عوارض داروها و مسمومیت | |
| راه رفتن انقباضی (اسپاستیک) | کشیدن پا و انگشتان هنگام راه رفتن | |
| راه رفتن روی نوک پا بدون تماس پاشنه با زمین | کوتاهی تاندون آشیل | |
| راه رفتن خمیده | خم کردن بیش از حد مچ، زانو و لگن هنگام راه رفتن |
در ادامه به بررسی دقیقتر هر یک از این اختلالات راه رفتن کودکان و علتهای احتمالی آنها خواهیم پرداخت.
راه رفتن با پنجه رو به داخل
در این نوع راه رفتن، پنجه پاهای کودک بهجای اینکه روبهجلو باشند، رو به داخل هستند. به این حالت راه رفتن پنجه کبوتری نیز میگویند که معمولاً در کودکان شایع است. اغلب کودکان تا ۱۰ سالگی این سبک راه رفتن را کنار میگذارند. اما در مواردی که پاها بیش از حد به داخل متمایل است بهتر است از یک متخصص برای اصلاح این وضعیت کمک گرفت. البته شرایط خاصی هم وجود دارند که باعث چرخش پنجه پا به داخل میشوند.
انحراف استخوان ران به داخل (آنتورژن فمورال)
در این عارضه، استخوان ران نسبت به بقیه استخوان به سمت داخل متمایل میشود. این امر باعث میشود ساق پا نیز به داخل بچرخد و در نتیجه زانو و پاها به سمت خط میانی بدن متمایل میشوند. همواره درجاتی از انحراف استخوان ران به داخل در زمان رشد کودک دیده میشود و این موضوع تنها زمانی باعث نگرانی خواهد بود که میزان انحراف بیش از حد باشد.
پیچخوردگی داخلی درشتنی
پیچخوردگی درشتنی یا استخوان ساق پا به سمت داخل میتواند منجر به چرخیدن انگشتان پا به داخل شود. این وضعیت از زمان تولد وجود دارد اما ممکن است تا زمانی که کودک شروع به راه رفتن میکند قابل تشخیص نباشد. پیچخوردگی داخلی درشتنی معمولاً هر دو پا را درگیر میکند و میتواند به وضعیت جنین داخل رحم مربوط باشد.
متاتارسوس ادکتوس
متاتارسوس ادکتوس یک بدشکلی مادرزادی است که در آن کودک با پنجه رو به داخل متولد میشود. این بدشکلی ممکن است در یک یا هر دو پا وجود داشته باشد. بسیاری از موارد به مرور بهبود مییابند. این وضعیت با تمرینهای کششی، گچگیری و کفشهای اصلاحی قابل درمان است و به ندرت ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.
راه رفتن با پنجه رو به بیرون
در این نوع راه رفتن، پنجه پاهای کودک بهجای اینکه روبهجلو باشند، رو به بیرون هستند. این وضعیت راه رفتن با اصطلاح پا اردکی هم شناخته میشود که معمولاً به مرور زمان برطرف میشود و به ندرت اشاره به عارضهای جدی دارد. با این حال، در موارد شدیدتر میتواند روی زانو، لگن و مچ پا فشار بیاورد و منجر به درد شود.
پیچ خوردگی خارجی درشتنی
پیچ خوردگی درشتنی یا استخوان پا به سمت بیرون میتواند منجر به چرخیدن انگشتان پا به سمت بیرون شود. این وضعیت نیز مثل انقباض چرخشی لگن ممکن است به دلیل شرایط قرار گرفتن نوزاد در رحم مادر به وجود آمده باشد، با این تفاوت که خودبهخود بهبود نخواهد یافت و حتی ممکن است به مرور زمان بیشتر شود.
کف پای صاف
کف پای صاف یعنی کف پا هیچ قوسی ندارد. صافی کف پا باعث میشود پاها هنگام راه رفتن رو به بیرون به نظر برسند.
اختلال راه رفتن آنتالژیک (لنگیدن)
لنگیدن یا اختلال راه رفتن آنتالژیک از رایجترین اختلالات راه رفتن کودکان است. کودکان به دلایل متعددی دچار لنگیدن میشوند که بسیاری از آنها بیخطر هستند و بهراحتی درمان میشوند، در حالیکه برخی دیگر مربوط به عارضههای پیچیدهتری بوده و به درمان فوری نیاز دارند. برای تشخیص علت لنگیدن باید بررسیهای جامع و دقیقی صورت بگیرد. پیدا کردن محل آسیب نیازمند تصویربرداری اشعه ایکس از اندامهای آسیبدیده است. در ادامه با شایعترین علتهای احتمالی لنگیدن یا راه رفتن آنتالژیک در کودکان خردسال آشنا میشویم.
کوتاهی پا
از جمله دلایل احتمالی لنگیدن و بد راه رفتن کودک کوتاهی پا است. کوتاهی پا وضعیتی است که باعث عدم تقارن در اندامهای تحتانی میشود و معمولاً با اندازهگیری طول واقعی و طول ظاهری دو پا ارزیابی میشود. تشخیص علت کوتاهی پا حائز اهمیت است چرا که در برخی موارد کوتاهی پا میتواند پیشرونده باشد.
بیماری پرتس یا سیاهی سر استخوان ران
بیماری پرتس از بیماریهای کودکان است که طی آن خونرسانی به سر استخوان ران متوقف شده و استخوان شروع به نکروز شدن (مردن بافت) میکند. استخوان ضعیف شده به تدریج انعطاف خود را از دست داده، سفت میشود و به سختی حرکت میکند. کودکان بین ۴ تا ۸ سال بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند. بیماری معمولاً با لنگیدن شروع شده و با درد خفیف مرتبط با فعالیت در کشاله ران، لگن یا زانو خود را نشان میدهد.
دررفتگی مادرزادی مفصل لگن
دررفتگی مادرزادی مفصل لگن نوعی ناهنجاری مادرزادی است که در آن سر استخوان ران به درستی در کنار استخوان ران قرار نمیگیرد. این ناهنجاری گاهی از بدو تولد وجود داشته و گاهی با رشد کودک اتفاق میافتد و میتواند یک یا هر دو سمت لگن را درگیر کند. در صورت تشخیص زودهنگام میتوان این عارضه را بدون نیاز به جراحی درمان کرد. لنگش از پیامدهای دررفتگی مادرزادی مفصل لگن در کودکانی است که شروع به راه رفتن میکنند.
شکستگیهای تنشی استخوان در کودکان نوپا
شکستگیهای تنشی تَرکهای ریزی در استخوان هستند که به دلیل فشار مداوم به استخوان، مثلاً بالا و پایین پریدنهای متعدد، ایجاد شدهاند. در کودکان عارضههایی همچون کف پای صاف یا قوس کف پا و همچنین کمبود ویتامین D میتواند احتمال بروز شکستگی را افزایش دهد. شکستگی کودکان نوپا معمولاً استخوان درشتنی یا پاشنه را درگیر میکند. حساسیت به لمس در امتداد استخوان از علائم شکستگی در کودکان نوپا است.
آرتریت سپتیک یا عفونت مفصلی
آرتریت سپتیک عفونتی است که در مایع و بافتهای مفصلی رخ میدهد و در کودکان شایعتر از افراد بالغ است. آرتریت سپتیک باید هر چه سریعتر تحت درمان قرار گیرد چرا که منجر به تخریب مفصل میشود. در کودکان لگن و در افراد بالغ زانو بیشتر در معرض آرتریت سپتیک قرار دارند. درد شدید معمولاً باعث میشود که کودک از راه رفتن یا حرکت دادن مفصل آسیب دیده امتناع کند که متعاقباً موجب لنگ زدن و بد راه رفتن کودک میشود. سایر علائم همراه عبارتند از تب، حساس شدن به لمس، احساس گرما و ورم در ناحیه مفصل.
استئومیلیت یا عفونت استخوان
استئومیلیت عفونت حاد استخوان است که توسط باکتری یا قارچ ایجاد شده و باعث تورم دردناک مغز استخوان میشود. در صورت عدم درمان، تورم ناشی از این عفونت میتواند خونرسانی به استخوان را متوقف کرده و باعث مرگ بافت استخوانی شود. در کودکان استخوانهای بلندتر مثل استخوانهای پا بیشتر در معرض استئومیلیت قرار دارند. درد شدید مانع از تحمل وزن روی پا شده و منجر به لنگ زدن و بد راه رفتن کودک میشود. سایر علائم همراه عبارتند از تب و لرز، بیحالی، از دست دادن اشتها، تهوع و استفراغ.
سینوویت گذرا
سینوویت گذرا التهابی در مفصل ران است که باعث درد، لنگش، عدم تحمل وزن و در نتیجه بد راه رفتن کودکان میشود. این عارضه در کودکان ۲ تا ۸ ساله اتفاق میافتد و شایعترین علت درد لگن است. سینوویت گذرا زمانی اتفاق میافتد که یک عفونت ویروسی مثل عفونت دستگاه تنفسی به مفصل ران راه پیدا میکند. این حالت موقتی است و در حالت عادی طی ۷ تا ۱۰ روز خودبهخود رفع میشود.
اختلال راه رفتن پلهای (افتادگی پا)
اختلال راه رفتن پلهای زمانی رخ میدهد که کودک دچار افتادگی پا است. افتادگی پا به این دلیل اتفاق میافتد که عضله ساق پا که مسئول بلند کردن پا از روی زمین است دچار ضعف شده یا فلج میشود. در نتیجه کودک برای برداشتن پا از روی زمین مجبور است زانو و ران را بیش از حد خم کند و پا را بالا بیاورد که شبیه به بالا رفتن از پله است. افتادگی پا میتواند علامت یک بیماری زمینهای باشد که عضلات یا سیستم عصبی را درگیر کرده است. در ادامه با علتهای احتمالی اختلال راه رفتن پلهای آشنا میشویم.
فلج اطفال
فلج اطفال یک بیماری ویروسی مسری است که طی آن ویروس به سیستم عصبی حمله میکند. در بسیاری از موارد فلج اطفال بدون علامت است اما در مواردی موجب بیحسی و فلج در اندامها میشود.
دیستروفی عضلانی
دیستروفی عضلانی به گروهی از بیماریها اشاره دارد که باعث ضعف پیشرونده و کاهش توده عضلانی میشوند. در دیستروفی عضلانی ژنهای جهش یافته، تولید پروتئینهای مورد نیاز برای تشکیل عضلات سالم را مختل میکنند.
فلج مغزی
فلج مغزی گروهی از اختلالات عصبی است که بر حرکت و وضعیت بدن تأثیر میگذارد و اغلب به دلیل آسیب به مغز قبل از تولد رخ میدهد. افتادگی پا یکی از شایعترین علامتهای ثانویه مرتبط با فلج مغزی کودکان است.
آسیب به عصب پرونئال
از اصلیترین علتهای بد راه رفتن کودک به دلیل افتادگی پا ناشی از آسیب به عصب پرونئال است. عصب پرونئال وظیفه قدرت بخشیدن به عضلاتی را دارد که پا را به سمت بالا میکشند. بسیاری از عارضهها و آسیبها میتوانند منجر به آسیب عصب پرونئال شوند از جمله آسیب یا شکستگی در زانو، پا یا مچ پا، بیماریهای التهابی مثل آرتریت روماتوئید یا لوپوس، شاخص توده بدنی پایین، دیابت نوع ۲.
اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)
یک بیماری پیشرونده است که سلولهای عصبی مغز و نخاع را درگیر میکند و باعث از دست دادن کنترل عضلات میشود. این بیماری به ندرت ممکن است به فرزندان منتقل شود و در دوران نوجوانی بروز کند.
ام اس (Multiple Sclerosis)
ام اس یک بیماری خودایمنی است که سیستم عصبی و نخاع را تحت تأثیر قرار داده و بینایی، حس و حرکت را دچار اختلال میکند. ام اس در بدو تولد وجود ندارد و با بلوغ سیستم ایمنی ایجاد میشود. طبق گزارش انجمن ملی ام اس حدود ۱۰ هزار کودک در جهان به ام اس مبتلا هستند (منبع).
بیماری شارکو ماری توث (CMT)
بیماری شارکو ماری توث یک بیماری ارثی است که به اعصاب محیطی آسیب میرساند و باعث کوچک شدن و ضعیف شدن عضلات میشود. علائم اولیه بیماری میتواند شامل اختلال راه رفتن پلهای یا افتادگی پا باشد، با این حال، در اغلب موارد علائم در سنین نوجوانی ظاهر میشوند.
اختلال راه رفتن اکوئینوس
اختلال راه رفتن اکوئینوس وضعیتی است که در آن چرخش مفصل مچ پا به سمت بالا محدود میشود؛ یعنی مچ پا انعطافپذیری لازم برای بالا آوردن جلوی پا را ندارد و کودک مجبور میشود روی پنجه پا راه برود. اکوئینوس ممکن است در یک یا هر دو پا بروز کند. علل احتمالی این اختلال راه رفتن کودک را در زیر ببینید.
کوتاهی تاندون آشیل
کوتاهی تاندون آشیل گاهی در بدو تولد وجود دارد که در این صورت به آن ناهنجاری مادرزادی اکوئینوس میگویند. البته در مواردی نیز ممکن است بعد از تولد به دلایلی مثل قرار گرفتن پا در گچ، دیابت، یا پوشیدن کفشهای پاشنه بلند رخ دهد.
شکستگی مچ پا
گاهی در اثر شکستگی مچ پا قطعهای از استخوان شکسته در مسیر حرکت مچ پا قرار گرفته و حرکت آن را محدود میکند. این محدودیت حرکت منجر به اختلال راه رفتن اکوئینوس میشود.
آسیب عصب پرونئال
همانطورکه گفته شد آسیب عصب پرونئال از دلایل اصلی بد راه رفتن کودکان است. آسیب عصب پرونئال منجر به افتادگی پا میشود که در صورت عدم درمان و اصلاح میتواند به اکوئینوس تغییر شکل دهد.
کوتاهی پا
کوتاهی پا نسبت به پای دیگر نیز میتواند عامل اکوئینوس باشد. کوتاهی پا اغلب به اختلال اکوئینوس در یک پا منجر میشود.
اسپاسم عضله پا
در موارد نادر ممکن است اکوئینوس به دلیل اسپاسم عضلات پا رخ دهد. این اسپاسمها ممکن است علامت یک اختلال عصبی زمینهای باشند.
اختلال راه رفتن دَورانی
در اختلال راه رفتن دَورانی کودک نمیتواند پا را به اندازه کافی برای راه رفتن بالا بیاورد و در نتیجه پا را به چرخش درمیآورد تا مسافت لازم را طی کند. دلیل این امر میتواند مشکل در خم کردن مفصل لگن، زانو یا مچ پا باشد. در ادامه علتهای احتمالی راه رفتن دَورانی را بررسی میکنیم.
انقباض غیرارادی در عضلات
انقباض غیرارادی عضلات چهار سر ران میتواند خم شدن زانو را سخت کند. در نتیجه ساق پا جمع نمیشود و کودک برای راه رفتن مجبور میشود پا را از پهلو بچرخاند. همچنین ناتوانی در بلند کردن پا ممکن است به دلیل انقباض غیرارادی عضلات ساق پا باشد که باعث میشوند پا به سمت پایین قرار بگیرد.
افتادگی پا
افتادگی پا باعث میشود جلوی پا به سمت پایین باشد و ممکن است باعث شود کودک موقع راه رفتن برای برداشتن پا از روی زمین آن را از پهلو بچرخاند.
کوتاهی پا
اختلال راه رفتن دَورانی ممکن است به دلیل کوتاهی پا نسبت به پای دیگر رخ دهد.
آرتریت روماتوئید نوجوانان
آرتریت روماتوئید نوجوانان باعث تورم و سفتی مفاصل میشود. این بیماری در نوجوانان ۱۶ ساله یا کمتر بروز کرده و یک یا چند مفصل را به مدت دست کم ۶ هفته درگیر میکند. این بیماری برخلاف آرتریت روماتوئید بزرگسالان که مزمن است، پس از مدتی برطرف میشود اما ممکن است بر رشد استخوان تأثیر بگذارد.
اختلال راه رفتن آتاکسیک
در اختلال راه رفتن آتاکسیک کودک ممکن است هنگام راه رفتن تلو تلو بخورد، احساس ناپایداری کند، گاهی با پاهای باز و گاهی با پاهای نزدیک به هم راه برود. اختلال راه رفتن آتاکسیک دلایل متعددی دارد که میتوانند ارثی، اکتسابی یا تصادفی باشند، اما اغلب به دلیل آسیب به مخچه یا بخشهای دیگر سیستم عصبی رخ میدهد. در ادامه دلایل اصلی این اختلال راه رفتن در کودکان را مرور میکنیم.
عوارض داروها و مسمومیت
اختلال راه رفتن آتاکسیک میتواند ناشی از عوارض داروها باشد. داروهای ضدصرع مثل بنزودیازپینها (دیازپام، کلوبازام و نیترازپام) و داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مثل سیکلوسپورین و سیتوزین میتوانند علائم آتاکسی را به دنبال داشته باشند. همچنین مسمومیت ناشی از موادی چون الکل، اتیلن، گلیکول، سرب، جیوه و لیتیوم نیز ممکن است باعث راه رفتن آتاکسیک شود.
عفونت ویروسی
گاهی اوقات ویروسها عملکرد مخچه را مختل کرده و موجب اختلال راه رفتن آتاکسیک در کودکان میشوند. اختلال عملکرد مخچه را میتوان در عفونتهای ویروسی مثل آبله مرغان، اوریون و HIV مشاهده کرد.
آتاکسی گلوتن
آتاکسی گلوتن یک وضعیت خودایمنی است که باعث میشود سیستم ایمنی بدن در پاسخ به مصرف گلوتن به بخشی از مغز حمله کند. کودکانی که تحت تأثیر این اختلال قرار میگیرند علائمی مثل راه رفتن آتاکسیک، حرکت غیرارادی مردمک چشم و دردهای عصبی از خود نشان میدهند. رژیم غذایی بدون گلوتن میتواند به بهبود این وضعیت کمک کند.
میگرن بازیلار
میگرن بازیلار از انواع میگرن است که از ساقه مغز شروع میشود و نوعی میگرن همراه با اورا است. راه رفتن آتاکسیک از علائم میگرن بازیلار است. احتمال بروز علائم میگرن بازیلار از سن ۷ تا ۲۰ سالگی وجود دارد.
بیماری هارتناپ
بیماری هارتناپ در اثر ناتوانی بدن در جذب برخی آمینواسیدها ایجاد میشود. این بیماری در بسیاری موارد بدون علامت است اما گاهی علائمی مثل راشهای پوستی، راه رفتن آتاکسیک و افسردگی در آن ظاهر میشوند.
بیماری ادرار شربت افرا (MSUD)
بیماری ادرار شربت افرا یک بیماری ارثی نادر اما بسیار جدی است. در این بیماری بدن نمیتواند اسیدهای آمینه خاصی (بلوکهای سازنده پروتئین) را پردازش کند که باعث تجمع مواد مضر در خون و ادرار میشود. نام این بیماری به دلیل استشمام بویی شبیه به شربت افرا در ادرار انتخاب شده است. بیماری MSUD انواع مختلفی دارد و نوع متناوب آن با علائم راه رفتن آتاکسیک و استفراغ همراه است.
کمبود کمپلکس پیروات دهیدروژناز
کمبود پیروات دهیدروژناز اختلالی است که با تجمع اسید لاکتیک در بدن و انواع مشکلات عصبی همراه است. کودکان مبتلا به این اختلال معمولاً تأخیر در تواناییهای ذهنی و مهارتهای حرکتی مثل نشستن و راه رفتن را از خود نشان میدهند. راه رفتن آتاکسیک نیز یکی از علائم این اختلال است.
سکته مغزی کودکان
از دیگر دلایل اختلال راه رفتن آتاکسیک سکته مغزی کودکان است. سکته مغزی کودکان یک عارضه بسیار نادر است که در اثر جریان ناکافی خون به مغز یا خونریزی مغزی رخ میدهد. سکته مغزی کودکان میتواند ناتوانی عصبی و خطر اختلالات شناختی و حرکتی دائمی را در پی داشته باشد.
سندرم دندی واکر
سندرم دندی واکر یک ناهنجاری مادرزادی مغزی است که مخچه و نواحی اطراف آن را درگیر میکند. ویژگی این سندرم بزرگ شدن بطن چهارم مغز است. علائم این سندرم در نوزادی رشد کند و بزرگ شدن جمجمه است. در کودکان بزرگتر علائمی مثل تشنج استفراغ، و نشانههای اختلال عملکرد مخچه شامل حرکت غیرارادی مردمک چشم و راه رفتن آتاکسیک بروز میکند. عقبماندگی ذهنی در کمتر از نیمی از مبتلایان رخ میدهد.
ناهنجاری آرنولد-کیاری
ناهنجاری آرنولد-کیاری بیماری نادری است که طی آن بخشی از جمجمه بدشکل یا کوچکتر شده و به مغز فشار میآورد و باعث رانده شدن بافت مغز به سمت کانال نخاعی میشود. این ناهنجاری انواع مختلفی دارد که نوع یک آن با علائم عدم تعادل و راه رفتن آتاکسیک همراه است.
ام اس (Multiple Sclerosis)
بیماری ام اس در کودکان خردسال ممکن است در ابتدا به صورت آتاکسی متناوب ظاهر شود.
سندرم ژوبرت
بیماری نادری است که طی آن بخشی از مغز به نام ورمیس مخچه که کنترل تعادل و هماهنگی بدن را به عهده دارد تکامل نیافته یا تشکیل نشده است. این بیماری منجر به بروز مشکلات متعددی مثل ناتوانی ذهنی، تأخیر در تکامل زبانی، و عدم هماهنگی در حرکات (آتاکسی) میشود.
آتاکسی مخچه-نخاعی
انواعی از بیماریهای ژنتیکی و ارثی پیش رونده و تخریب کننده سیستم عصبی هستند که عمدتاً مخچه را درگیر میکنند و انواع مختلفی دارند. آتاکسی مخچه-نخاعی بیشتر افراد بالغ را درگیر میکند اما در موارد نادر در کودکان نیز بروز کرده و علائمی مثل حرکات غیرارادی چشم، مشکلات تعادل و راه رفتن آتاکسیک، لکنت زبان، اختلالات یادگیری و شناختی را از خود نشان میدهد.
سندرم لرزش یا آتاکسی مرتبط با ایکس شکننده
سندرم ایکس شکننده یک بیماری ارثی است که باعث ناتوانی ذهنی، تأخیر در رشد، بدشکلیهای فیزیکی، مشکلات یادگیری، بیش فعالی یا اختلال طیف اوتیسم میشود. یکی از انواع ایکس شکننده سندرم لرزش یا آتاکسی است که علائم لرزش دست، بیحسی در دست و پا و راه رفتن آتاکسیک را به همراه دارد.
آتاکسی فریدریش
آتاکسی فریدریش یک بیماری نادر ارثی است که به نخاع، اعصاب محیطی و مخچه مغز آسیب میرساند. این اختلال در کودکان و نوجوانان بروز کرده و به تدریج در طول زمان بدتر میشود. با پیشرفت بیماری کودک دچار حرکات ناپایدار و ناهماهنگ و از دست دادن حس به دلیل آسیب عصبی میشود.
آتاکسی تلانژکتازی
آتاکسی تلانژکتازی یا سندرم لوئیس-بار یک اختلال ارثی نادر است که سیستم عصبی، سیستم ایمنی و سایر سیستمهای بدن را تحت تاثیر قرار میدهد. این اختلال با مشکل پیشرونده هماهنگی حرکات بدن (آتاکسی) از اوایل کودکی، معمولاً قبل از ۵ سالگی، ظاهر میشود. اختلالات راه رفتن کودکان و اختلال در عملکرد عصبی از علائم بارز این اختلال است.
سندرم شوگرن
سندرم شوگرن یک اختلال ژنتیکی نادر است که بر سیستمهای مختلف بدن اثر میگذارد. علائم شایع این سندرم عبارتند از: مشکل در هماهنگی حرکات ارادی به دلیل آتروفی مخچه (آتاکسی)، آب مروارید، تأخیر در کسب مهارتهایی که نیاز به هماهنگی فعالیتهای عضلانی و ذهنی دارند، کاهش تون عضلانی و ضعف پیشرونده عضلانی.
آبتالیپوپروتئینمی
آبتالیپوپروتئینمی یک بیماری ارثی است که جذب چربی و برخی ویتامینها را مختل میکند. علائم بیماری سیستم گوارش، بینایی، سیستم عصبی و خون را درگیر میکند. علائم اولیه در نوزادی شامل اسهال، مدفوع چرب و بدبو و عدم افزایش وزن است. در سنین بالاتر کودک علائمی مثل اختلالات راه رفتن آتاکسیک، ورم شبکیه، نوریت محیطی، ضعف عضلانی و تأخیر در عملکرد شناختی را از خود نشان میدهد.
تومور مغزی
تومورهای مغزی از علل اصلی اختلال حرکت آتاکسیک پیشرونده در کودکان هستند. شروع بالینی تومورهای مغزی اغلب با اپیزودهایی از سردرد و استفراغ همراه است و به دنبال آن علائم دیگری مثل تشنج، مشکلات بینایی تغییرات خلقی و اختلالات راه رفتن آتاکسیک ظاهر میشوند. بهترین راه تشخیص تومورهای مغزی تصویربرداری از مغز است.
اختلال راه رفتن انقباضی (اسپاستیک)
اختلال راه رفتن انقباضی باعث میشود کودک هنگام راه رفتن پاها و انگشتان خود را بکشد. راه رفتن کودک طوری به نظر میرسد که انگار عضلات خود را سفت و منقبض کرده است. راه رفتن انقباضی میتواند ناشی از اختلالات و بیماریهای زمینهای باشد که در ادامه آنها را مرور میکنیم.
فلج مغزی
اختلال راه رفتن در فلج مغزی به دلیل آسیب به ناحیهای از مغز که حرکات دست و پا و تون عضلانی را تنظیم میکند، اتفاق میافتد. در فلج مغزی عضلات دچار سفتی شده و انعطاف خود را از دست میدهند. اختلال راه رفتن انقباضی ناشی از عضلات بیش از حد سفت شده با دامنه حرکتی محدود است.
ام اس (Multiple Sclerosis)
در کودکان مبتلا به ام اس ممکن است به دلیل انحنای ناخواسته عضلات همسترینگ در پشت ران، باسن و زانو به سمت قفسه سینه خم شوند. پاها نیز ناخواسته صاف میشوند. همترازی محکم باسن و زانوها بعلاوه نزدیکی پاها به یکدیگر موجب سفتی و بد راه رفتن کودک میشود.
همی پلژی
همی پلژی به معنای فلج کامل یک طرف بدن است که در اثر آسیب مغز یا نخاع رخ میدهد. همی پلژی موجب اختلال در کنترل و سفت شدن عضلات میشود. همی پلژی میتواند در بدو تولد بهصورت مادرزادی وجود داشته باشد یا بهصورت اکتسابی با رشد کودک رخ دهد. سفتی عضلات در یک طرف بدن منجر به راه رفتن انقباضی کودک میشود.
راه رفتن روی پنجه پا
راه رفتن روی پنجه پا وضعیتی است که کودک روی پنجه و انگشتان پا راه میرود بدون اینکه تماسی بین پاشنهها و زمین برقرار شود. راه رفتن روی پنجه پا در کودکانی که در حال یادگیری راه رفتن هستند طبیعی است. اما بعد از ۲ سالگی بیشتر کودکان شروع به راه رفتن با الگوی طبیعی پاشنه تا پنجه میکنند. راه رفتن روی پنجه بعد از ۲ سالگی در بیشتر موارد علت ایدیوپاتیک (ناشناخته) دارد و در موارد اندک ممکن است نشانه بیماری زمینهای باشد.
کوتاهی تاندون آشیل
این تاندون عضلات ساق پا را به پشت استخوان پاشنه پا متصل میکند. در صورت کوتاه بودن تاندون آشیل، میتواند از تماس پاشنه پا با زمین جلوگیری کند.
فلج مغزی
در فلج مغزی آسیب یا رشد غیرطبیعی بخشهایی از مغز نابالغ که عملکرد عضلات را کنترل میکنند میتواند موجب اختلال در حرکت، تون عضلانی یا وضعیت بدن شود و متعاقباً به راه رفتن کودک روی پنجه پا منتج شود.
دیستروفی عضلانی
دیستروفی عضلانی باعث تحلیل رفتن فیبرهای عضلانی و آسیب به آنها میشود و میتواند عاملی برای راه رفتن روی پنجه پا باشد، به خصوص اگر کودک قبل از این راه رفتن معمولی روی پاشنه را تجربه کرده باشد.
اوتیسم
راه رفتن روی پنجه پا در کودکان مبتلا به اوتیسم شایع است اما ارتباط بین این دو ثابت نشده است. راه رفتن روی پنجه پا ممکن است با اختلال عملکرد سیستم دهلیزی مرتبط باشد که معمولاً در اوتیسم دیده میشود.
اختلال راه رفتن خمیده
راه رفتن خمیده از نظر بالینی بهصورت خم شدن بیش از حد مچ پا به سمت بالا و خم شدن بیش از حد زانو و لگن در حالت ایستاده توصیف میشود. وضعیتی که راه رفتن را بسیار سخت و خسته کننده میکند. راه رفتن خمیده میتواند به دلیل جهش رشد، بدشکلیهای فیزیکی، افزایش وزن، ضعف عضلانی، کنترل حرکتی ضعیف و انقباضات عضلانی رخ دهد.
فلج مغزی
اختلالات راه رفتن کودکان مثل راه رفتن خمیده در کودکان مبتلا به فلج مغزی بسیار رایج است و در صورت عدم مدیریت میتواند به مرور زمان بدتر شود.
سندرم دراوه
سندرم دراوه یا صرع میوکلونیک شدید نوزادی نوعی تشنج است که از سال اول زندگی کودک شروع میشود. علاوه بر تشنج، کودک دچار تأخیر در عملکرد ذهنی و جسمی شده و در سنین بالاتر اختلالات راه رفتن مثل راه رفتن خمیده را از خود نشان میدهد.
