عمل جراحی پای پرانتزی؛ عوارض و دوره نقاهت+هزینه

جراحی پای پرانتزی، درمان قطعی پای پرانتزی کودکان و بزرگسالان است که به روش‌های هدایت صفحه رشد استخوان، استئوتومی و تعویض مفصل زانو انجام می‌شود. انتخاب تکنیک جراحی، متناسب با سن و وضعیت پای پرانتزی بیمار صورت می‌گیرد. جراحی پای پرانتزی در سنین کودکی و نوجوانی، به دلیل شکل‌پذیری استخوان‌ها غالباً با روش‌های کم‌تهاجم مانند هدایت صفحه رشد استخوان امکان‌پذیر است، اما با افزایش سن بیمار و تثبیت ساختار استخوان، امکان درمان با این روش از دست می‌رود. پس از انجام جراحی، فرم پرانتزی پا کاملاً اصلاح می‌شود، درد و مشکلات حرکتی بیمار از بین می‌رود و فرد پس از بهبود کامل قادر به انجام کلیه فعالیت‌هایی خواهد بود که افراد عادی با پای طبیعی انجام می‌دهند. جراحی‌های زانوی پرانتزی با شانس موفقیت مطلوبی همراه هستند، غالباً عوارض حاد یا خطرناکی به دنبال ندارند و عوارض نادر آن نیز به خوبی قابل درمان و رفع شدن می‌باشند.

جراحی زانوی پرانتزی برای چه کسانی ضروری است؟

جراحی پای پرانتزی در صورتی که درمان با روش‌های کم‌تهاجم امکان‌پذیر نباشد به عنوان آخرین گزینه درمان انجام می‌شود. ضرورت و لزوم انجام جراحی در دوره‌های مختلف سنی متفاوت است و علاوه بر سن و شرایط رشد استخوانی، به عواملی مانند منشأ ایجاد زانوی پرانتزی، شدت عارضه، وضعیت بیمار و علائم، عوارض یا مشکلاتی که با آن مواجه است بستگی دارد.

کودکان و نوجوانان در حال رشد

منظور از کودکی و نوجوانی، سنین رشد است که استخوان‌ها در حال شکل‌گیری هستند و فرم آن‌ها هنوز تثبیت نشده است. در این سنین، به دلیل باز بودن صفحات رشد استخوان (اپی‌فیز)، در برخی مواقع امکان اصلاح زانوی پرانتزی با روش‌های غیر‌تهاجمی و غیرجراحی وجود دارد. حتی در صورت ضرورت داشتن انجام جراحی، در صورت اقدام به موقع معمولاً امکان درمان با جراحی‌های کم‌تهاجم‌تر وجود دارد. با افزایش سن کودک و نزدیک شدن به پایان دوره رشد در حدود ۱۳ الی ۱۵ سالگی برای دختران و ۱۵ الی ۱۷ سالگی برای پسران، به دلیل قرار گرفتن صفحات رشد استخوان در آستانه بسته شدن، امکان درمان با جراحی‌های کم‌تهاجم از دست می‌رود و روش‌های جراحی قابل انجام پیچیده‌تر و سنگین‌تر خواهد بود.

معمولاً در شرایط زیر جراحی پای پرانتزی در کودکان و نوجوانان در حال رشد ضروری است:

• درجۀ پای پرانتزی شدید یا بسیار شدید باشد
• درمان با روش‌های غیر‌جراحی بی‌نتیجه باشد یا به کلی امکان‌پذیر نباشد
• کودک در سنین رشد استخوانی باشد
• کودک حداقل ۳ ساله باشد (به دلیل احتمال بهبود خودبه‌خود پای پرانتزی فیزیولوژیک تا این سن)
• کودک نهایتاً ۱۵ الی ۱۶ ساله باشد (به دلیل الزام باز بودن صفحات رشد در برخی جراحی‌ها)
• پا علاوه بر انحراف، دچار دفورمیتی یا تغییر شکل شدید باشد
• کودک دچار درد و مشکلات حرکتی شدید باشد
• پای پرانتزی باعث آسیب‌دیدن یا تخریب غضروف زانو شده باشد
• بیمار در راه رفتن، ورزش کردن و فعالیت‌های روزمره دچار مشکل باشد

بزرگسالان

پای پرانتزی در بزرگسالان، چه از دوران کودکی به طور درمان نشده باقی‌مانده باشد و چه در سنین بزرگسالی بر اثر مشکلات زمینه‌ای بروز یافته باشد، تنها با روش‌های جراحی به طور کامل قابل درمان است. در سنین بزرگسالی، رشد و شکل‌گیری استخوان‌ها پایان می‌یابد و فرم آن‌ها تثبیت می‌شود. در این سنین به دلیل بسته شدن صفحات رشد استخوان، اصلاح زانوی پرانتزی با روش‌های غیر‌جراحی ممکن نیست و نیاز به انجام جراحی دارد.

معمولاً در شرایط زیر جراحی پای پرانتزی در بزرگسالان ضروری است:

• برای تمام درجات پای پرانتزی، غالباً متوسط، شدید و بسیار شدید
• بیمار دچار درد و مشکلات حرکتی شدید باشد
• پای پرانتزی بدون آرتروز، بدون آسیب‌دیدگی مفصل زانو یا حداکثر با آسیب‌دیدگی جزئی در یک سمت مفصل باشد
• پای پرانتزی بر اثر آرتروز شدید زانو ایجاد شده باشد
• پای پرانتزی توأم با آرتروز شدید یا تخریب مفصل زانو باشد
• فرم پا دچار تغییر شکل یا دفورمیتی باشد
• بیمار در راه رفتن، ورزش کردن و فعالیت‌های روزمره دچار مشکل باشد
• بیمار نیاز به رفع ناهم‌ترازی ناشی از پای پرانتزی همراه با پیوند یا اصلاح رباط صلیبی، مینیسک یا غضروف داشته باشد

جراحی زانوی پرانتزی چگونه انجام می‌شود؟

برای درمان پای پرانتزی در کودکی و بزرگسالی، روش‌های جراحی مختلفی وجود دارد. پزشک با تعیین شدت عارضه، میزان انحراف و محل دقیق عدم تقارن پاها از روی تصاویر استخوانی و با توجه به عواملی مانند سن و مرحله رشد بیمار، علائم و وضعیت بیمار و منشأ ایجاد عارضه، روش جراحی مناسب را انتخاب می‌کند.

جراحی هدایت صفحه رشد استخوان

جراحی هدایت صفحه رشد استخوان معمول‌ترین روش جراحی پای پرانتزی در کودکان و نوجوانان در حال رشد است. این جراحی بنا به نیاز بیمار ممکن است بر روی قسمت بالایی استخوان ساق پا، قسمت پایینی استخوان ران و یا به طور هم‌زمان بر روی هر دوی آن‌ها انجام شود. در این جراحی با قرار دادن یک یا چند صفحه منگنه شکل در قسمت بیرونی استخوان، از رشد آن در قسمت بیرونی زانو جلوگیری می‌شود و در نتیجه استخوان فقط در قسمت داخلی زانو می‌تواند رشد کند. پس از اصلاح فرم پای کودک که معمولاً بین ۶ الی ۱۸ ماه به طول می‌انجامد، صفحات فلزی نصب شده در یک جراحی دیگر برداشته می‌شوند.

جراحی هدایت رشد استخوان معمولاً در یک جلسه بر روی هر دو پای بیمار انجام می‌شود. این جراحی تنها برای درمان پای پرانتزی کودکان و نوجوانان استفاده می‌شود، که بهترین زمان انجام آن در حدود ۱۰ سالگی و در حین شکل‌گیری صفحات رشد است. با این حال پزشک ممکن است زمان جراحی را تا آستانه بسته شدن صفحات رشد، در حدود ۱۵ الی ۱۶ سالگی به تأخیر بیندازد. پس از این سن با بسته شدن صفحات رشد، درمان پای پرانتزی دیگر با این روش امکان‌پذیر نخواهد بود.

استئوتومی استخوان ساق و یا ران، با تثبیت داخلی

جراحی پای پرانتزی به روش استئوتومی با تثبیت داخلی ممکن است بنا به نیاز بیمار فقط بر روی استخوان ساق پا یا استخوان ران و یا به طور هم‌زمان بر روی هر دوی آن‌ها انجام شود. در این جراحی برای اصلاح پای پرانتزی، استخوان برش می‌خورد و پس از تنظیم و قرار گرفتن در محل مناسب، با پلاک و پیچ ثابت می‌شود. استفاده از پیچ و پلاک به حفظ زاویه و تثبیت موقعیت استخوان کمک می‌کند و بنا به نظر پزشک ممکن است بعد از ترمیم کامل استخوان، از آن جدا شود یا به طور دائمی به استخوان متصل باقی بماند.

درمان پای پرانتزی با این روش معمولاً در دو جلسه مجزا و هر بار بر روی یکی از پاها انجام می‌شود، تا بیمار در طول دوره نقاهت بتواند از پای دیگر خود برای راه رفتن و قرار دادن وزن خود استفاده کند. این جراحی هم برای درمان پای پرانتزی بزرگسالان و هم کودکان استفاده می‌شود، که شیوه انجام آن در هر دو کاملاً یکسان است.

استئوتومی استخوان ساق پا، با میله‌گذاری در استخوان

پزشک ممکن است با توجه به نیاز بیمار، جراحی پای پرانتزی را به روش استئوتومی با قرار دادن یک میله در استخوان ساق پا انجام دهد. در این روش استخوان ساق پا برش می‌خورد، یک میله فلزی درون حفره داخلی استخوان یا «مدولا» قرار می‌گیرد، استخوان در محل مناسب خود تنظیم می‌شود و سپس به هم متصل می‌گردد. میله‌گذاری در استخوان به حفظ تراز ایجاد شده بین استخوان و زانو کمک می‌کند، بافت استخوان را تقویت و محکم می‌کند و از بروز شکستگی در استخوان جلوگیری می‌کند. این میله ارتوپدی به علت سازگاری پاتولوژیک با استخوان، پس از ترمیم شدن استخوان نیازی به خارج شدن از بدن ندارد.

معمولاً این جراحی در دو جلسه مجزا و هر بار بر روی یک پا انجام می‌شود تا بیمار بتواند در دورۀ بهبود پای جراحی شده از پای دیگر خود استفاده کند. به کارگیری این روش برای جراحی پای پرانتزی بزرگسالان رایج‌تر است، اما گاهی برای کودکان نیز با روشی یکسان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استئوتومی استخوان ساق پا، با تثبیت بیرونی

یکی از جراحی‌های پای پرانتزی، استئوتومی استخوان ساق پا با تثبیت بیرونی به وسیله قاب دایره‌ای است. در این روش بخشی از استخوان ساق پا برش می‌خورد، با زاویه مناسب و در محل مناسب خود قرار می‌گیرد، مجدداً به هم متصل می‌شود و در نهایت با اتصال به قاب دایره‌ای شکل فلزی تعبیه شده در دور پا، در جای خود تثبیت می‌گردد. این قاب ارتوپدی که توسط خود بیمار قابل تنظیم است، به طور تدریجی موقعیت و جهت‌گیری استخوان را اصلاح می‌کند، با تثبیت استخوان برش خورده به حفظ تراز و چرخش ایجاد شده کمک می‌کند و در نهایت پس از اصلاح کامل وضعیت استخوان، طی یک جراحی دیگر از پا جدا می‌شود.

معمولاً مرحلۀ اول این جراحی، در دو نوبت مجزا و هر بار بر روی یکی از پاها انجام می‌شود، اما در برخی موارد نیز بسته به نظر پزشک ممکن است هر دو پا در یک جلسه جراحی شود. این روش اغلب برای جراحی پای پرانتزی بزرگسالان استفاده می‌شود، اما در صورت نیاز برای کودکان نیز با فرآیندی کاملاً یکسان قابل انجام است.

جراحی تعویض مفصل زانو

پزشک ممکن است بنا به نیاز و شرایط بیمار، درمان پای پرانتزی را با جراحی تعویض مفصل زانو انجام دهد. در این جراحی تمام یا بخشی از مفصل زانو که دچار آسیب شده است از استخوان جدا می‌شود، مفصل مصنوعی جایگزین آن می‌شود و پس از قرار گرفتن در محل مناسب، به استخوان متصل می‌شود. با جایگزین شدن مفصل مصنوعی و اصلاح ساختار مفصل تخریب شده، ناهم‌ترازی سطح استخوان و زانو برطرف می‌شود، موقعیت استخوان اصلاح می‌شود و علاوه بر رفع پای پرانتزی، علائم و آسیب‌های ناشی از تخریب زانو نیز بهبود می‌یابد.

جراحی تعویض مفصل زانو غالباً به عنوان آخرین گزینه درمان انتخاب می‌شود. در صورت نیاز به تعویض مفصل هر دو زانوی بیمار، معمولاً جراحی در دو جلسه مجزا و هر بار بر روی یک پا انجام می‌شود تا بیمار بتواند تا بهبود پای جراحی شده، از پای دیگر خود استفاده کند. اگرچه این جراحی غالباً برای درمان بزرگسالان استفاده می‌شود، اما در موارد نادر و خاص برای کودکان نیز به کار می‌رود، که شیوۀ انجام آن در هر دو کاملاً یکسان است.

نقاهت و توان‌بخشی بعد از جراحی پای پرانتزی

پس از جراحی پای پرانتزی، مراقبت‌های پس از عمل به عنوان بخشی از روند درمان به کاهش مشکلات و عوارض ناشی از جراحی، کوتاه شدن دورۀ نقاهت و تسریع در بهبود بیمار کمک می‌کند. همچنین در کنار این مراقبت‌ها انجام اقدامات توان‌بخشی مناسب در طول دورۀ نقاهت نیز به تکمیل درمان و بازگشت بیمار به زندگی عادی کمک می‌کند.

مراقبت‌های بعد از جراحی پای پرانتزی

پس از جراحی‌های پای پرانتزی، رعایت مراقبت‌های زیر در کنار موارد توصیه شده توسط پزشک ضروری است:

• بستری در بیمارستان بین ۱ الی ۵ روز، با توجه به وضعیت بیمار و نوع جراحی انجام شده
• استفاده از کمپرس یخ، بالا آوردن سطح پا در هنگام استراحت، برای جلوگیری از تورم، درد و کبودی
• پرهیز از فشار آوردن بر روی پای جراحی شده و فعالیت‌های فیزیکی سنگین
• محافظت از محل جراحی در مقابل فشار، ضربه یا کشیدگی
• مراقبت از زخم و موضع جراحی برای جلوگیری از بروز عفونت و خونریزی
• شستشوی زخم جراحی طبق دستور پزشک
• مصرف منظم داروهای تجویز شده توسط پزشک مانند مسکن و آنتی‌بیوتیک برای کنترل درد، تورم و عفونت
• تغذیه مناسب و مصرف مکمل‌های غذایی تجویز شده توسط پزشک
• رعایت دستورالعمل تجویز شده توسط پزشک در مورد راه رفتن و انداختن وزن روی پای جراحی شده
• استفاده از عصا، واکر و حمایت فیزیکی در هنگام راه رفتن در صورت تجویز پزشک
• استفاده از بریس یا زانوبند طبی برای محافظت و حمایت از پا در صورت تجویز پزشک
• بازگشت به فعالیت‌های روزمره در زمان مشخص شده توسط پزشک
• اطلاع به پزشک در صورت بروز وضعیت غیرطبیعی مانند عفونت، التهاب یا خونریزی شدید در محل جراحی

بهبود و توان‌بخشی جراحی‌های پای پرانتزی

روند بهبودی بیمار پس از جراحی پای پرانتزی و اقدامات توان‌بخشی مورد نیاز، به روش انجام جراحی، سنگین یا سبک بودن جراحی، سرعت ترمیم استخوان، شدت آسیب‌های ناشی از پای پرانتزی و وضعیت بیمار بستگی دارد و با توجه به شرایط خاص هر بیمار متفاوت خواهد بود.

بهبودی جراحی‌های سبک پای پرانتزی

جراحی‌های سبک پای پرانتزی مانند جراحی هدایت صفحه رشد، معمولاً نیاز به بستری بلندمدت ندارند و دوره نقاهت نسبتاً کوتاهی دارند. معمولاً بلافاصله بعد از این جراحی‌ها، بیمار بدون نیاز به گچ گرفتن پا، بستن بریس یا حمایت فیزیکی و عصا می‌تواند بدون انداختن وزن بر روی پا راه برود و پس از یک هفته وزن خود را روی پای جراحی شده قرار دهد. در نهایت بیمار پس از حدود ۶ الی ۸ هفته به طور کامل بهبود می‌یابد و می‌تواند به زندگی عادی باز گردد.

بهبودی جراحی‌های سنگین پای پرانتزی

جراحی‌های سنگین پای پرانتزی مانند جراحی تعویض مفصل زانو، جراحی‌های استئوتومی با میله‌گذاری، تثبیت داخلی یا تثبیت بیرونی به علت برش خوردن استخوان و ایجاد تغییر در ساختار آن، معمولاً نیاز به بستری چند روزه دارد و بیمار دوره نقاهت نسبتاً طولانی‌تری را پیش رو خواهد داشت. معمولاً پس از این جراحی‌ها، برای محافظت از استخوان نیاز به گچ گرفتن پا یا پوشیدن بریس و زانو بند وجود دارد و بیمار برای مدت کوتاهی نباید راه برود. با گذشت چند روز پس از جراحی، بیمار با کمک ابزار حمایتی مانند عصا و واکر، بدون ایجاد فشار یا انداختن وزن بر روی پا می‌تواند شروع به راه رفتن کند و پس از ۵ الی ۶ هفته وزن خود را روی پای جراحی شده قرار دهد. در نهایت بیمار در مدت ۳ الی ۴ ماه پس از جراحی‌های استئوتومی با تثبیت داخلی و میله‌گذاری، همچنین ۴ الی ۵ ماه پس از جراحی‌های استئوتومی با تثبیت بیرونی و تعویض مفصل زانو به طور کامل بهبود می‌یابد و می‌تواند به زندگی عادی باز گردد.

توان‌بخشی پس از جراحی‌های پای پرانتزی

با گذشت مدت کوتاهی پس از جراحی پای پرانتزی و در حدود یک هفته، بیمار باید تحت توان‌بخشی قرار بگیرد و آن را تا بهبود کامل به طور مستمر ادامه دهد. اقدامات توان‌بخشی و فیزیوتراپی متناسب با وضعیت بیمار، نوع جراحی و سنگین یا سبک بودن آن تجویز می‌شود و ممکن است شامل حرکات توان‌بخشی با کمک فیزیوتراپیست، فیزیوتراپی با دستگاه، تمرینات ورزشی کمکی و حرکت‌های اصلاحی باشد. این اقدامات به تقویت انعطاف‌پذیری، بهبود دامنه حرکتی و بازیابی توان و قدرت از دست رفته پا کمک می‌کند تا در نهایت بیمار بتواند کارکرد طبیعی و عملکرد مناسب پای خود را بدست آورد.

عوارض جراحی زانوی پرانتزی

اگرچه جراحی‌های پای پرانتزی علاوه بر موفقیت بالا در نتایج، در مجموع جراحی‌های نسبتاً کم‌خطری محسوب می‌شوند، اما ممکن است در برخی موارد با خطرات و عوارضی همراه باشند. برخی از این خطرات و عوارض ناشی از ماهیت بیهوشی و فرآیند عمومی جراحی هستند که ممکن است پس از هر جراحی دیگری نیز بروز یابند، از جمله واکنش آلرژیک به بیهوشی، تغییرات فشار خون، تهوع و استفراغ، سردرد و سرگیجه، خونریزی حین عمل و سکته. به غیر از عوارض عمومی جراحی، در برخی موارد احتمال بروز عوارض خاص جراحی پای پرانتزی نیز وجود دارد.

کودکان

عوارض احتمالی ناشی از جراحی‌های پای پرانتزی در کودکان عبارتند از:

• بازگشت پای پرانتزی: پس از باز کردن صفحات منگنه شکل در مرحلۀ دوم جراحی هدایت رشد استخوان، احتمال بازگشت پای پرانتزی با رشد کودک و افزایش طول استخوان پا وجود دارد. با انجام جراحی در زمان مناسب و درست در آستانه بسته شدن صفحات رشد، از این عارضه می‌توان پیشگیری کرد. برای درمان این عارضه به جراحی مجدد نیاز است.
• ایجاد حالت ضربدری: پس از جراحی هدایت رشد، در صورت رشد بیش از حد استخوان در سمتی از استخوان که صفحه رشد محدود نشده و باز است، امکان وارونه شدن انحنا به سمت داخل، ایجاد زانو ضربدری و پیدایش فرم X شکل در پای کودک وجود دارد. با مراجعه منظم به پزشک و قرار داشتن تحت نظارت وی برای انجام به موقع مرحلۀ دوم جراحی هدایت رشد و برداشتن صفحات منگنه شکل بلافاصله پس از صاف و هم‌راستا شدن استخوان‌های پا، می‌توان از این عارضه جلوگیری کرد. رفع این عارضه با جراحی مجدد انجام می‌شود.
• کوتاه و بلند شدن پاها: پس از جراحی هدایت رشد به علت در حال رشد بودن استخوان‌ها، در صورت رشد نامتقارن استخوان پاها امکان کوتاه و بلند شدن پا وجود دارد. در این وضعیت احتمال لنگیدن کودک در هنگام راه رفتن وجود دارد. با مراجعه منظم به پزشک و قرار داشتن تحت نظارت وی برای ایجاد تغییراتی مانند برداشتن یا افزودن صفحات منگنه شکل در یکی از پاها، می‌توان از این عارضه پیشگیری کرد. این عارضه برای درمان نیاز به جراحی مجدد دارد.

بزرگسالان

عوارض احتمالی ناشی از جراحی‌های پای پرانتزی در بزرگسالان، که در برخی موارد ممکن است برای کودکان نیز بروز پیدا کنند عبارتند از:

• سفتی مفصل زانو: پس از جراحی زانوی پرانتزی، خصوصاً جراحی تعویض مفصل زانو، به دلیل بروز تورم، زانو در موقع حرکت دادن دچار سفتی می‌شود. این عارضه موقتی است و با کاهش تدریجی تورم زانو بهبود می‌یابد. حرکت دادن اصولی مفصل زانو و انجام فیزیوتراپی به رفع این عارضه کمک می‌کند.
• محدودیت حرکتی زانو: محدودیت در حرکت زانو پس از جراحی زانوی پرانتزی، به دلیل تورم و التهاب مفصل زانو بروز می‌یابد. این عارضه موقتی است و با کاهش تدریجی تورم زانو بهبود پیدا می‌کند. همچنین حرکت دادن اصولی مفصل زانو، انجام فیزیوتراپی و انجام اقداماتی که تورم و التهاب زانو را کاهش می‌دهند، به بهبود این عارضه کمک می‌کند.
• لخته خون یا ترومبوز: ترومبوز یا تشکیل لخته‌های خونی، عارضه‌ای نادر است که احتمال بروز آن در افراد مسن یا افراد مبتلا به مشکلات انعقادی و خونی بیشتر از افراد معمولی است. در صورت بروز این عارضه، به دلیل خطر جابه‌جا شدن لخته‌های خونی به مغز، قلب و ریه، احتمال بروز سکته‌های قلبی یا مغزی و آمبولی ریه افزایش می‌یابد. مصرف داروهای رقیق کننده و ضدانعقاد تجویز شده توسط پزشک، پوشیدن جوراب واریس و داشتن تحرک بدنی مناسب به پیشگیری از این عارضه کمک می‌کند.
• دیستروفی سمپاتیک رفلکسی: این عارضه نادر که «سندروم درد منطقه‌ای پیچیده» نیز نامیده می‌شود، ممکن است پس از جراحی پای پرانتزی در محل برش‌های جراحی و حتی نقاط دیگر پا به صورت درد شدید سوزشی توأم با تورم، اختلالات انقباضی و حساسیت‌پذیری به لمس بروز یابد. سندروم درد منطقه‌ای پیچیده با روش‌هایی مانند دارو درمانی، تزریق بی‌حسی، انجام حرکات ورزشی و جراحی قابل درمان است.
• سندروم کمپارتمان: این عارضه نادر شامل افزایش فشار عضلات پا و کاهش جریان خون در این عضلات است که بر اثر تورم شدید ناشی از جراحی بروز می‌یابد. سندروم کمپارتمان با درد شدید همراه است، امکان آسیب دائمی به عضلات و اعصاب پا را به دنبال دارد و با جراحی رفع می‌شود.
• اشکال در ترمیم استخوان: پس از جراحی‌های استئومی که استخوان ساق یا ران برش می‌خورد، احتمال ترمیم نشدن و جوش نخوردن استخوان یا ترمیم ناقص آن به دلیل رشد ناکافی استخوان وجود دارد. برای درمان این عارضه به جراحی مجدد یا شکستن کنترل شده و محدود استخوان نیاز است.
• نیاز به جراحی مجدد وسیع‌تر: پس از جراحی‌های پای پرانتزی به دلیل بروز مشکلاتی مانند ترک خوردن استخوان تا نزدیک مفصل، عود کردن دفورمیتی یا تخریب تدریجی مفصل آسیب‌دیده زانو، امکان نیاز به جراحی مجدد وجود دارد. این جراحی‌ها معمولاً وسیع‌تر از جراحی اولیه هستند یا با جراحی پیچیده‌تری انجام می‌شوند.

آینده درمان این جراحی چگونه است؟

به طور کلی روش‌های مختلف جراحی پای پرانتزی از اثربخشی و موفقیت بالایی برخوردار هستند. طبق تحقیقات انجام شده، ۷۳ درصد از بیمارانی که تحت جراحی‌های پای پرانتزی قرار می‌گیرند به طور کامل و با موفقیت درمان می‌شوند و پای آن‌ها پس از بهبود، ساختاری طبیعی و کارکردی نرمال پیدا می‌کند. البته، این آمار به این معنا نیست که بقیه بیماران در درمان با شکست مواجه می‌شوند؛ این بیماران هم به طور نسبی نتایج قابل قبولی از جراحی می‌گیرند، اما ممکن است به دلیل شدت عارضه یا آسیب‌های ناشی از آن، پای پرانتزی آن‌ها به طور کامل رفع نشود یا نیاز به درمان‌های تکمیلی داشته باشد.

با انجام جراحی پای پرانتزی در سنین مختلف و پس از طی شدن دورۀ نقاهت، فرد بهبود چشمگیری در علائم، محدودیت‌های حرکتی و عملکرد پاهای خود تجربه می‌کند؛ به طوری که می‌تواند فعالیت‌هایی از قبیل راه رفتن، دویدن، ورزش کردن و سایر فعالیت‌های روزمره که پیش از جراحی قادر به انجام آن‌ها نبوده و یا با دشواری انجام می‌داده است را به خوبی همانند یک فرد عادی انجام دهد.

نتایج حاصل از جراحی‌های پای پرانتزی معمولاً پایدار و بلندمدت است، خصوصاً اگر بیمار دچار تخریب غضروف و مفصل زانو نشده باشد. به همین دلیل این جراحی‌ها در دوران کودکی موفقیت بیشتری دارند و از احتمال بروز مشکلات حرکتی پس از جراحی کاسته خواهد شد. پس از جراحی‌های پای پرانتزی در سنین بزرگسالی نیز، غالباً بیمار در آینده دیگر نیازی به انجام جراحی‌های سنگین مانند تعویض مفصل زانو پیدا نمی‌کند یا حداقل نیاز به انجام آن تا چندین سال به تعویق می‌افتد.

پس از جراحی‌های پای پرانتزی، به ندرت و در موارد خاص ممکن است بیمار با برخی عوارض مواجه شود. البته در بسیاری از موارد این عوارض ناشی از آسیب‌های بلندمدت پای پرانتزی است و به اشتباه ناشی از جراحی تلقی می‌شود. باید توجه داشت که عوارض و مشکلات احتمالی ناشی از جراحی پای پرانتزی، قطعاً بسیار کمتر و خفیف‌تر از عوارض، آسیب‌ها و مشکلاتی است که بیمار در صورت جراحی نشدن پای پرانتزی با آن مواجه خواهد شد. عوارضی که ممکن است در موارد خاص پس از جراحی‌های پای پرانتزی بروز یابند عبارتند از:

• مشکلات حرکتی موقت به دلیل تغییر در فرم پا یا درد ناشی از جراحی، که به مرور بهبود می‌یابند.
• محدودیت‌های حرکتی ناشی از ترمیم ناقص استخوان یا عضلات پا، که با فیزیوتراپی یا جراحی ترمیمی رفع می‌شوند.
• افزایش طول استخوان پا، کوتاه و بلند شدن پاها و ایجاد حالت لنگیدن ناشی از رفع حالت پرانتزی پا یا ترمیم ناقص استخوان، که با پوشیدن کفش طبی یا جراحی قابل رفع است.
• جوش نخوردن استخوان پا، که نیاز به جراحی اصلاحی دارد.
• سندروم کمپارتمان که بر اثر تورم ناشی از جراحی و آسیب‌دیدن عضلات پا بروز می‌یابد و با جراحی قابل درمان است.
• سندروم درد منطقه‌ای پیچیده که منجر به بروز درد سوزشی شدید توأم با تورم و اختلالات انقباضی در پا می‌شود و با روش‌های جراحی و غیرجراحی رفع می‌شود.

هزینۀ جراحی زانوی پرانتزی

هزینۀ جراحی زانوی پرانتزی یک عدد مشخص و قطعی نیست و به عوامل مختلفی مانند روش انجام جراحی، سنگین یا سبک بودن جراحی، لوازم ارتوپدی و تجهیزات استفاده شده در حین جراحی، شدت عارضه و آسیب‌های ناشی از آن، کلینیک محل جراحی و پوشش بیمه‌ای بیمار بستگی دارد. طبیعتاً هرچه روش جراحی مورد استفاده پیچیده‌تر باشد، جراحی سنگین‌تر و طولانی‌تر باشد، اقدامات انجام شده طی جراحی تخصصی و دشوار‌تر باشد، همچنین تجهیزات و لوازم پزشکی مورد استفاده بیشتر و گران قیمت‌تر باشد، هزینۀ جراحی بیشتر خواهد بود. به همین دلیل معمولاً جراحی‌های تعویض مفصل زانو، استئوتومی با تثبیت بیرونی و استئوتومی با میله‌گذاری، هزینۀ بیشتری نسبت به جراحی‌های هدایت صفحه رشد استخوان و استئوتومی با تثبیت داخلی دارند.

سوالات متداول

آیا پای پرانتزی کودک من فقط با جراحی درمان می‌شود؟

پای پرانتزی در دوران کودکی و نوجوانی که صفحات رشد استخوان باز هستند با روش‌های مختلف جراحی و غیر‌جراحی درمان می‌شود، اما تعیین اینکه پای پرانتزی کودک با کدام روش قابل درمان است بسته به نظر پزشک متخصص دارد.

در چه صورت لازم است کودک من تحت جراحی پای پرانتزی قرار بگیرد؟

معمولاً در صورت شدید یا بسیار شدید بودن پای پرانتزی، بی‌نتیجه بودن درمان با روش‌های غیر‌جراحی، وجود بدشکلی و دفورمیتی در پا، بروز علائمی مانند درد، مشکلات حرکتی و اختلال در انجام فعالیت‌های روزانه، پزشک انجام جراحی متناسب با سن و شرایط کودک را برای درمان پیشنهاد می‌کند.

تا چه سنی برای جراحی پای پرانتزی کودکم فرصت دارم؟

در سنین کودکی و نوجوانی که صفحات رشد استخوان باز هستند امکان درمان با جراحی‌های کم‌تهاجم و ساده‌تر مانند هدایت صفحه رشد وجود دارد. سن مناسب برای این جراحی در حدود ۱۳ الی ۱۵ سالگی برای دختران و ۱۵ الی ۱۷ سالگی برای پسران است که این صفحات در آستانه بسته شدن قرار دارند.

آیا پای پرانتزی در سنین بزرگسالی با روش‌های غیر‌جراحی قابل درمان است؟

خیر. در سنین بزرگسالی درمان تنها با روش‌های جراحی قابل انجام است. در این سنین صفحات رشد بسته شده، شکل‌گیری استخوان‌ها پایان یافته و فرم آن‌ها تثبیت شده است و به همین دلیل اصلاح زانوی پرانتزی با روش‌های غیر‌جراحی ممکن نیست.

آیا جراحی پای پرانتزی امکان عود و بازگشت دارد؟

بسیار به ندرت، بله. در کودکان در صورت ادامه داشتن رشد امکان تغییر فرم مجدد پا وجود دارد. همچنین هم در کودکان و هم در بزرگسالان در صورت ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای مانند راشیتیسم و آرتروز یا آسیب‌های فیزیکی امکان بروز مجدد پای پرانتزی وجود دارد.

شانس موفقیت جراحی پای پرانتزی چقدر است؟

به طور کلی جراحی‌های پای پرانتزی از شانس موفقیت بالایی برخوردار هستند. طبق پژوهش‌ها نزدیک به ۷۵ درصد از بیمارانی که تحت جراحی پای پرانتزی قرار می‌گیرند به طور کامل و با موفقیت درمان می‌شوند.

کدام روش جراحی پای پرانتزی برای کودک من بهتر است؟

پزشک متخصص با توجه به شدت پای پرانتزی، ویژگی‌های استخوانی و وضعیت کودک، مناسب‌ترین روش جراحی را برای درمان انتخاب می‌کند.

جراحی پای پرانتزی بر روی کدام قسمت‌های پا انجام می‌شود؟

جراحی‌های پای پرانتزی بسته به ویژگی‌های پای بیمار ممکن است بر روی استخوان ساق پا، استخوان ران و یا هر دوی آن‌ها به طور هم‌زمان، همچنین مفصل زانو انجام بگیرد.

برای پای پرانتزی خفیف در بزرگسالی کدام جراحی معمول‌تر است؟

معمولاً در سنین بزرگسالی برای پای پرانتزی خفیف و ساده که استخوان ساق، ران و یا هر دوی آن‌ها تنها دچار انحنا هستند و پیچ‌خوردگی ندارند، از جراحی استئوتومی با تثبیت داخلی استفاده می‌شود.

جراحی پای پرانتزی با درجۀ شدید در بزرگسالی با چه روشی انجام می‌شود؟

در صورتی که پای پرانتزی شدید در بزرگسالی تنها به صورت انحنای استخوان‌های ساق و یا ران، بدون پیچ‌خوردگی باشد از استئوتومی با تثبیت داخلی استفاده می‌شود در صورتی که انحنا فقط در استخوان ساق باشد و توأم با پیچ‌خوردگی باشد معمولاً از روش‌های استئوتومی با میله‌گذاری و یا تثبیت بیرونی استفاده می‌شود. در موارد بسیار شدید پای پرانتزی توأم با تخریب مفصل زانو نیز از روش تعویض مفصل زانو استفاده می‌شود.

آیا در تمام روش‌های جراحی استئوتومی پای پرانتزی استخوان برش داده می‌شود؟

بله. در انواع جراحی استئوتومی پای پرانتزی استخوان برش می‌خورد. در استئوتومی با تثبیت داخلی، استخوان ساق یا ران و یا هر دوی آن‌ها، و در استئوتومی با میله‌گذاری و تثبیت بیرونی، استخوان ساق برش می‌خورد.

آیا همیشه جراحی پای پرانتزی با روش هدایت صفحه رشد نیاز به جراحی مجدد دارد؟

بله. جراحی هدایت صفحه رشد استخوان همیشه در دو مرحله انجام می‌شود. در مرحله دوم جراحی، صفحات منگنه شکل متصل شده به استخوان، از همان محل برش‌های ایجاد شده در جراحی اولیه از استخوان جدا و خارج می‌شود.

آیا در جراحی هدایت صفحه رشد پای پرانتزی استخوان برش داده می‌شود؟

خیر. در جراحی هدایت صفحه رشد، در استخوان هیچ‌گونه برش یا شکستگی ایجاد نمی‌شود و تنها صفحات منگنه شکل نگه‌دارنده به صفحات رشد استخوان متصل می‌شود تا رشد آن را محدود کند.

آیا پس از جراحی پای پرانتزی به روش استئوتومی با تثبیت داخلی، نیاز به جراحی مجدد وجود دارد؟

پس از این جراحی، با بهبود و تثبیت کامل وضعیت استخوان ممکن است بنا به نظر پزشک نیاز به خارج کردن پلاک و پیچ‌های متصل شده به استخوان باشد، که در این صورت به یک جراحی جزئی مجدد نیاز خواهد بود. اما در صورتی که بنا به نظر پزشک نیازی به خارج کردن این ابزار نباشد، جراحی مجدد لازم نیست.

آیا میله کار گذاشته شده در جراحی پای پرانتزی به روش استئوتومی در آینده از استخوان خارج می‌شود؟

خیر. پس از این جراحی به علت سازگاری پاتولوژیک میله کار گذاشته شده با استخوان، نیازی به جراحی مجدد برای خارج کردن آن از بدن نیست.

آیا برای تجهیزاتی که در جراحی پای پرانتزی استئوتومی با تثبیت بیرونی به پا متصل شده است اقدام خاصی باید انجام بدهم؟

بله. پس از این جراحی، قاب ارتوپدی متصل شده به پا باید در زمان‌های مشخص توسط خود بیمار در منزل تنظیم شود. پزشک پس از جراحی نحوۀ تنظیم این ابزار را به بیمار آموزش خواهد داد. همچنین برای بررسی پیشرفت درمان نیاز به مراجعات پزشکی دوره‌ای وجود دارد.

چه مدت پس از جراحی پای پرانتزی استئوتومی با تثبیت بیرونی، تجهیزات متصل شده باید از پا جدا شود؟

اثرگذاری این جراحی بر وضعیت استخوان به صورت تدریجی است. با گذشت زمان و هنگامی که وضعیت استخوان به طور کامل اصلاح و تثبیت شد، قاب و ابزار متصل شده باید طی یک جراحی دیگر از پا جدا شود. این فرآیند ممکن است چندین ماه به طول بینجامد. پزشک زمان مناسب برای جراحی مجدد را با توجه به پیشرفت درمان و بهبود عارضه تعیین خواهد کرد.

آیا در صورتی که پای پرانتزی دچار پیچ‌خوردگی و بدشکلی باشد هم با جراحی درمان می‌شود؟

بله. در صورتی که پای پرانتزی علاوه بر انحنا دچار پیچ‌خوردگی و بدشکلی نیز باشد، با روش‌های استئوتومی با میله‌گذاری یا تثبیت بیرونی، جراحی و درمان می‌شود.

آیا جراحی تعویض مفصل زانو فقط آسیب‌دیدگی مفصل را رفع می‌کند یا پای پرانتزی را هم درمان می‌کند؟

در جراحی تعویض مفصل زانو علاوه بر رفع آسیب‌دیدگی مفصل زانو، با اتصال مفصل مصنوعی با زاویه مناسب به استخوان، حالت پرانتزی پا نیز بر طرف می‌شود.

آیا در جراحی پای پرانتزی با تعویض مفصل زانو تمام مفصل زانو جایگزین می‌شود؟

در این جراحی بسته به محل و میزان تخریب مفصل زانو ممکن است تمام مفصل و یا بخشی از آن با مفصل مصنوعی جایگزین شود.

بعد از جراحی پای پرانتزی چند روز نیاز به بستری در بیمارستان است؟

مدت زمان بستری بعد از جراحی پای پرانتزی به شرایط بیمار، روش جراحی انجام شده و سنگین یا سبک بودن جراحی بستگی دارد. به طور کلی در جراحی‌های سبک مانند هدایت صفحه رشد بیمار نیاز به ۱ روز بستری دارد و در جراحی‌های سنگین‌تر مانند تعویض مفصل زانو ممکن است بیمار حدوداً ۵ روز در بیمارستان بستری شود.

آیا جراحی پای پرانتزی درد دارد؟

معمولاً بله. طبیعتاً به دلیل اقداماتی که روی استخوان‌های پا انجام می‌شود بیمار بعد از عمل ممکن است با درد مواجه شود. شدت درد بعد از جراحی‌های پای پرانتزی بسته به سنگین یا سبک بودن جراحی و روش انجام آن ممکن است متفاوت باشد و خوشبختانه با اقداماتی مانند مصرف مسکن و بلند کردن پا از روی زمین در هنگام استراحت تسکین می‌یابد.

آیا بعد از جراحی پای پرانتزی می‌توان راه رفت؟

پس از جراحی هدایت صفحه رشد بیمار می‌تواند به آرامی، بدون انداختن وزن بر روی پا راه برود و پس از یک هفته وزن خود را روی پای جراحی شده قرار دهد. اما پس از سایر جراحی‌های پای پرانتزی، بیمار طبق دستور پزشک نباید چند روز راه برود، بعد از این مدت با ابزار کمکی مانند عصا و واکر بدون انداختن وزن روی پا راه برود تا پس از ۵ الی ۶ هفته بتواند وزن خود را روی پای جراحی شده قرار دهد.

آیا بعد از جراحی پای پرانتزی باید پا گچ گرفته شود؟

پس از جراحی‌های هدایت صفحه رشد معمولاً نیازی به گچ گرفتن پا یا استفاده از بریس نیست، اما پس از سایر روش‌های جراحی که سنگین‌تر هستند غالباً پای بیمار گچ گرفته می‌شود یا در بریس قرار می‌گیرد.

چه مدت بعد از جراحی پای پرانتزی می‌توان رانندگی کرد؟

پس از جراحی، با گذشت زمان و هنگامی که بهبود نسبی حاصل شد، با نظر پزشک می‌توان شروع به رانندگی کرد. این زمان حدوداً ۵ الی ۶ هفته پس از جراحی و هنگامی است که فرد می‌تواند وزن خود را روی پای جراحی شده قرار دهد. پزشک ممکن است زمان مناسب برای رانندگی را تا بهبود کامل به تعویق بیندازد.

آیا بعد از جراحی پای پرانتزی می‌توان حمام رفت؟

پس از جراحی پای پرانتزی، محدودیت برای رفتن به حمام تنها به محافظت از زخم محل جراحی و پانسمان برمی‌گردد. پزشک معمولاً ۲ الی ۳ روز پس از جراحی، اجازه دوش گرفتن را با رعایت مراقبت‌های لازم به بیمار می‌دهد.

چه مدت بعد از جراحی پای پرانتزی می‌توانم سر کار بروم؟

برای مشاغل سبک و غیر‌فیزیکی، پزشک معمولاً پس از بهبود نسبی که بیمار می‌تواند بدون فشار آوردن بر روی پا شروع به راه رفتن کند، اجازه رفتن به سر کار را می‌دهد. اما برای مشاغل سنگین و فیزیکی بیمار باید تا بهبودی کامل برای رفتن به سر کار صبر کند.

چند روز بعد از جراحی پای پرانتزی کودک من می‌تواند به مدرسه برود؟

حدوداً یک هفته پس از جراحی هدایت صفحه رشد که کودک بتواند به آرامی وزن خود را روی پا قرار دهد، می‌تواند با نظر پزشک و انجام مراقبت‌های لازم به مدرسه برود.

برای کاهش درد پس از جراحی پای پرانتزی چه اقدامی باید کنم؟

درد پس از جراحی پای پرانتزی با مصرف داروهای مسکن تجویز شده توسط پزشک، قرار دادن کمپرس یخ بر روی محل جراحی، بالا آوردن پا در هنگام دراز کشیدن و انجام فیزیوتراپی بهبود می‌یابد.

آیا بعد از جراحی پای پرانتزی باید با عصا یا واکر راه بروم؟

پس از جراحی‌های سنگین پای پرانتزی مانند انواع استئوتومی و جراحی تعویض مفصل زانو، بیمار باید با کمک ابزار حمایتی مانند عصا و واکر راه برود تا از ایجاد فشار بر روی پا جلوگیری شود.

آیا جراحی پای پرانتزی خطرناک است؟

به طور کلی جراحی‌های پای پرانتزی در مجموع جراحی‌های نسبتاً کم‌خطری محسوب می‌شوند و از شانس موفقیت بالایی برخوردار هستند، اما با این حال ممکن است در برخی موارد با خطرات یا عوارض عمومی جراحی و خطرات خاص جراحی‌های پای پرانتزی نیز همراه باشند.

آیا جراحی پای پرانتزی باعث کوتاه و بلند شدن پا می‌شود؟

کوتاه و بلند شدن پاها یکی از عوارض نادر جراحی هدایت رشد است که در صورت رشد نامتقارن استخوان پاها پس از جراحی ممکن است بروز یابد و با جراحی مجدد درمان می‌شود.

چه مدت پس از جراحی پای پرانتزی باید شروع به توان‌بخشی کرد؟

با گذشت مدت کوتاهی پس از جراحی پای پرانتزی بیمار باید تحت توان‌بخشی قرار بگیرد و آن را تا بهبود کامل ادامه دهد. پزشک معمولاً زمان مناسب برای شروع توان‌بخشی را حدوداً یک هفته پس از جراحی تعیین می‌کند.

آیا جراحی پای پرانتزی باعث افزایش قد می‌شود؟

پس از جراحی‌های پای پرانتزی، افزایش طول استخوان منجر به افزایش قد بیمار می‌شود. بسته به میزان انحراف طول استخوان ممکن است قد بیمار در درجات خفیف و متوسط پای پرانتزی حدوداً ۱ الی ۲ سانتی‌متر و در درجات شدید ۲ الی ۴ سانتی‌متر یا کمی بیشتر افزایش یابد.

چه مدت بعد از جراحی پای پرانتزی به طور کامل بهبود حاصل می‌شود؟

با توجه به سنگین یا سبک بودن جراحی، نوع جراحی و وضعیت بیمار، بهبودی کامل در جراحی هدایت صغحه رشد حدوداً ۶ الی ۸ هفته پس از جراحی، در جراحی‌های استئوتومی با میله‌گذاری یا تثبیت داخلی حدوداً ۳ الی ۴ ماه پس از جراحی، همچنین در جراحی‌های استئوتومی با تثبیت بیرونی و تعویض مفصل زانو حدوداً ۴ الی ۵ هفته پس از جراحی به طول می‌انجامد.