علت دیر راه‌ رفتن و راه‌ نرفتن کودک، و نقش والدین در آن چیست؟

دیر راه رفتن کودک

راه‌رفتن، یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که کودک معمولاً در ۱۱ تا ۱۶ ماهگی می‌آموزد. کودکان در بازه‌های متفاوت، برخی زودتر و برخی دیرتر، مهارت راه‌رفتن را می‌آموزند و دیر راه‌رفتن کودک لزوماً نشانه وجود یک مشکل جدی نیست. در این بازه والدین می‌تواند با بازی و تمرینات هدفمند، فرایند یادگیری کودک را تسریع کنند. با این‌ وجود، هنگامی که کودک پس از رسیدن به ۱۸ ماهگی همچنان در ایستادن و راه‌رفتن مشکل داشته باشد، باید برای تشخیص علت و درمان آن به پزشک مراجعه شود. کودکانی که پس از ۱۸ ماهگی هنوز قادر به ایستادن و راه‌رفتن نیستند ممکن است دچار اختلالات عضلانی یا عصبی باشند. از این‌رو، دنبال‌کردن روند رشد و یادگیری کودک برای مداخله و درمان زودهنگام در صورت نیاز، بسیار حیاتی است.

دیر راه رفتن کودک چه موقع جای نگرانی دارد؟

دیر راه رفتن کودک چه موقع جای نگرانی دارد؟
دیر راه رفتن کودک چه موقع جای نگرانی دارد؟

دیر راه‌رفتن کودکان بسیار رایج است و اغلب جای نگرانی ندارد و کودک در زمان مناسب خود راه خواهد رفت. باید توجه داشت که هر کودک، با‌توجه‌به شرایط خود (که برای هر یک متفاوت است) راه رفتن را می‌آموزد. بنابراین، از مقایسه کودک خود با هم‌سالانش خودداری کنید. بسیاری از کودکان در هنگام رشد، مهارت‌های دیگری مانند نشستن، ایستادن با تکیه بر مبل یا سایر سطوح را پیش از راه رفتن یاد می‌گیرند. این نشان می‌دهد که سایر جنبه‌های حرکتی در کودک پرورش یافته‌اند و تنها مرحله‌ی راه رفتن مستقل نیاز به کمی زمان و تمرین بیش‌تر دارد.

در طول سال‌های اول زندگی، کودکان در حال رشد و یادگیری مجموعه‌ای از مهارت‌های حرکتی اساسی هستند. این دوره‌ای است که مهارت‌های حرکتی اولیه و اساسی، به عنوان پیش‌نیاز برای مهارت‌های حرکتی پیشرفته‌تر در آینده تقویت می‌شوند.

در تصویر زیر، نمودار مراحل یادگیری راه‌رفتن را مشاهده می‌کنید. همان‌طور که در نمودار زیر مشخص شده است، سن یادگیری بسیاری از این مهارت‌ها با یکدیگر هم‌پوشانی دارند. بدین معنی که بازه‌های زمانی مشخص‌شده برای بروز مهارت‌های حرکتی ثابت نیستند و می‌تواند برای هر کودک متفاوت باشد.

نمودار مراحل یادگیری راه‌رفتن نمودار مراحل یادگیری راه‌رفتن

 دنبال‌کردن مراحلی که کودک برای یادگیری راه‌رفتن مستقل و بدون کمک در هر سن طی می‌کند و رصد مشکلات احتمالی برای مداخله زودهنگام، بسیار حائز اهمیت است. توجه داشته باشید که سن رسیدن به هرکدام از این مهارت‌ها حدودی است و ممکن است بعضی از کودکان دیرتر و یا زودتر این مراحل را طی کنند. این مراحل شامل موارد زیر است:

در ۶ ماهگی، کودک می‌تواند به هر دو جهت غلت بزند و نشانه‌هایی از آمادگی برای چهار دست و پا رفتن یا سینه‌خیز حرکت کردن را از خود نشان می‌دهد. همچنین، قادر به نشستن با کمک و حمایت والدین است.

نکته‌ای برای والدین

  • اسباب‌بازی‌های مورد علاقه‌ کودک را نزدیکش بگذارید تا با غلت زدن بتواند اسباب‌بازی را بردارد.

در این بازه، کودک می‌تواند به تنهایی در حالت نشسته قرار بگیرد و بدون کمک بنشیند و در جای خود بچرخد.  علاوه بر این، کودک ممکن است به صورت سینه‌خیز حرکت کند. توجه داشته باشید که کودکان در سنین متفاوتی سینه‌خیز حرکت کردن را یاد می‌گیرند و برخی از آن‌ها هرگز پیش از راه رفتن به صورت سینه‌خیز حرکت نمی‌کنند.

نکته‌ای برای والدین

  • به کودک خود فرصت حرکت بدهید و حرکات او را برای مدت طولانی محدود نکنید. هم‌زمان با افزایش دامنه حرکتی آن‌ها مطمئن شوید که محیط اطرافشان امن است و اشیا خطرناک دور از دسترس هستند.

هنگامی که والدین دست یا پهلوهای کودک ۱۰ ماهه را گرفته و او را به سمت بالا می‌کشند، کودک سر جای خود می‌ایستد و می‌تواند با حمایت دست والدین در حالت ایستاده باقی بماند.

نکته‌ای برای والدین

  • پاهای کودک را با عادت دادن به انواع سطوح حساسیت‌زدایی کنید. چند نمونه از کارهایی که به این منظور می‌توانید انجام دهید، شامل ماساژ، مالیدن پاها با حوله و قرار دادن پاها روی فرش/چمن/ماسه و غیره است.
  • کودک خود را نزدیک مبلمان قرار دهید تا بتواند با تکیه بر مبلمان از سر جایش بلند شود و بایستد.

در ۱۲ ماهگی، کودک می‌تواند بایستد و درحالی‌که والدین یک دستش را گرفته‌اند، با کمک آن‌ها راه می‌رود. ممکن است کودک بتواند برای مدت کوتاهی به تنهایی بایستد و یا راه برود.

نکته‌ای برای والدین

  • سعی کنید کودک را روی سطوح صاف قرار دهید تا مهارت‌های حرکتی مانند سینه‌خیز رفتن و حرکت دادن دست‌ها و پاها تقویت شوند.
  • به کودک خود کمک کنید که هنگام دراز کشیدن روی زمین یا در حالت نشسته پاهای خود را دراز کرده و آن‌ها را در آغوش گرفته و با آن‌ها بازی کند.

با رسیدن به ۱۸ ماهگی کودک قادر به راه رفتن است و همچنین می‌تواند با گرفتن نرده‌ها از پله‌ها بالا برود. علاوه بر این، کودک می‌تواند بدود و خودش روی صندلی بنشیند.

نکته‌ای برای والدین

  • فرزندتان را تشویق کنید تا کارهای روزمره‌اش را مانند لباس پوشیدن به تنهایی انجام دهد.

کودک ۲ ساله به طور معمول می‌تواند به تنهایی پله‌ها را یکی‌یکی بالا و پایین برود. همچنین کودک می‌تواند با پا به توپ ضربه بزند و آن را شوت کند.

نکته‌ای برای والدین

  • چالش‌های کوچک برای کودک خود ایجاد کنید، مثلاً از او بخواهید صفحه کتابی را ورق بزند.

در ۳ سالگی، کودک می‌تواند به صورت عادی از پله‌ها بالا و پایین برود و قادر به ایستادن روی یک پا برای چند ثانیه نیز است.

چراغ قرمز‌های دیر راه رفتن کودکان

مهارت‌های حرکتی در برخی از کودکان ممکن است با تأخیر بروز یابند. علائم هشداردهنده در این مورد می‌توانند نشانگر تاخیر در راه رفتن باشند که بهتر است جدی گرفته شوند و در صورت نیاز کودک تحت نظر پزشک قرار بگیرد. برخی از این علائم عبارت‌اند از:

  • کنترل ضعیف سر یا شل بودن سر و گردن در ۶ ماهگی
  • ناتوانی در نشستن به تنهایی در ۹ ماهگی
  • عدم توانایی پاها در تحمل وزن کودک
  • راه نرفتن در ۱۸ ماهگی
  • ندویدن در ۲ سالگی
  • قادر نبودن به بالا رفتن از پله در ۳ سالگی
  • راه رفتن روی نوک انگشتان پا
  • گرفتگی و سفتی عضلات

علت دیر راه رفتن کودک چیست؟

دیر راه‌رفتن کودک ممکن است به عوامل مختلفی از جمله خصوصیات ژنتیکی و یا شخصیتی کودک مربوط شود. همچنین عوامل محیطی مانند چیدمان منزل یا عاداتی که والدین برای کودک ایجاد می‌کنند نیز در دیر راه‌رفتن کودک تأثیرگذار هستند. این عوامل به‌علاوه چند توصیه تأثیرگذار برای والدین شامل موارد زیر است.

اگر یکی از والدین یا هر دو، در هنگام کودکی دیر شروع به راه رفتن کرده باشند، ممکن است این موضوع ارتباطی با تاخیر در راه رفتن فرزندشان داشته باشد. برخی از کودکان دیر شروع به راه رفتن می‌کنند و اغلب هیچ دلیل زمینه‌ای وجود ندارد.

برخی از کودکان عجله‌ای برای راه رفتن ندارند و برخی دیگر هنوز برای مواجه با خطرات احتمالی که در هنگام راه رفتن به‌طور مستقل ممکن است پیش  بیاید آماده نیستند. ممکن است کودک از سرعتی که برای یادگیری مراحل رشد پیش گرفته‌ است راضی باشد. اگرچه این مورد دلیل محکمی برای دیر راه رفتن کودک نیست، اما درباره برخی کودکان صدق می‌کند.

دیر راه رفتن کودک به دلیل چیدمان نامناسب

یکی از رایج‌ترین اشتباهاتی که والدین مرتکب می‌شوند و حرکت و راه رفتن کودک را به تاخیر می‌اندازد، چیدمان نامناسب در محیط اطراف کودک است. چینش محیط به‌گونه‌ای که کودک را به کاوش اطرافش و حرکت تشویق کند، در پرورش مهارت‌های حرکتی او بسیار ضروری و مهم است.

یکی از روش‌های مفید برای فراهم کردن محیط مناسب برای کودکان، کمک گرفتن از فلسفه مونته سوری است که بر اهمیت استقلال، خودشناسی و یادگیری عملی کودک تأکید دارد. محیط منطبق بر اصول مونته سوری در خانه شما، امکانی برای یادگیری و شناخت محیطیِ بهتر برای کودک شما فراهم می‌کند. یکی از توصیه‌های این اصل، تهیه یک میله بارفیکس متناسب برای استفاده کودک است. کودک شما با کمک این میله می‌تواند به‌تنهایی از جا بلند شود و بایستد و عضلات او با این کار تقویت‌ می‌گردد.

همچنین می‌توانید با قرار دادن اسباب‌بازی‌ها و اشیا مناسب در دسترس کودک، باعث برانگیخته شدن کنجکاوی و تمایل او به حرکت شوید. اما به یاد داشته باشید که اسباب‌بازی‌‌های درخشان و نورانی که موسیقی پخش می‌کنند مناسب نیستند. در عوض، اسباب‌بازی‌هایی را انتخاب کنید که کودک را برای رسیدن، گرفتن و هل دادن آن‌ها تشویق می‌کنند، زیرا این حرکات، باعث تقویت مهارت‌های حرکتی کودک می‌شوند.

خواباندن نوزاد به پشت دلیل دیر راه رفتن کودکمهارت‌های حرکتی در کودکانی که به میزان کافی روی شکم خوابانده نمی‌شوند، ممکن است با تاخیر همراه باشد. به عنوان مثال، تقویت، هماهنگی و تعادل بین اندام‌ها کُندتر ایجاد می‌شود. همچنین، این دسته از کودکان دیرتر به صورت سینه‌خیز حرکت می‌کنند. بنابراین، خواباندن کودک بر روی شکم، فواید زیادی دارد. از جمله:

  • تقویت عضلات گردن
  • تقویت عضلات پشت
  • تقویت ماهیچه‌های اصلی و مرکزی بدن کودک
  • بهبود کنترل سر و مهارت‌های حرکتی
  • بهبود رشد فیزیکی کلی کودک برای سینه‌خیز حرکت کردن و در نهایت راه رفتن

برای تأثیر بیشتر، می‌توانید کودک خود را از سنین پایین روی شکم بخوابانید. در ابتدا، با بازه‌های زمانی کوتاه شروع کنید، سپس به‌تدریج مدت زمان آن را افزایش دهید. همچنین، هنگامی که کودک در این حالت قرار دارد، می‌توانید مانند او روی شکم دراز بکشید و با او بازی کنید تا این فعالیت برای کودک، تعاملی و لذت‌بخش شود.

چیدن اسباب‌بازی‌های ساده مقابل کودک و تشویق او برای گرفتن آن‌ها نیز روش دیگری است تا کودک برای بالا آوردن سرش و حرکت رو به جلو تشویق شود. اگر کودک شما تمایلی برای قرار گرفتن روی شکم از خود نشان نداد و حتی مقاومت کرد نیز به خواباندن او در این حالت ادامه دهید.

دیر راه رفتن کودک به دلیل کفش نامناسب

همان‌طور که کودک شما به‌تدریج می‌آموزد که به‌تنهایی راه برود، نوع کفشی که برایش تهیه می‌کنید بسیار اهمیت پیدا می‌کند. برخی کفش‌ها ممکن است زیبا به نظر برسند، اما می‌توانند باعث ایجاد احساس ناراحتی و درد در پاها شوند و در نتیجه، کودک برای راه رفتن تمایلی از خود نشان نمی‌دهد. پیشنهاد می‌کنیم کفش‌هایی برای کودک خود تهیه کنید که در قسمت پنجه پا به‌قدر کافی پهن باشند تا فضای لازم برای رشد انگشتان پا وجود داشته باشد.

عوارض استفاده از روروک

تصور رایجی درباره وسایل کودک مانند واکر وجود دارد که برای کودک راحت و سرگرم‌کننده هستند؛ اما، حقیقت این است که استفاده بیش از حد از این وسایل می‌تواند مانع رشد طبیعی کودک شما شود. به همین دلیل است که برخی از این وسایل در برخی از کشورها مانند کانادا ممنوع هستند.

یک مطالعه‌ گزارش می‌کند که استفاده طولانی‌مدت از واکرهای کودک می‌تواند راه رفتن مستقل او را به تأخیر بیندازد و حتی ممکن است منجر به بروز حوادثی از جمله، افتادن از پله‌ها، جراحات سر، سوختگی و گیر کردن دست‌ها و پاها در آن ‌شود. علاوه بر این، واکر، راه رفتن را به کودک یاد نمی‌دهد، بلکه باعث می‌شود که کودک روی نوک انگشتان خود راه برود که ممکن است حتی هنگامی که کودک شروع به راه رفتن می‌کند، ادامه پیدا کند.

به‌جای استفاده از این وسایل، بر ایجاد محیطی تمرکز کنید که به کودک شما اجازه می‌دهد با سرعت خود اطرافش را کاوش کند و راه برود. برای مثال، اتاق خواب فرزندتان را طوری بچینید که بتواند به طور مستقل غلت زدن، سینه‌خیز رفتن و ایستادن را تمرین کند. اثاثیه ایمن مانند میله بارفیکس را که در بالا به آن اشاره شد برای کودک خود نصب کنید تا در حالت ایستاده آن را بگیرد و محیط اطرافش را شناسایی کند. این میله‌ی ساده به حفظ تعادل او کمک می‌کند و به‌تدریج کودک شما اعتمادبه‌نفس کافی برای برداشتن اولین قدم‌هایش را به دست می‌آورد.

در آغوش گرفتن کودک حسی از آرامش برای والدین و کودک به همراه دارد و پیوند عاطفی بین آن‌ها را نیز تقویت می‌کند، بااین‌حال، هنگامی که بیش از حد کودک را در آغوش می‌گیرید و حمل می‌کنید، او را از تلاش برای راه رفتن بازمی‌دارید. به طور مشابه، گهواره نیز می‌تواند مانع حرکت آزادانه کودک شما شود.

کودک شما به طور طبیعی کنجکاو و مشتاق است تا محیط اطراف خود را بشناسد و حرکت، بخشی اساسی از فرایند یادگیری اوست؛ بنابراین، به‌جای اینکه فرزندتان را هر کجا که می‌روید در آغوش بگیرید و حمل کنید یا او را در گهواره بگذارید، اجازه دهید به‌تنهایی و بدون کمک حرکت کند تا از این طریق، هوشیاری، هماهنگی اندام‌ها و قدرت بدنی او تقویت شود.

با اسباب‌بازی‌های مناسب یا آن دسته از وسایل بازی که با اصول مونته سوری مطابقت دارند، فضای بازی برای او ایجاد کنید تا کودک را تشویق به حرکت، ایستادن و قدم برداشتن در کنار مبلمان کنید. این کار ساده به کودک شما کمک می‌کند تا اعتمادبه‌نفس و استقلال در توانایی‌های بدنی خود به دست آورد و به‌تنهایی راه برود.

هنگامی که کودکان یک برنامه روزانه برای بازی و فعالیت داشته باشند، عملکرد بهتری دارند و از این طریق، کودک فعالیت‌هایی را انجام می‌دهد که به راه رفتن او کمک می‌کنند. اگر زمان انجام این فعالیت‌ها را در برنامه‌های روزمره فرزند خود بگنجانید، کودک می‌تواند نوع تمرینات یا فعالیت‌هایی را که انجام خواهد داد پیش‌بینی کرده و برای آن آمادگی و اشتیاق پیدا ‌کند. همچنین، این فعالیت‌ها باید شامل استفاده از اسباب‌بازی‌هایی باشد که دامنه حرکتی کودک را تقویت می‌کنند، مانند محدوده ورزش و فعالیت کودک (Baby Gym)، توپ‌های حسی، و بلوک‌های بازی برای روی هم چیدن. این اسباب‌بازی‌ها کودک شما را تشویق می‌کنند تا برای رسیدن و گرفتن آن‌ها، سینه‌خیز برود یا بایستد تا یک بلوک را روی دیگری قرار دهد.

حقیقت این است که کالسکه برای حمل کودک شما مفید و راحت است، اما استفاده مدام از آن می‌تواند کودک را از امکان و فرصت اکتشاف محیط اطراف و حرکت محروم کند.

درست است که والد بودن، پُرمشغله و چالش‌برانگیز است، اما شما باید زمان کافی برای بازی و کمک به رشد کودک خود اختصاص دهید. انجام فعالیت‌های ساده‌ای مانند مواردی که در زیر اشاره شده است، اعتمادبه‌نفس کودک شما را تقویت می‌کند:

  • با کودک خود روی زمین روی شکم دراز بکشید و بازی کنید.
  • چرخاندن توپ یا سینه‌خیز رفتن را با او تمرین کنید.
  • به‌تدریج استفاده از کالسکه را محدود کنید و به کودک خود اجازه دهید به طور مستقل از مکانی به مکان دیگر حرکت کند.
  • کودک را تشویق کنید تا آزادانه محیط اطراف خود را کشف کند.

والدین چگونه می‌توانند به راه‌رفتن کودک کمک کنند؟

والدین می‌توانند با تمرین‌های فیزیکی، ایجاد فضای امن و تشویق کودک، می‌توانند به توسعه مهارت‌های‌ حرکتی و راه رفتن او کمک کند. فراموش نکنید که والدین نقش مهمی در درمان این مشکل ایفا می‌کنند. در ادامه به چند نمونه از این تمرینات اشاره شده است:

قدم برداشتن کودک با تکیه به مبلمان

هنگامی که کودک شما می‌تواند بایستد و تعادلش را حفظ کند، او را تشویق کنید تا در امتداد مبل یا یک میز کوچک قدم بگذارد، درحالی‌که از دستان خود برای گرفتن و تکیه به مبلمان استفاده می‌کند. اشیای موردعلاقه کودک را در دو طرف میز یا مبل دور از دسترس او قرار دهید تا کودک برای گرفتن آن‌ها مشتاق شود و با تکیه بر مبل در امتداد آن حرکت کند.

قدم برداشتن کودک بین مبلمان

یک میز کوچک در نزدیکی مبل قرار دهید و یک اسباب‌بازی یا میان‌وعده روی آن بگذارید تا کودکتان را تشویق کنید که به مبلمان برسد و بین آن‌ها قدم بردارد. هرچه کودک در این کار بهتر می‌شود، فاصله کودک و میز را به‌تدریج بیشتر کنید تا در نهایت تعادل کودک حفظ شود و تنها و بدون کمک بایستد و اولین قدم‌های مستقل خود را بردارد.

تشویق کودک به ایستادن

کودک را تشویق کنید تا در حالتی بازی کند که زانو زده است. این کار به تقویت عضلات اطراف باسن و مرکز بدن کمک می‌کند تا کودک برای ایستادن آماده شود. به کودک کمک کنید تا روی یک پا زانو بزند. سپس، پهلوی کودک را با دست نگه دارید و به‌آرامی وزن او را به سمت پای جلویی هدایت کنید تا کودک روی پای جلویی فشار بیاورد و بتواند هر دو پا را صاف کند و بایستد.

کمک به کودک برای انتقال وزن بدن به پاها

روی زمین به‌صورت چهارزانو بنشینید و کودک را درحالی‌که زانوهایش خم ‌شده و کف پاهایش صاف روی زمین قرار داشته باشد روی پاهای خود بنشانید. کودک خود را تشویق کنید تا به سمت جلو خم شود تا اسباب‌بازی‌ها یا اشیا را از روی زمین بردارد.

کمک به کودک برای ایستادن از بغل والدین

جلوی یک مبل یا میز کم‌ارتفاع روی زمین بنشینید. کودک را روی پاهای خود بنشانید به طوری که کف پاهایش صاف روی زمین قرار بگیرد. یک اسباب‌بازی جالب را روی میز بگذارید و کودک خود را تشویق کنید که به سمت جلو حرکت کند تا اسباب‌بازی را بردارد. برای حمایت و کمک بیش‌تر می‌توانید پهلوهای کودک را نگه دارید تا بایستد.

آنها را تشویق کنید که شکم خود را به میز تکیه دهند و به‌تدریج دستتان را برای حمایت از او روی پهلوهایش نگذارید. هنگامی که فرزند شما یاد گرفت به‌تنهایی بایستد، دیگر نیازی به کمک شما ندارد. همچنین، می‌توانید همان‌طور که دست‌هایتان را روی پهلوهای کودک قرار داده‌اید او را به سمت عقب و بعد پایین هدایت کنید تا دوباره روی پاهای شما بنشیند و نشستن را بیاموزد.

علت راه نرفتن کودک پس از ۱۸ ماهگی چیست؟

در موارد نادر، راه‌نرفتن کودک تا ۱۸ ماهگی می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌هایی باشد که باید تحت درمان قرار بگیرند. در ادامه، به برخی از دلایلی که باعث می‌شود کودک دیر راه برود، اشاره شده است:

ضعف عضلانی و اختلال در تونوس عضلات

هیپوتونی (تونوس عضلانی کم) یکی از دلایل اصلی تاخیر در راه رفتن در کودکان است. وجود عضلات قوی برای انجام مهارت‌های حرکتی پیشرفته از جمله راه رفتن ضروری است. در صورتی که عضلات کودک ضعیف باشند، راه رفتن ممکن است به تأخیر بیفتد. ضعف عضلات می‌تواند به دلیل عوامل مختلفی اتفاق بیفتد، از جمله عوامل مادرزادی، عصبی، گوارشی، عضلانی و استخوانی و عوامل عمومی مانند مشکلات تغذیه‌ای یا عوامل مربوط به سلامت عمومی کودک.

بیماری زمینه‌ای

علل زمینه‌ای دیر راه رفتن یا راه نرفتن در کودکان، شامل اختلالات عضلانی و ساختاری مانند چرخش مچ پا به بیرون یا داخل، کوتاهی تاندون آشیل و راه رفتن روی پنجه پا، راشیتیسم،  درد پاشنه کودکان (بیماری سور) است که اکثر آن‌ها به راحتی قابل درمان هستند.

 اختلالات عصبی مانند فلج مغزی، به‌ویژه اگر تاخیر کلی در گفتار، شنوایی، بینایی و مهارت‌های حرکتی اولیه وجود داشته باشد نیز باعث اختلال در راه رفتن می‌شود. همچنین اختلالات اسپینا بیفیدا (بیرون‌زدگی مادرزادی نخاع) و ذخیره‌سازی لیزوزومی (تجمع غیرعادی مواد سمی در سلول‌ها) می‌تواند باعث تاخیر در بروز مهارت‌های حرکتی شود و حرکت بیش از حد و دررفتگی مادرزادی لگن نیز ممکن است باعث شوند کودکان دیر شروع به راه رفتن کنند.

اختلالات ژنتیکی نادر

گاهی اوقات تأخیر در راه رفتن (همراه با سایر تأخیرهای حرکتی شدید) می‌تواند نشانه وجود بیماری نادر باشد. اگر کودک مشکوک به یک بیماری نادر باشد، پزشک، آنالیز ژنتیکی را برای تعیین علت تاخیر حرکتی در کودک توصیه می‌کند. نمونه‌هایی از این بیماری‌ها عبارتند از:

  • سندرم بارت: این اختلال ژنتیکی با فقدان موضعی پوست،بیماری پروانه‌ای و ضایعات مخاطی دهان مشخص می‌شود.
  • سندرم رت: یک اختلال عصبی ژنتیکی نادر است که بیشتر دختران به آن مبتلا شده و منجر به مشکلات شدید در رشد شناختی و حرکتی می‌شود.
  • سندرم راسل-سیلور: از جمله مشخصه‌های این اختلال رشد ژنتیکی، کوتاهی قد، عدم تقارن بدنی و مشکلات تغذیه‌ای در دوران کودکی است.

نارسایی در دوران نوزادی

کودکانی که پیش از موعد به دنیا می‌آیند ممکن است تمام مراحل رشد خود را کُندتر سپری کنند. مراحل تکامل کودک، معمولاً با توجه به میزان نارسایی کودک در هنگام تولد باید بر اساس تاریخ اصلی زایمان و نه تاریخ تولد نوزاد بررسی شوند.

موارد دیگری که به صورت مستقیم بر تاخیر در راه رفتن تاثیر دارند، شامل موارد زیر است:

  • وجود عفونت‌ها (به‌عنوان مثال، مننژیت، آنسفالیت، سیتومگالوویروس) یا سموم در محیط قبل از زایمان مادر
  • آسیب سر
  • سوء تغذیه

چه درمان‌هایی برای راه‌نرفتن کودک پس از ۱۸ ماهگی وجود دارد؟

 برای درمان راه‌نرفتن کودکان، چندین روش وجود دارد که هر کدام با توجه‌ به علت و شدت عارضه زمینه‌ای به والدین پیشنهاد می‌شوند. درمان می‌تواند شامل تمریناتی در منزل، فیزیوتراپی و کاردرمانی باشد. این روش‌ها باتوجه‌به علت اصلی راه‌نرفتن کودک توسط پزشک تجویز می‌شوند. به علت گستردگی درمان عارضه‌ها و اختلالات مختلفی که باعث راه‌نرفتن کودک می‌شوند، روش‌های درمان به‌صورت جامع در ادامه توضیح داده شده‌اند.

فیزیوتراپی

درمان راه نرفتن کودک با فیزیوتراپی
درمان راه نرفتن کودک با فیزیوتراپی

فیزیوتراپی شامل تمرینات و فعالیت‌هایی برای تشویق به راه رفتن کودک می‌شود. هدف آن تقویت پاها، بهبود تعادل و ایجاد اعتمادبه‌نفس در کودک برای ایستادن و راه رفتن است. کودک به کمک فیزیوتراپیست‌ می‌آموزد تا مهارت‌های حرکتی را مرحله‌ به‌ مرحله برای رسیدن به اهداف خاص مانند ایستادن یا راه رفتن تقویت کند. برخی از تمریناتی که در جلسات درمانی با توجه به شرایط و نیازهای هر کودک انجام می‌گیرد، در ادامه معرفی شده‌اند:

  • تمریناتی بازی‌گونه با استفاده از اسباب‌بازی برای افزایش قدرت در تنه‌ی کودک برای بهبود تعادل و هماهنگی اعضای بدن.
  • کشش غیرفعال (بدون نیاز به حرکت و در جای خود، معمولاً در حالت نشسته) و فعال (همراه با تحرک) برای افزایش دامنه حرکتی و جلوگیری از سفت شدن عضلات و مفاصل.
  • فعالیت‌هایی برای بهبود کنترل سر و تنه، به عنوان مثال، حمایت از کودک خود در نشستن برای انتقال وزن بدن به اندام‌ها، چرخش، هماهنگی و تعادل بین اندام‌ها.
  • استفاده از آینه که اغلب برای افزایش آگاهی کودک از محل قرارگیری اندام‌هایش در محیط است.
  • تمرین‌هایی برای افزایش استقلال در انجام فعالیت‌های روزمره در خانه یا مدرسه.
  • مشاوره در مورد وسایل حمایتی مانند استفاده از ویلچر یا سایر تجهیزات تطبیقی در صورت لزوم.
  • آب‌درمانی برای تقویت و کشش عضلات و به حداکثر رساندن تحرک در آب.

فیزیوتراپیست توضیح خواهد داد که فرزند شما چقدر به تمرین برای بهبود مهارت‌های حرکتی نیاز دارد و توصیه‌هایی نیز در مورد میزان و نوع فعالیت‌هایی که برای کودک در هر مرحله از رشد مناسب است ارائه می‌دهد. ترکیب تمرینات فیزیوتراپی با فعالیت‌های روزمره در مراحل اولیه رشد، بسیار ضروری است. چند نمونه از راهنمایی‌هایی که از پزشک دریافت خواهید کرد شامل موارد زیر هستند:

  • به شما آموزش می‌دهد که چگونه به فرزندتان در تمرین مهارت‌های روزمره کمک کنید.
  • نشانه‌های کلامی و بصری را آموزش می‌دهد.
  • پیشنهاداتی برای ایجاد تغییرات در محیط خانه ارائه می‌دهد.

به یاد داشته باشید که هر چه وقت بیشتری برای تمرین با کودک و فراهم کردن محیط مناسب برای کمک به پرورش مهارت‌های حرکتی او صرف کنید، نتیجه بهتری خواهید گرفت.

کاردرمانی

کاردرمانی برای دیر راه رفتن کودک
کاردرمانی برای دیر راه رفتن کودک

کاردرمانی (Occupational Therapy) یکی از مهم‌ترین روش‌های کمک به کودکانی است که با تاخیر شروع به راه رفتن می‌کنند. این روش بر بهبود مهارت‌های حرکتی، تقویت عضلات و تقویت تعادل و توانایی هماهنگی اندام‌های کودک تمرکز دارد. چند نمونه از فعالیت‌ها و بازی‌هایی که در کاردرمانی با کودک انجام می‌شوند شامل موارد زیر هستند:

  • تقویت تونوس عضلانی
    • انجام دادن فعالیت‌ها در حالی که کودک روی شکم دراز کشیده است باعث تقویت عضلاتی می‌شود که هنگام بلند شدن از جای خود از آن استفاده می‌کند.
    • کودک روی زمین دراز می‌کشد و سر و پاهایش را جمع می‌کند و به حالت جنینی در می‌آید. دست‌هایش را به صورت ضربدری مقابل خود نگه می‌دارد و در این حالت شروع به غلت زدن می‌کند.
    • کودک چمباتمه زدن و به طور کامل زانو زدن را تمرین می‌کند.
    • پاهای کودک نگه داشته می‌شود و باید روی دست‌هایش راه برود.
  • حفظ تعادل
    • کودک روی سطوح ناهموار راه می‌رود.
    • کودک تا هر زمانی که می‌تواند روی یک پا می‌ایستد.
    • برای کودک موسیقی پخش می‌شود و باید در اتاق شروع به حرکت کند. زمانی که موسیقی قطع شد، کودک نیز در هر وضعیتی که قرار دارد در جای خود ثابت می‌ماند.
    • روی سر کودک یک شی تقریبا سبک قرار داده می‌شود و باید بدون انداختن آن در یک خط مستقیم راه برود. اگر این فعالیت برای کودک ساده بود، برای او موانعی طراحی می‌شود تا از میان آن‌ها حرکت کند.
  • تقویت آگاهی از موقعیت و حرکات بدن
    • تمرینات استقامتی مانند حمل کتاب‌ یا اشیای سنگین، طناب‌کشی و شنا کردن
    • کمک در کارهای منزل، از جمله جابه‌جایی اثاثیه کوچک و مرتب کردن تخت
    • بازی کردن با خاک، شن و ماسه، گودال کندن در خاک و حمل سطل شن و ماسه یا هر فعالیت مرتبط به باغبانی
    • بازی با توپ‌های بادی پرشی و ترامپولین
    • سینه‌خیز حرکت کردن هنگام بازی
  • تقویت مفاصل
    • حرکت شنا با دیوار، روی زمین یا صندلی
    • دراز و نشست
  • بازی‌ها
    • بازی با موانع: کودک باید موانع پیش‌رو در بازی، مسیر و ابزارهای لازم را تعیین کند.
    • کودک باید حرکاتی که برایش انجام می‌شود را تکرار کند. این حرکات می‌تواند شامل خم شدن به پهلو، جلو و عقب یا لمس قسمت‌های مختلف بدن و … باشد.

جمع‌بندی

در نهایت، باید بدانید که شما بزرگ‌ترین پشتیبان و الگوی کودک خود هستید. با ایجاد یک فضای امن در خانه و تشویق او به تمرین و تلاش برای راه رفتن، می‌توانید به فرزند خود نشان دهید که با اعتمادبه‌نفس و صبوری در کنارش هستید. هنگامی که با وجود حمایت شما، کودک در سن ۱۸ ماهگی قادر به ایستادن، حمایت از خود یا راه رفتن نیست، لازم است به پزشک مراجعه کنید.

سوالات متداول

آیا پدر و مادر در راه نرفتن کودک مقصرند؟

عوامل مختلفی ممکن است بر پرورش مهارت‌های حرکتی کودکان تأثیر بگذارند، اما باید توجه داشت که دیر راه رفتن کودکان نتیجه تعامل بین عوامل مختلف است و والدین تنها عامل مقصر نیستند. برای مثال، عوامل فیزیولوژیک و شخصیتی نیز می‌توانند در راه رفتن کودکان نقش داشته باشند.

آیا دیر راه رفتن کودک به معنای ضریب هوشی پایین است؟

خیر. کودکانی که زود یا به‌موقع راه می‌روند، از کودکانی که مهارت راه رفتن آن‌ها با تاخیر همراه بوده است، باهوش‌تر نیستند و هماهنگی میان اندام‌هایشان لزوماً بیش‌تر نیست.

آیا فرزند من از هم‌سن‌وسال‌هایش در موارد دیگر هم عقب می‌ماند؟

در بسیاری از موارد، کودکانی که دیر راه رفتن را شروع کرده‌اند، با حمایت مناسب والدین و در صورت نیاز، پزشک، از هم‌سن‌وسال‌های خود عقب نمی‌مانند. در واقع، در بسیاری از موارد، دیر راه رفتن کودک نشانه وجود یک مشکل جدی نیست.

آیا مهارت‌های حرکتی کودکی که دیر راه می‌رود، ممکن است با تاخیر همراه باشد؟

بله، کودکی که دیر راه می‌رود ممکن است در دیگر مهارت‌های حرکتی مانند دویدن، پریدن یا هماهنگی دست و چشم نیز تاخیر داشته باشد. این ممکن است به دلیل ضعف عضلانی یا مشکلات تعادلی باشد.

آیا کودکی که دیر راه می‌رود، ممکن است در مهارت‌های زبانی نیز تاخیر داشته باشد؟

تاخیر در راه رفتن لزوماً به معنای تاخیر در مهارت‌های زبانی نیست، اما برخی کودکان ممکن است در هر دو زمینه تاخیر داشته باشند، که می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات کلی‌تری در توسعه شناختی یا عصبی باشد.

آیا کودکان اوتیستیک دیر شروع به راه رفتن می‌کنند؟

تصور رایج این است که بروز مهارت‌های حرکتی مانند اشاره کردن و نشستن در نوزادان مبتلا به اوتیسم با تاخیر همراه است، اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که اکثر نوزادان مبتلا به اوتیسم و ناتوانی ذهنی، به موقع یا زودتر از کودکانی که دارای سایر بیماری‌هایی شناختی هستند، راه می‌روند.

آیا نوزادان پسر دیرتر از نوزادان دختر راه می‌روند؟

خیر. هر دو معمولاً بعد از ۱ سالگی، شروع به راه رفتن بدون کمک می‌کنند. مطالعه‌ای گزارش کرد که مادرانِ نوزادانِ ۱۱ ماهه، درباره مهارت‌های حرکتی پسران خود اغراق می‌کنند، درحالی‌که مهارت‌های حرکتی دختران خود را دست‌کم می‌گیرند.

آیا کودکانی که ADHD دارند، دیرتر راه می‌روند؟

خیر. کودکان مبتلا به ADHD هم‌زمان با کودکان دیگر، به مهارت‌های حرکتی اولیه دست می‌یابند و توانایی حرکتی با ویژگی‌های ADHD مرتبط نیست.

آیا چاقی در دیر راه رفتن کودک تاثیر دارد؟

خیر. چاقی کودک به‌عنوان دلیلی برای تاخیر در راه رفتن او دانسته نمی‌شود.

آیا راشیتیسم باعث تاخیر در راه رفتن می‌شود؟

بله. راشیتیسم می‌تواند باعث تاخیر در راه رفتن شود ولی اگر بیماری خیلی پیشرفته نباشد، این مسئله قابل‌درمان است.

چه عاملی باعث می‌شود که کودک، خود شروع به راه رفتن کند؟

بالا کشیدن خود از مبلمان برای ایستادن یکی از اولین نشانه‌های آمادگی کودک برای راه رفتن است. این کار ماهیچه‌های پای کودکان و هماهنگی اندام‌های آن‌ها را تقویت می‌کند.

چه غذاهایی به راه رفتن کودک کمک می‌کند؟

راه رفتن یک فعالیت پرانرژی است، بنابراین کودک شما برای تقویت عضلات پاهای خود به آهن زیادی نیاز دارد. غذاهای غنی از آهن مانند گوشت بدون چربی، لوبیا و غلات غنی‌شده می‌توانند به جلوگیری از کمبود آهن و بالا نگه داشتن سطح انرژی کودک شما کمک کنند.

آیا می‌توان از دیر راه رفتن کودکان جلوگیری کرد؟

برخی عوامل تاثیرگذار در دیر راه رفتن کودک قابل پیش‌گیری نیستند. اما، ایجاد محیطی امن برای رشد مهارت‌های حرکتی اساسی، فراهم کردن فرصت‌های کافی برای فعالیت بدنی و اکتشاف محیط و رسیدگی زودهنگام و به‌موقع به هرگونه مشکلات مرتبط با رشد کودک می‌توانند به بروز مهارت‌های حرکتی کودک در زمان مناسب کمک کنند.

مقالات مرتبط

فهرست مطالب